Helt blong bren

Be Yumi Save Blokem Dementia? Wanem Ol Risej I Talem

Apdetem 12 minit blong ridimKamaot long tim blong Golden Moments · Fasin we mifala i raetem

Sot ansa

No eniwan save promisim se oli save blokem dementia. Lancet Commission long 2024 i estimatem se klosap haf long ol kes blong dementia long wol oli konektem wetem 14 risk fakta we oli save jenisim, olsem hae blood pressure, les long herem mo no muvmen. Ol trial i soem liklik ejis long ol test blong tingting, be oli no pruvem se i gat smol kes blong dementia. Plante man we oli mekem evri samting “stret” oli gat dementia tu, mo i no fol blong eniwan.

  • Lancet Commission long 2024 i konektem abaot 45% long ol kes blong dementia long wol wetem 14 risk fakta we oli save jenisim. Hemi wan estimet blong ful popalesen, no garantii blong wan man.
  • Risk reduction i minim lowa ol jans long wan hol popalesen. I no minim se eniwan man i save ravoidem dementia.
  • Ol bigfala trial olsem FINGER, US POINTER mo SPRINT MIND oli faenem liklik ejis long ol test blong tingting o mild cognitive impairment, be i no gat wan we i pruvem se wan program blong laef i blokem dementia.
  • Ej i biggest risk fakta we oli save long Alzheimer's, mo yu no save jenisim. Plante man we oli gat gud habit oli gat dementia tu.
  • Ol step we oli stadi plenti, olsem tritim hae blood pressure, yusum hiering aid mo stap aktiv, i wat blong toktok long dokta, from oli helpem helt long ol narafala wei tu.
Long pej ya (11 seksen)
  1. Eni hem i save blokem dementia?
  2. Wanem Lancet Commission long 2024 i faenem?
  3. Wanem defren i stap long “lowem risk” mo “blokem”?
  4. Wanem ol bigfala trial oli faenem?
  5. Eh taem we yu stat i impoten?
  6. Eni risk blong dementia i sem long evri man?
  7. Wanem ol limit blong risej ia we i stret?
  8. Sapos wan man i mekem evri samting “stret”, from wanem bae i gat dementia?
  9. Wanem ol step yu save toktok long dokta?
  10. Toktok wetem dokta
  11. Ples we Golden Moments i stap

Sapos yu stap lukaotem wan man we i gat dementia, o yu bin lukluk long wan papa o mama we i stap wetem dementia, yu bambae i bin tinkem sapos hemi save stop, mo sapos yu save stopem hem i no kamap long yu. Pej ia i talem wanem risej i talem long saed ya, long ol wod we i isi. Sot ansa: no eniwan i save promisim blokem dementia, be risej i soem se sam risk i save lowem, mo taem ol risk oli lowa long wan hol popalesen, bambae i gat less man we oli kasem dementia, o oli kasem long laet long laef blong olgeta.

Hemi jeneral infomesen nomo, no medikol advaes. Plis ridim medical disclaimer blong mifala mo toktok wetem dokta long helt blong yu.

Eni hem i save blokem dementia?

No gat wan pruvim fastfala wei blong blokem dementia long wan man. National Institute on Aging (NIA) i talem se nating i bin pruvem yet blong blokem Alzheimer’s, be ol risej oli faenem ol promising strategi mo oli stap lanem wanem i save wok mo wanem i no save wok.

Wanem risej i soem hemi se sam helt kondisen mo habit oli konektem wetem hae jans blong dementia. Taem ol risk ya oli lowa long wan hol popalesen, bambae i gat less man we oli kasem dementia, o oli kasem long laet long laef. Hemi defren tumas long wan garantii.

Wan gudfala saen: Lancet Commission long 2024 i ripotem se long sam kantri we i gat hae inkam, olsem US mo UK, seka blong ol olfala we oli gat dementia i bin go daon. Ol raetman i tingting se hemi kamaot from gud edukesen, gud helt kea mo less damej long ol blad vesel long wan laef, long samari blong University College London long ripot ya.

Wanem Lancet Commission long 2024 i faenem?

Lancet Commission long dementia prevention, intervention and care hemi wan grup blong 27 dementia risej man we oli ridim ol evidens evri sam yia. Ripot blong olgeta long 2024 i nemem 14 risk fakta we oli save jenisim, mo i estimatem se olgeta togeta oli akaontem klosap haf (abaot 45%) long ol kes blong dementia long wol. Long wod blong ol raetman, ol kes ya long tiori bambae oli save blokem o lusum taem risk ya oli bin tekaot (ripot blong Lancet Commission long 2024).

Ol 14 fakta ya, grup long stej blong laef we evidens i strongfala:

  • Erli laef: less edukesen.
  • Midlife (abaot 40 long 65 yia): les long herem, hae LDL (“nogud”) kolesterol, sed sik long hed, sot long hed, no muvmen, sugar sik (diabetes), smoking, hae blood pressure, fat tumas, mo dring tumas blong alkol.
  • Leiter laef: wan man i stap nomo, bagarap eya, mo les long ae we oli no tritim.

