ਛੋਟਾ ਜਵਾਬ
ਕੋਈ ਵੀ ਡਿਮੈਂਸ਼ੀਆ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। 2024 ਦੇ Lancet ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੇ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਾਇਆ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਡਿਮੈਂਸ਼ੀਆ ਦੇ ਲਗਭਗ ਅੱਧੇ ਮਾਮਲੇ 14 ਅਜਿਹੇ ਖ਼ਤਰੇ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹਨ ਜੋ ਸੰਭਵ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਬਦਲੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਹਾਈ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ, ਸੁਣਨ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਕਮੀ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਹਰਕਤ ਦੀ ਕਮੀ। ਟ੍ਰਾਇਲ ਸੋਚਣ ਦੇ ਟੈਸਟਾਂ ਉੱਤੇ ਛੋਟੇ ਅਸਰ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਡਿਮੈਂਸ਼ੀਆ ਦੇ ਘੱਟ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦਾ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ “ਠੀਕ” ਕਰਦੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਵੀ ਡਿਮੈਂਸ਼ੀਆ ਨਾਲ ਜੀਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਕਿਸੇ ਦਾ ਕਸੂਰ ਨਹੀਂ।
- 2024 ਦੇ Lancet ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਡਿਮੈਂਸ਼ੀਆ ਦੇ ਲਗਭਗ 45% ਮਾਮਲਿਆਂ ਨੂੰ 14 ਸੰਭਵ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਬਦਲੇ ਜਾ ਸਕਣ ਵਾਲੇ ਖ਼ਤਰੇ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ। ਇਹ ਪੂਰੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਗਾਰੰਟੀ ਨਹੀਂ।
- ਖ਼ਤਰਾ ਘਟਾਉਣ ਦਾ ਮਤਲਬ ਪੂਰੀ ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਵਨਾ ਘਟਾਉਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਕੋਈ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਡਿਮੈਂਸ਼ੀਆ ਤੋਂ ਬਚ ਸਕਦਾ ਹੈ।
- FINGER, US POINTER ਅਤੇ SPRINT MIND ਵਰਗੇ ਵੱਡੇ ਟ੍ਰਾਇਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਚਣ ਦੇ ਟੈਸਟਾਂ ਜਾਂ ਹਲਕੀ ਬੋਧਿਕ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਉੱਤੇ ਛੋਟੇ ਫ਼ਾਇਦੇ ਮਿਲੇ, ਪਰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਇਹ ਸਾਬਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਕਿ ਜੀਵਨ-ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਡਿਮੈਂਸ਼ੀਆ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦਾ ਹੈ।
- ਉਮਰ ਅਲਜ਼ਾਈਮਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਬਦਲਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਚੰਗੀਆਂ ਆਦਤਾਂ ਵਾਲੇ ਬਹੁਤ ਲੋਕ ਵੀ ਡਿਮੈਂਸ਼ੀਆ ਨਾਲ ਜੀਂਦੇ ਹਨ।
- ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੜ੍ਹੇ ਗਏ ਕਦਮ, ਜਿਵੇਂ ਹਾਈ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਦਾ ਇਲਾਜ, ਸੁਣਨ ਵਾਲੀ ਮਸ਼ੀਨ ਵਰਤਣਾ ਅਤੇ ਸਰਗਰਮ ਰਹਿਣਾ, ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨ ਦੇ ਲਾਇਕ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਹੋਰ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਵੀ ਸਿਹਤ ਲਈ ਚੰਗੇ ਹਨ।
ਇਸ ਪੰਨੇ ਉੱਤੇ (11 ਭਾਗ)
- ਕੀ ਡਿਮੈਂਸ਼ੀਆ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
- 2024 ਦੇ Lancet ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੇ ਕੀ ਲੱਭਿਆ?
- “ਖ਼ਤਰਾ ਘਟਾਉਣ” ਅਤੇ “ਬਚਾਅ” ਵਿੱਚ ਕੀ ਫ਼ਰਕ ਹੈ?
- ਵੱਡੇ ਟ੍ਰਾਇਲਾਂ ਨੇ ਕੀ ਲੱਭਿਆ?
- ਕੀ ਇਸ ਨਾਲ ਫ਼ਰਕ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਕਦੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹੋ?
- ਕੀ ਡਿਮੈਂਸ਼ੀਆ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਹਰ ਕਿਸੇ ਲਈ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਹੈ?
- ਇਸ ਖੋਜ ਦੀਆਂ ਇਮਾਨਦਾਰ ਹੱਦਾਂ ਕੀ ਹਨ?
- ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਸਭ ਕੁਝ “ਠੀਕ” ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਡਿਮੈਂਸ਼ੀਆ ਕਿਉਂ ਹੋਇਆ?
- ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ ਕਿਹੜੇ ਕਦਮਾਂ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ?
- ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰੋ
- Golden Moments ਕਿੱਥੇ ਫਿੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ
ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਡਿਮੈਂਸ਼ੀਆ ਵਾਲੇ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ, ਜਾਂ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ ਜਾਂ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਇਸ ਨਾਲ ਜੀਂਦੇ ਦੇਖਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਤੁਸੀਂ ਸੋਚਿਆ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਕੀ ਇਸ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਇਹ ਹੋਣ ਤੋਂ ਰੋਕ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਇਸ ਪੰਨੇ ਵਿੱਚ ਸਾਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਖੋਜ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਛੋਟਾ ਜਵਾਬ: ਕੋਈ ਵੀ ਡਿਮੈਂਸ਼ੀਆ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ, ਪਰ ਖੋਜ ਸੁਝਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕੁਝ ਖ਼ਤਰੇ ਘਟਾਏ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਘਟਾਉਣ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਘੱਟ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਡਿਮੈਂਸ਼ੀਆ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਦੇਰ ਨਾਲ ਹੋਵੇ।
ਇਹ ਆਮ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ, ਡਾਕਟਰੀ ਸਲਾਹ ਨਹੀਂ। ਕਿਰਪਾ ਕਰ ਕੇ ਸਾਡੀ ਡਾਕਟਰੀ ਬੇਦਾਅਵਾ ਪੜ੍ਹੋ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸਿਹਤ ਬਾਰੇ ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰੋ।
ਕੀ ਡਿਮੈਂਸ਼ੀਆ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਡਿਮੈਂਸ਼ੀਆ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਦਾ ਕੋਈ ਸਾਬਤ ਹੋਇਆ ਤਰੀਕਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। National Institute on Aging (NIA) ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਵੇਂ ਅਲਜ਼ਾਈਮਰ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਲਈ ਅਜੇ ਤੱਕ ਕੁਝ ਵੀ ਸਾਬਤ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਖੋਜਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਆਸ ਭਰੇ ਤਰੀਕੇ ਮਿਲੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਸਿੱਖ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਕੀ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੀ ਨਹੀਂ।
ਖੋਜ ਜੋ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕੁਝ ਸਿਹਤ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਆਦਤਾਂ ਡਿਮੈਂਸ਼ੀਆ ਦੀ ਵੱਧ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਖ਼ਤਰੇ ਪੂਰੀ ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਘੱਟ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਡਿਮੈਂਸ਼ੀਆ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਦੇਰ ਨਾਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗਾਰੰਟੀ ਤੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਵੱਖਰੀ ਗੱਲ ਹੈ।
ਇੱਕ ਆਸ ਭਰਿਆ ਸੰਕੇਤ: 2024 ਦੇ Lancet ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਕੁਝ ਉੱਚ-ਆਮਦਨ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਬਰਤਾਨੀਆ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਡਿਮੈਂਸ਼ੀਆ ਵਾਲੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਘਟਿਆ ਹੈ। University College London ਵੱਲੋਂ ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਸਾਰ ਮੁਤਾਬਕ, ਲੇਖਕ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਸ਼ਾਇਦ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਬਿਹਤਰ ਸਿੱਖਿਆ, ਬਿਹਤਰ ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਉਮਰ ਭਰ ਖ਼ੂਨ ਦੀਆਂ ਨਾੜੀਆਂ ਨੂੰ ਘੱਟ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ ਹੈ।
2024 ਦੇ Lancet ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੇ ਕੀ ਲੱਭਿਆ?
ਡਿਮੈਂਸ਼ੀਆ ਦੇ ਬਚਾਅ, ਦਖ਼ਲ ਅਤੇ ਦੇਖਭਾਲ ਬਾਰੇ Lancet ਕਮਿਸ਼ਨ ਡਿਮੈਂਸ਼ੀਆ ਦੇ 27 ਖੋਜਕਾਰਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਹੈ ਜੋ ਹਰ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਸਬੂਤਾਂ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ 2024 ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਨੇ 14 ਖ਼ਤਰੇ ਦੇ ਕਾਰਨ ਦੱਸੇ ਜੋ ਸੰਭਵ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਬਦਲੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਾਇਆ ਕਿ ਇਹ ਮਿਲ ਕੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਡਿਮੈਂਸ਼ੀਆ ਦੇ ਲਗਭਗ ਅੱਧੇ (ਕਰੀਬ 45%) ਮਾਮਲਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹਨ। ਲੇਖਕਾਂ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਜੇ ਇਹ ਖ਼ਤਰੇ ਹਟਾ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਤਾਂ ਇਹ ਮਾਮਲੇ ਸਿਧਾਂਤ ਵਿੱਚ ਟਾਲੇ ਜਾਂ ਮੁਲਤਵੀ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ (2024 ਦੀ Lancet ਕਮਿਸ਼ਨ ਰਿਪੋਰਟ)।
14 ਕਾਰਨ, ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਉਸ ਪੜਾਅ ਮੁਤਾਬਕ ਜਿੱਥੇ ਸਬੂਤ ਸਭ ਤੋਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹਨ:
- ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ: ਘੱਟ ਪੜ੍ਹਾਈ।
- ਅੱਧਖੜ ਉਮਰ (ਲਗਭਗ 40 ਤੋਂ 65 ਸਾਲ): ਸੁਣਨ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਕਮੀ, ਉੱਚਾ LDL (“ਮਾੜਾ”) ਕੋਲੈਸਟ੍ਰੋਲ, ਉਦਾਸੀ, ਸਿਰ ਦੀ ਸੱਟ, ਸਰੀਰਕ ਹਰਕਤ ਦੀ ਕਮੀ, ਸ਼ੂਗਰ, ਸਿਗਰਟ ਪੀਣਾ, ਹਾਈ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ, ਮੋਟਾਪਾ, ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣਾ।
- ਬਾਅਦ ਦੀ ਉਮਰ: ਸਮਾਜਿਕ ਇਕੱਲਤਾ, ਹਵਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ, ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ਇਲਾਜ ਦੇ ਨਜ਼ਰ ਦੀ ਕਮੀ।
2024 ਵਿੱਚ ਜੋੜੇ ਗਏ ਦੋ ਨਵੇਂ ਕਾਰਨ ਉੱਚਾ LDL ਕੋਲੈਸਟ੍ਰੋਲ ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ਇਲਾਜ ਦੇ ਨਜ਼ਰ ਦੀ ਕਮੀ ਸਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕਾਰਨ ਸੁਣਨ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਕਮੀ ਅਤੇ ਉੱਚਾ LDL ਕੋਲੈਸਟ੍ਰੋਲ (ਹਰ ਇੱਕ ਲਗਭਗ 7%) ਸਨ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਘੱਟ ਪੜ੍ਹਾਈ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਇਕੱਲਤਾ (ਹਰ ਇੱਕ ਲਗਭਗ 5%)।
ਸਾਡੀ ਖ਼ਤਰੇ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਦੀ ਗਾਈਡ ਸਾਰੇ 14 ਕਾਰਨਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਾਰਣੀ ਵਿੱਚ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਦੱਸਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਖੋਜ ਕੀ ਜੋੜਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ।
45% ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਦਾ ਮਤਲਬ ਕੀ ਨਹੀਂ ਹੈ
ਇਸ ਅੰਕੜੇ ਨੂੰ ਗ਼ਲਤ ਸਮਝਣਾ ਆਸਾਨ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੋਣਾ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ:
- ਇਹ ਪੂਰੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਡਿਮੈਂਸ਼ੀਆ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਤੁਹਾਡੀ ਜਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਮਾਤਾ ਜਾਂ ਪਿਤਾ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਬਾਰੇ ਨਹੀਂ।
- ਇਹ ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਅਸਰ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਮੰਨ ਕੇ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਉਹੀ ਖ਼ਤਰੇ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯਕੀਨ ਦਿਵਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸਬੂਤ ਹਨ, ਪਰ ਕੁਝ ਸਬੰਧ ਸਿਰਫ਼ ਅੰਸ਼ਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਕਾਰਨ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਬਾਅਦ ਦੀ ਉਮਰ ਦੀ ਉਦਾਸੀ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਡਿਮੈਂਸ਼ੀਆ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੋਣ ਦੀ ਥਾਂ ਉਸ ਦਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਲੱਛਣ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
- ਇਹ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਕੁਝ ਵੀ ਗਾਰੰਟੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ। UCL ਦਾ ਸਾਰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਖ਼ਤਰਾ ਘਟਾਉਣਾ ਪੂਰੀ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਗਾਰੰਟੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ ਕਿ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਡਿਮੈਂਸ਼ੀਆ ਤੋਂ ਬਚ ਜਾਵੇਗਾ।
- ਬਾਕੀ ਅੱਧਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਰਨਾਂ ਨਾਲ ਸਮਝਾਇਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। ਉਮਰ, ਜੀਨ ਅਤੇ ਉਹ ਕਾਰਨ ਜੋ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਜੇ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੇ, ਬਾਕੀ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।
“ਖ਼ਤਰਾ ਘਟਾਉਣ” ਅਤੇ “ਬਚਾਅ” ਵਿੱਚ ਕੀ ਫ਼ਰਕ ਹੈ?
ਖ਼ਤਰਾ ਘਟਾਉਣ ਦਾ ਮਤਲਬ ਸੰਭਾਵਨਾ ਘਟਾਉਣਾ ਹੈ। ਜੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਸਮੂਹ ਆਪਣਾ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਘਟਾ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਘੱਟ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਡਿਮੈਂਸ਼ੀਆ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿੰਨੇ ਹੋਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦੇ। ਉਸ ਸਮੂਹ ਦੇ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਫਿਰ ਵੀ ਇਹ ਹੋਵੇਗਾ।
ਬਚਾਅ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਬਿਲਕੁਲ ਹੋਵੇ ਹੀ ਨਾ। ਡਿਮੈਂਸ਼ੀਆ ਲਈ, ਇਹ ਅਜਿਹੀ ਚੀਜ਼ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਖੋਜ ਅੱਜ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ।
ਖੋਜਕਾਰ ਦੇਰੀ ਦੀ ਗੱਲ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। Lancet ਕਮਿਸ਼ਨ ਨਵੇਂ ਸਬੂਤ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਖ਼ਤਰਾ ਘਟਾਉਣ ਨਾਲ ਡਿਮੈਂਸ਼ੀਆ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਪਿੱਛੇ ਪੈ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਮਾੜੀ ਸਿਹਤ ਨਾਲ ਜੀਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਘਟ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਦੇਰੀ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਲਈ ਬਹੁਤ ਮਾਇਨੇ ਰੱਖ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਸਾਈਟ ਉੱਤੇ ਅਸੀਂ ਜਾਣ-ਬੁੱਝ ਕੇ “ਖ਼ਤਰਾ ਘਟਾਉਣਾ” ਅਤੇ “ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ” ਵਰਤਦੇ ਹਾਂ। ਜਦੋਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੋਈ ਉਤਪਾਦ, ਸਪਲੀਮੈਂਟ ਜਾਂ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ “ਅਲਜ਼ਾਈਮਰ ਤੋਂ ਬਚਾਅ” ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕਰਦਾ ਦਿਸੇ, ਤਾਂ ਸੁਚੇਤ ਰਹੋ। NIA ਸਲਾਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਲਜ਼ਾਈਮਰ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਕੋਈ ਵੀ ਗੋਲੀ ਜਾਂ ਇਲਾਜ ਅਜ਼ਮਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਡਾਕਟਰ ਤੋਂ ਪੁੱਛੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਜਿਹੇ ਉਤਪਾਦ ਅਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪੈਸੇ ਦੀ ਬਰਬਾਦੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਦੋਵੇਂ।
ਵੱਡੇ ਟ੍ਰਾਇਲਾਂ ਨੇ ਕੀ ਲੱਭਿਆ?
ਨਿਰੀਖਣ ਵਾਲੇ ਅਧਿਐਨ (ਜੋ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਇਹ ਦੇਖਦੇ ਹਨ) ਸਬੰਧ ਦਿਖਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਬੇਤਰਤੀਬੇ ਟ੍ਰਾਇਲ, ਜਿੱਥੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਤਫ਼ਾਕ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਜਾਂ ਤੁਲਨਾ ਵਾਲੇ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵੱਧ ਮਜ਼ਬੂਤ ਪਰਖ ਹਨ। ਕੁਝ ਸਭ ਤੋਂ ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਟ੍ਰਾਇਲਾਂ ਨੇ ਇਹ ਲੱਭਿਆ।
FINGER (ਫਿਨਲੈਂਡ)
FINGER ਟ੍ਰਾਇਲ ਵਿੱਚ 60 ਤੋਂ 77 ਸਾਲ ਦੇ 1,260 ਬਾਲਗ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਡਿਮੈਂਸ਼ੀਆ ਦਾ ਵੱਧ ਖ਼ਤਰਾ ਸੀ। ਅੱਧਿਆਂ ਨੂੰ ਦੋ ਸਾਲ ਦਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਮਿਲਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਖੁਰਾਕ ਦੀ ਸਲਾਹ, ਕਸਰਤ, ਕੰਪਿਊਟਰ ਉੱਤੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਦੀਆਂ ਕਸਰਤਾਂ ਅਤੇ ਦਿਲ ਤੇ ਖ਼ੂਨ ਦੀਆਂ ਨਾੜੀਆਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਦੀਆਂ ਜਾਂਚਾਂ ਸਨ; ਬਾਕੀ ਅੱਧਿਆਂ ਨੂੰ ਆਮ ਸਿਹਤ ਸਲਾਹ ਮਿਲੀ। ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਾਲੇ ਸਮੂਹ ਨੇ ਸੋਚਣ ਦੇ ਟੈਸਟਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹਾ ਬਿਹਤਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ, ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਪਰ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਅਹਿਮ ਫ਼ਰਕ (The Lancet ਵਿੱਚ FINGER ਟ੍ਰਾਇਲ)। ਟ੍ਰਾਇਲ ਨੇ ਟੈਸਟ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਮਾਪੇ, ਡਿਮੈਂਸ਼ੀਆ ਦੇ ਨਿਦਾਨ ਨਹੀਂ।
US POINTER (ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ)
US POINTER ਵਿੱਚ 60 ਤੋਂ 79 ਸਾਲ ਦੇ 2,111 ਬਾਲਗ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ ਜੋ ਸਰਗਰਮ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੁਰਾਕ ਘੱਟ ਸਿਹਤਮੰਦ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਖ਼ਤਰੇ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸਨ। ਦੋਵਾਂ ਸਮੂਹਾਂ ਨੂੰ ਸਰੀਰਕ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਵੱਧ ਸਰਗਰਮ ਹੋਣ, ਚੰਗਾ ਖਾਣ, ਮਿਲਦੇ-ਜੁਲਦੇ ਰਹਿਣ ਅਤੇ ਦਿਲ ਦੀ ਸਿਹਤ ਉੱਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਆ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਤਰਤੀਬ ਵਾਲਾ, ਸਿਖਲਾਈਕਾਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਮਿਲਿਆ; ਦੂਜੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਚਲਾਇਆ। ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਸੋਚਣ ਦੇ ਟੈਸਟਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਦੋਵਾਂ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਧਰੇ, ਅਤੇ ਤਰਤੀਬ ਵਾਲੇ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹੇ ਹੋਰ ਸੁਧਰੇ (JAMA ਵਿੱਚ US POINTER ਟ੍ਰਾਇਲ)। ਲੇਖਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਜਾਣਨ ਲਈ ਹੋਰ ਫ਼ਾਲੋ-ਅੱਪ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਇਹ ਫ਼ਰਕ ਰੋਜ਼ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਮਾਇਨੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ “ਕੁਝ ਨਾ ਕਰਨ” ਵਾਲਾ ਸਮੂਹ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਟ੍ਰਾਇਲ ਇਹ ਨਹੀਂ ਦੱਸ ਸਕਦਾ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਬਿਲਕੁਲ ਕੋਈ ਤਬਦੀਲੀ ਨਾ ਕਰਨ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕਿੰਨਾ ਮਦਦਗਾਰ ਰਿਹਾ।
SPRINT MIND (ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ)
SPRINT MIND ਨੇ 50 ਸਾਲ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਮਰ ਦੇ 9,361 ਅਮਰੀਕੀ ਬਾਲਗਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਾਈ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਟੀਚੇ (ਉੱਪਰਲਾ ਅੰਕ 120 ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ) ਜਾਂ ਆਮ ਟੀਚੇ (140 ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ) ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਹੇਠਲੇ ਟੀਚੇ ਨੇ ਹਲਕੀ ਬੋਧਿਕ ਕਮਜ਼ੋਰੀ (mild cognitive impairment) ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਘਟਾਇਆ, ਜੋ ਯਾਦਾਸ਼ਤ ਅਤੇ ਸੋਚਣ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਉਹ ਪੜਾਅ ਹੈ ਜੋ ਡਿਮੈਂਸ਼ੀਆ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸੰਭਾਵੀ ਡਿਮੈਂਸ਼ੀਆ ਲਈ, ਹੇਠਲੇ ਟੀਚੇ ਵਾਲੇ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਮਾਮਲੇ ਸਨ, ਪਰ ਇਹ ਫ਼ਰਕ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਅਹਿਮ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਟ੍ਰਾਇਲ ਜਲਦੀ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਮੀਦ ਤੋਂ ਘੱਟ ਡਿਮੈਂਸ਼ੀਆ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਇਹ ਉਸ ਸਵਾਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਛੋਟਾ ਸੀ (JAMA ਵਿੱਚ SPRINT MIND)।
ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਦਾ ਨਿਚੋੜ
2021 ਦੀ Cochrane ਸਮੀਖਿਆ ਨੇ ਇੱਕੋ ਵੇਲੇ ਕਈ ਖ਼ਤਰਿਆਂ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦੇ ਨੌਂ ਵੱਡੇ ਟ੍ਰਾਇਲ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 18,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕ ਸਨ। ਇਸ ਨੂੰ ਸੋਚਣ ਦੇ ਟੈਸਟਾਂ ਉੱਤੇ ਛੋਟਾ ਫ਼ਾਇਦਾ ਮਿਲਿਆ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਟ੍ਰਾਇਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਮਾਪਿਆ, ਡਿਮੈਂਸ਼ੀਆ ਨਾਲ ਜੀਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸਪੱਸ਼ਟ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ (ਬਹੁ-ਪੱਖੀ ਦਖ਼ਲਾਂ ਦੀ Cochrane ਸਮੀਖਿਆ)।
National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine ਦੀ 2017 ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਾਰ NIA ਨੇ ਦਿੱਤਾ, ਨੇ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਲਈ “ਹੌਸਲਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਪਰ ਨਿਰਣਾਇਕ ਨਹੀਂ” ਸਬੂਤ ਲੱਭੇ: ਹਾਈ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣਾ, ਸਰੀਰਕ ਸਰਗਰਮੀ ਵਧਾਉਣਾ, ਅਤੇ ਸੋਚਣ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ।
ਕੀ ਇਸ ਨਾਲ ਫ਼ਰਕ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਕਦੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹੋ?
Lancet ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਸਲਾਹ ਹੈ ਕਿ ਖ਼ਤਰੇ ਜਿੰਨੀ ਜਲਦੀ ਹੋ ਸਕੇ ਘਟਾਓ ਅਤੇ ਜਿੰਨਾ ਚਿਰ ਹੋ ਸਕੇ ਘੱਟ ਰੱਖੋ: “ਜਿੰਨਾ ਜਲਦੀ, ਓਨਾ ਚੰਗਾ” ਅਤੇ “ਜਿੰਨਾ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ, ਓਨਾ ਚੰਗਾ”। ਇਹ ਵੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਖ਼ਤਰਾ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਕਦੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਜਲਦੀ ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਦੇਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਬੂਤ ਅੱਧਖੜ ਉਮਰ ਬਾਰੇ ਹਨ, ਲਗਭਗ 40 ਤੋਂ 65 ਸਾਲ, ਪਰ ਕੁਝ ਕਾਰਨ, ਜਿਵੇਂ ਨਜ਼ਰ ਦੀ ਕਮੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਇਕੱਲਤਾ, ਬਾਅਦ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਖ਼ਤਰੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਕਦਮ ਚੁੱਕਣਾ ਫਿਰ ਵੀ ਸਮਝਦਾਰੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਰਿਪੋਰਟ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਇਸ ਦੇ ਵੱਧ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸਬੂਤ ਹਨ ਕਿ ਕਿਸੇ ਖ਼ਤਰੇ ਦੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸੰਪਰਕ ਦਾ ਵੱਡਾ ਅਸਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਅੱਧਖੜ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸ਼ੂਗਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸ਼ੂਗਰ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਮਾਇਨੇ ਰੱਖਦੀ ਜਾਪਦੀ ਹੈ।
ਕੀ ਡਿਮੈਂਸ਼ੀਆ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਹਰ ਕਿਸੇ ਲਈ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਹੈ?
ਨਹੀਂ। ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੇ ਲੱਭਿਆ ਕਿ ਘੱਟ ਅਤੇ ਦਰਮਿਆਨੀ ਆਮਦਨ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਲੋਕ, ਘੱਟ-ਗਿਣਤੀ ਸਮੂਹਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਅਤੇ ਘੱਟ ਪੈਸੇ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਅਕਸਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵੱਧ ਖ਼ਤਰੇ ਚੁੱਕਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਡਿਮੈਂਸ਼ੀਆ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਖ਼ਤਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹਾਲਾਤ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹਨ ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਚੁਣੇ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦਾ ਮਿਆਰ, ਉਹ ਹਵਾ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕੀ ਸਿਹਤਮੰਦ ਭੋਜਨ ਕਿਫ਼ਾਇਤੀ ਅਤੇ ਨੇੜੇ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਇਸੇ ਲਈ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ਾਂ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਜਿੰਨੀਆਂ ਹੀ ਸਰਕਾਰਾਂ ਵੱਲ ਵੀ ਹਨ: ਸਾਰੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਚੰਗੀ ਸਿੱਖਿਆ, ਸਾਫ਼ ਹਵਾ, ਸਿਗਰਟ ਪੀਣਾ ਘਟਾਉਣ ਦੇ ਉਪਾਅ, ਦੁਕਾਨਾਂ ਅਤੇ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਕਦੇ ਖਾਣੇ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਖੰਡ ਅਤੇ ਲੂਣ, ਅਤੇ ਹਰ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਸੁਣਨ ਵਾਲੀਆਂ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਜਿਸ ਨੂੰ ਲੋੜ ਹੈ। ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਮਾਇਨੇ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਦੁਨੀਆ ਵੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕਿਸੇ ਦੇ ਨਿਦਾਨ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਨਾ ਦੇਣ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਾਰਨ ਹੈ।
ਇਸ ਖੋਜ ਦੀਆਂ ਇਮਾਨਦਾਰ ਹੱਦਾਂ ਕੀ ਹਨ?
- ਡਿਮੈਂਸ਼ੀਆ ਨੂੰ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਦਹਾਕੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਟ੍ਰਾਇਲ ਦੋ ਤੋਂ ਪੰਜ ਸਾਲ ਚੱਲਦੇ ਹਨ। ਸਿਰਫ਼ ਟੈਸਟ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਨਹੀਂ, ਡਿਮੈਂਸ਼ੀਆ ਨੂੰ ਹੀ ਮਾਪਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਲੰਮੇ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਅਧਿਐਨ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
- ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਟ੍ਰਾਇਲ ਸੋਚਣ ਦੇ ਟੈਸਟ ਮਾਪਦੇ ਹਨ। ਟੈਸਟ ਉੱਤੇ ਛੋਟਾ ਸੁਧਾਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਇਹ ਦੱਸੇ ਕਿ ਘੱਟ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਡਿਮੈਂਸ਼ੀਆ ਹੋਵੇਗਾ ਜਾਂ ਰੋਜ਼ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਸੌਖੀ ਹੋਵੇਗੀ।
- ਵਲੰਟੀਅਰ ਅਕਸਰ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਸਿਹਤਮੰਦ ਅਤੇ ਵੱਧ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। Lancet ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਬੂਤ ਹੁਣ ਵੀ ਉੱਚ-ਆਮਦਨ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਘੱਟ-ਗਿਣਤੀ ਸਮੂਹਾਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਘੱਟ ਹੈ।
- ਕੁਝ ਸਬੰਧ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਚੱਲਦੇ ਹਨ। ਘੱਟ ਸਰਗਰਮ ਜਾਂ ਘੱਟ ਮਿਲਣਸਾਰ ਹੋਣਾ ਡਿਮੈਂਸ਼ੀਆ ਦਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਅਸਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਸਿਰਫ਼ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ।
- ਖੁਰਾਕ ਦੇ ਟ੍ਰਾਇਲ ਹੁਣ ਤੱਕ ਨਿਰਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰਹੇ ਹਨ। MIND ਖੁਰਾਕ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਦੇ ਟ੍ਰਾਇਲ ਵਿੱਚ ਤੁਲਨਾ ਵਾਲੀ ਖੁਰਾਕ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਸੋਚਣ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਖ਼ਾਸ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। ਸਾਡੀ ਖੁਰਾਕ ਗਾਈਡ ਦੇਖੋ।
- ਦਿਮਾਗ਼ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਡਿਮੈਂਸ਼ੀਆ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਦਾ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਦਿਮਾਗ਼ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ ਡਿਮੈਂਸ਼ੀਆ ਬਾਰੇ ਸਾਡੀ ਗਾਈਡ ਦੇਖੋ।
- ਵਰਤ ਰੱਖਣ ਬਾਰੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਬੂਤ ਬਹੁਤ ਸੀਮਤ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਲਈ ਜੋਖ਼ਮ ਭਰਿਆ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਾਡੀ ਵਰਤ ਬਾਰੇ ਗਾਈਡ ਦੇਖੋ।
ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਸਭ ਕੁਝ “ਠੀਕ” ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਡਿਮੈਂਸ਼ੀਆ ਕਿਉਂ ਹੋਇਆ?
ਕਿਉਂਕਿ ਡਿਮੈਂਸ਼ੀਆ ਸਿਰਫ਼ ਚੋਣਾਂ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। NIA ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਮਰ ਅਲਜ਼ਾਈਮਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਬਦਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਜੀਨ ਇੱਕ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਜੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੇ ਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਅਲਜ਼ਾਈਮਰ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਸਾਰੇ 14 ਖ਼ਤਰੇ ਹਟਾ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ, Lancet ਕਮਿਸ਼ਨ ਦਾ ਆਪਣਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਅੱਧੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਾਮਲਿਆਂ ਨੂੰ ਅਣਸਮਝਿਆ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਲਈ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਅਜਿਹੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ ਜਿਸ ਨੇ ਕਸਰਤ ਕੀਤੀ, ਚੰਗਾ ਖਾਧਾ, ਕਦੇ ਸਿਗਰਟ ਨਹੀਂ ਪੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਵੀ ਡਿਮੈਂਸ਼ੀਆ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ, ਜਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਵੱਲੋਂ, ਕੁਝ ਗ਼ਲਤ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਆਪ ਡਿਮੈਂਸ਼ੀਆ ਨਾਲ ਜੀ ਰਹੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਇਹ ਤੁਹਾਡਾ ਕਸੂਰ ਨਹੀਂ। ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋਸ਼ੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨਾ ਆਮ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਜਾਇਜ਼ ਨਹੀਂ। ਹੁਣ ਜੋ ਮਾਇਨੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਉਹ ਆਰਾਮ, ਜੁੜਾਅ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਦਿਨ ਹਨ, ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਅਤੇ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸੰਭਾਲ ਦੀ ਗਾਈਡ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਚੰਗੀ ਥਾਂ ਹਨ।
ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ ਕਿਹੜੇ ਕਦਮਾਂ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ?
ਇਹ ਉਹ ਖੇਤਰ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਧਿਐਨ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਾਂਚ ਵੇਲੇ ਉਠਾਉਣਾ ਠੀਕ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਦਿਲ ਦੀ ਸਿਹਤ, ਮਨ ਦੀ ਹਾਲਤ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਚੱਲਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਡਿਮੈਂਸ਼ੀਆ ਉੱਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਸਰ ਜੋ ਵੀ ਨਿਕਲੇ।
- ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ। ਪੁੱਛੋ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਅੰਕ ਕੀ ਹਨ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਕਿਹੜਾ ਟੀਚਾ ਠੀਕ ਹੈ। Lancet ਕਮਿਸ਼ਨ ਲਗਭਗ 40 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਉੱਪਰਲੇ ਅੰਕ ਨੂੰ 130 ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਘੱਟ ਰੱਖਣ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਬਜ਼ੁਰਗ ਲਈ ਸਹੀ ਟੀਚਾ ਉਸ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਸਿਹਤ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
- ਸੁਣਨ ਸ਼ਕਤੀ। ਸੁਣਨ ਦੀ ਜਾਂਚ ਮੰਗੋ, ਅਤੇ ਪੁੱਛੋ ਕਿ ਕੀ ਸੁਣਨ ਵਾਲੀ ਮਸ਼ੀਨ ਮਦਦ ਕਰੇਗੀ। ਸਾਡੀ ਸੁਣਨ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਗਾਈਡ ਖੋਜ ਸਮਝਾਉਂਦੀ ਹੈ।
- ਨਜ਼ਰ। ਨਿਯਮਤ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਵਾਓ ਅਤੇ ਪੁੱਛੋ ਕਿ ਕੀ ਮੋਤੀਆਬਿੰਦ ਵਰਗੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
- ਕੋਲੈਸਟ੍ਰੋਲ। ਪੁੱਛੋ ਕਿ ਕੀ ਤੁਹਾਡਾ LDL ਕੋਲੈਸਟ੍ਰੋਲ ਜਾਂਚਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੀ ਕੁਝ ਬਦਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
- ਖ਼ੂਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ੂਗਰ। ਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸ਼ੂਗਰ ਹੈ, ਤਾਂ ਪੁੱਛੋ ਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਸੰਭਾਲਣਾ ਹੈ।
- ਮਨ ਦੀ ਹਾਲਤ। ਉਦਾਸੀ ਆਮ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਇਲਾਜ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਦੋ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਉਦਾਸ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਗੁਆ ਬੈਠੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਡਾਕਟਰ ਨੂੰ ਦੱਸੋ।
- ਸਿਗਰਟ ਅਤੇ ਸ਼ਰਾਬ। ਸਿਗਰਟ ਛੱਡਣ ਲਈ ਸਹਾਰੇ ਬਾਰੇ ਅਤੇ ਸ਼ਰਾਬ ਦੀਆਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੱਦਾਂ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛੋ।
- ਹਰਕਤ। ਪੁੱਛੋ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਰਗਰਮੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ। ਸਾਡੀ ਕਸਰਤ ਗਾਈਡ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰ ਹਨ।
- ਸਿਰ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ। ਸਾਈਕਲ ਚਲਾਉਂਦੇ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਟੱਕਰ ਵਾਲੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈਲਮਟ ਪਾਓ, ਅਤੇ ਡਿੱਗਣ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛੋ।
- ਜੁੜੇ ਰਹਿਣਾ। ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਸਮਾਂ ਸਿਹਤਮੰਦ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਸਾਡੀ ਸਮਾਜਿਕ ਜੁੜਾਅ ਬਾਰੇ ਗਾਈਡ ਦੇਖੋ, ਅਤੇ ਨੀਂਦ ਵੀ।
ਦਵਾਈਆਂ, ਖੁਰਾਕ, ਸਪਲੀਮੈਂਟ, ਵਰਤ ਜਾਂ ਕਸਰਤ ਬਦਲਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰੋ, ਖ਼ਾਸ ਕਰ ਕੇ ਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦਿਲ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ, ਸ਼ੂਗਰ ਜਾਂ ਡਿੱਗਣ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਹੈ, ਜਾਂ ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਡਿਮੈਂਸ਼ੀਆ ਨਾਲ ਜੀ ਰਹੇ ਹੋ।
ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰੋ
ਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਯਾਦਾਸ਼ਤ ਜਾਂ ਸੋਚਣ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦਿਸਣ ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਫ਼ਿਕਰ ਵਿੱਚ ਪਾਉਣ, ਆਪਣੇ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਿੱਚ, ਤਾਂ ਮੁਲਾਕਾਤ ਤੈਅ ਕਰੋ। NIA ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਯਾਦਾਸ਼ਤ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੇ ਹੋਰ ਕਾਰਨ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਦਵਾਈਆਂ ਦੇ ਮਾੜੇ ਅਸਰ, ਥਾਇਰਾਇਡ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ, ਉਦਾਸੀ ਜਾਂ ਵਿਟਾਮਿਨ B12 ਦੀ ਕਮੀ, ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਕਾਰਨ ਦਾ ਇਲਾਜ ਹੋਣ ਉੱਤੇ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਾਡੀ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦੇ ਸੰਕੇਤਾਂ ਦੀ ਗਾਈਡ ਸਮਝਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਦੇਖਣਾ ਹੈ।
ਅਚਾਨਕ ਆਈਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਲਈ ਤੁਰੰਤ ਮਦਦ ਲਓ: ਅਚਾਨਕ ਉਲਝਣ, ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਜਾਂ ਸੁੰਨਪਣ, ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ, ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਸਿਰ-ਦਰਦ ਦੌਰੇ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਸਥਾਨਕ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਨੰਬਰ ਉੱਤੇ ਫ਼ੋਨ ਕਰੋ।
Golden Moments ਕਿੱਥੇ ਫਿੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ
Golden Moments ਸਾਦੀਆਂ ਸਾਂਝੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਗੱਲਬਾਤ ਕਾਰਡ, ਤਸਵੀਰ ਬਿੰਗੋ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਸਾਹ ਦਾ ਠਹਿਰਾਓ। ਇਹ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਇਕੱਠੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਹਨ। ਇਹ ਇਲਾਜ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਡਿਮੈਂਸ਼ੀਆ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਜਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਹੌਲੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।
ਆਮ ਸਵਾਲ
ਕੀ ਡਿਮੈਂਸ਼ੀਆ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਡਿਮੈਂਸ਼ੀਆ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਦਾ ਕੋਈ ਸਾਬਤ ਹੋਇਆ ਤਰੀਕਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਖੋਜ ਸੁਝਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕੁਝ ਖ਼ਤਰੇ, ਜਿਵੇਂ ਹਾਈ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ, ਬਿਨਾਂ ਇਲਾਜ ਦੇ ਸੁਣਨ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਕਮੀ ਅਤੇ ਸਿਗਰਟ ਪੀਣਾ, ਘਟਾਉਣ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਡਿਮੈਂਸ਼ੀਆ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਘਟ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਇਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੇਰ ਨਾਲ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਹਨ, ਵਾਅਦੇ ਨਹੀਂ।
Lancet ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੇ 45% ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਦਾ ਕੀ ਮਤਲਬ ਹੈ?
2024 ਦੇ Lancet ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੇ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਾਇਆ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਡਿਮੈਂਸ਼ੀਆ ਦੇ ਲਗਭਗ 45% ਮਾਮਲੇ 14 ਅਜਿਹੇ ਖ਼ਤਰੇ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹਨ ਜੋ ਸਿਧਾਂਤ ਵਿੱਚ ਬਦਲੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਮੰਨ ਕੇ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਾਰਨ ਡਿਮੈਂਸ਼ੀਆ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕੁਝ ਸਬੰਧ ਸਿਰਫ਼ ਅੰਸ਼ਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਕਾਰਨ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪੂਰੀ ਆਬਾਦੀ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਖ਼ਤਰੇ ਬਾਰੇ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦਾ।
ਜੇ ਮੇਰੇ ਮਾਤਾ ਜਾਂ ਪਿਤਾ ਦੀ ਜੀਵਨ-ਸ਼ੈਲੀ ਸਿਹਤਮੰਦ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਡਿਮੈਂਸ਼ੀਆ ਕਿਉਂ ਹੋਇਆ?
ਉਮਰ, ਜੀਨ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਜਿਹੇ ਕਾਰਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਕਿਸੇ ਦਾ ਵੱਸ ਨਹੀਂ, ਡਿਮੈਂਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ। Lancet ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਲੇਖਕ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪੂਰੀ ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਖ਼ਤਰਾ ਘਟਾਉਣ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਕੋਈ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਡਿਮੈਂਸ਼ੀਆ ਤੋਂ ਬਚ ਹੀ ਜਾਵੇਗਾ। ਨਿਦਾਨ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਨਹੀਂ ਕਿ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਕੋਈ ਕਮੀ ਰਹਿ ਗਈ।
ਕੀ 65 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਡਿਮੈਂਸ਼ੀਆ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਘਟਾਉਣ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਦੇਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ?
Lancet ਕਮਿਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਖ਼ਤਰਾ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਕਦੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਜਲਦੀ ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਦੇਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਭਾਵੇਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਬੂਤ ਅੱਧਖੜ ਉਮਰ ਬਾਰੇ ਹਨ। ਸੁਣਨ ਅਤੇ ਨਜ਼ਰ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਰਵਾਉਣਾ, ਸਰਗਰਮ ਰਹਿਣਾ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ-ਜੁਲਦੇ ਰਹਿਣਾ ਬਾਅਦ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਉਹ ਕਦਮ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰੋ ਕਿ ਤੁਹਾਡੀ ਸਿਹਤ ਲਈ ਕੀ ਠੀਕ ਰਹੇਗਾ।
ਕੀ ਦਿਮਾਗ਼ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਜਾਂ ਖ਼ਾਸ ਖੁਰਾਕਾਂ ਡਿਮੈਂਸ਼ੀਆ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ?
ਕਿਸੇ ਖੇਡ, ਭੋਜਨ, ਸਪਲੀਮੈਂਟ ਜਾਂ ਖੁਰਾਕ ਦੇ ਡਿਮੈਂਸ਼ੀਆ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਦਾ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। MIND ਖੁਰਾਕ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਦੇ ਟ੍ਰਾਇਲ ਵਿੱਚ ਤੁਲਨਾ ਵਾਲੀ ਖੁਰਾਕ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਸੋਚਣ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਖ਼ਾਸ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ, ਅਤੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਵਿਕਦੀਆਂ ਦਿਮਾਗ਼ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਵਾਲੀਆਂ ਐਪਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਅਸਰ ਸਾਬਤ ਨਹੀਂ ਹੋਏ ਜੋ ਖੋਜ ਦੇ ਟ੍ਰਾਇਲਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਖੇ ਗਏ।
ਹਵਾਲੇ
ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਅਧਿਐਨਾਂ ਦੇ ਲਿੰਕ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਇਹ ਪੰਨਾ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਪੰਨਾ ਅੱਪਡੇਟ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਹਰ ਇੱਕ ਨੂੰ ਜਾਂਚਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
- Dementia prevention, intervention, and care: 2024 report of the Lancet standing Commission · The Lancet
- Nearly half of dementia cases could be prevented or delayed by tackling 14 risk factors · University College London
- Preventing Alzheimer's Disease: What Do We Know? · National Institute on Aging
- What Causes Alzheimer's Disease? · National Institute on Aging
- Memory Problems, Forgetfulness, and Aging · National Institute on Aging
- A 2 year multidomain intervention of diet, exercise, cognitive training, and vascular risk monitoring versus control to prevent cognitive decline in at-risk elderly people (FINGER): a randomised controlled trial · The Lancet (via PubMed)
- Structured vs Self-Guided Multidomain Lifestyle Interventions for Global Cognitive Function: The US POINTER Randomized Clinical Trial · JAMA (via PubMed)
- Effect of Intensive vs Standard Blood Pressure Control on Probable Dementia: A Randomized Clinical Trial (SPRINT MIND) · JAMA (via PubMed)
- Multi-domain interventions for the prevention of dementia and cognitive decline · Cochrane Database of Systematic Reviews (via PubMed)