Tu niufala samting long 2024 hemi hae LDL kolesterol mo les long ae we oli no tritim. Ol fakta we oli konektem wetem bigfala pat blong ol kes hemi les long herem mo hae LDL kolesterol (abaot 7% from wan), i folem nao less edukesen mo wan man i stap nomo (abaot 5% from wan).

gaed blong risk fakta blong mifala i talem ol 14 ya long wan tebol, wetem wanem risej i konektem mo wanem yu save mekem.

Wanem namba 45% i no minim

I isi blong misrisem namba ia, so i gud blong klia:

  • Hemi wan estimet blong popalesen. I talem long ol kes blong dementia long wol, no long jans blong yu o blong papa o mama blong yu.
  • I tekem tingting se wan samting i kosem narafala. Ol raetman i talem se oli bin akaontem nomo ol risk fakta we oli gat strong evidens, be sam konektem i save nomo wan part we i kosem. Example, sed sik long leit laef i save sam taem i kamap olsem wan erli saen blong dementia, i no wan kos.
  • I no garantii eni samting long wan man. Smol ripot blong UCL i talem se lowem risk i wok long level blong hol popalesen, mo i no garantii se eniwan man bambae i avoidem dementia.
  • Haf narafala i no eksplenem long ol fakta ya. Ej, jin mo ol kos we ol saentis oli no save yet oli mekem narafala pat.

Wanem defren i stap long “lowem risk” mo “blokem”?

Lowem risk i minim lowem ol jans. Sapos wan bigfala grup blong man oli lowem blood pressure blong olgeta, fewfala long olgeta bambae oli kasem dementia long plante yia, i winim wanem bambae i kamap sapos oli no mekem. Sam man long grup ya bambae oli kasem dementia yet.

Blokem i minim stopem wan samting blong no kamap. Long dementia, risej i no save promisim wanem man long tudei.

Ol raetman i talem tu long dilei. Lancet Commission i ripotem nyuiem evidens se lowem risk i save pusum bak taem we dementia i stat mo i save skotem taem we man i laef wetem bad helt. Even wan dilei blong sam yia i save minim tumas long man mo famili blong hem.

Long saet ia, mifala i yusum “lowem risk” mo “konektem wetem” from i stret. Taem yu si wan prodak, supliment o program we i promisim “blokem Alzheimer’s”, yu mas wari gud. NIA i advaes se yu mas askem dokta bifo yu traem eni pil o trit we i promisim blokem Alzheimer’s, from ol samting olsem oli save no sef, o oli waste moni, o tu-tu.

Wanem ol bigfala trial oli faenem?

Ol obsevesen studi (we oli lukaotem wanem i hapen long ol man long taem) i save soem ol konektem. Ol randomized trial, we ol man oli stap long wan program o wan grup blong kompea nomo long jans, oli strong test. Hemia nao wanem sam long ol trial we oli save tumas oli faenem.

FINGER (Finland)

Trial blong FINGER i rolem 1,260 adal we oli bin 60 long 77 yia we oli gat hae risk blong dementia. Haf blong olgeta i gat tu yia blong program blong advaes long kaikai, muvmen, komputa brain exasais mo jek long hat mo blood vesel helt; narafala haf i gat jeneral helt advaes nomo. Grup we i gat program i gat sam gud risal long wan set blong test blong tingting, wan smol be statistikli signifikant defren (trial blong FINGER long The Lancet). Trial ia i mesem test risal, no dagnosis blong dementia.

US POINTER (United States)

US POINTER i rolem 2,111 adal we oli bin 60 long 79 yia, we oli no muvmen, oli no gat gud kaikai mo oli gat narafala risk fakta. Olgeta tufala grup oli bin inkurejem blong muv long bodi mo tingting moa, kaikaim gud moa, stap socail mo jekem helt blong hat. Wan grup i gat wan program we i gat strakja mo koj; narafala i wokem long hem seleva. Long tu yia, risal blong test blong tingting i gat gud long tufala grup, mo i gat smol moa long strakja grup (trial blong US POINTER long JAMA). Ol raetman i talem se i nidim moa taem blong followap blong save sapos defren ya i impoten long laef blong ol man. From i no gat wan “no wanem” grup, trial ia i no save talem hao moas narafala program i helpem, kompea long no eni jenis.

SPRINT MIND (blood pressure)

SPRINT MIND i studyem 9,361 adal long US we oli 50 yia o moa, we oli gat hae blood pressure. Oli bin asaenem olgeta long wan laen goal blong lowa blood pressure (namba antap i andanit long 120) o long standad goal (andanit long 140). Lowa goal i redyusim mild cognitive impairment tumas, wan stej blong problem long memori mo tingting we i save kam bifo dementia. Long probable dementia, i gat fewfala kes long grup we i gat lowa goal, be defren i no statistikli signifikant. Trial ia i stop bifo taem mo i gat fewfala kes blong dementia i winim wanem ol raetman i ekspektem, so hemi save smol tumas blong ansarem kwesten ya (SPRINT MIND long JAMA).

Wanem ol risej blong olgeta i talem

Wan Cochrane risyu long 2021 i kasem togeta naen bigfala trial blong program we oli wokem long plante risk long wan taem, wetem moa long 18,000 man. I faenem wan liklik gud long test blong tingting, be i no gat klia defren long hamas man we oli kasem dementia long tu trial we i mesurem hemia (Cochrane risyu blong multi-domain intervensen).

Wan risyu long 2017 blong National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine, we NIA i samarem, i faenem evidens we i “encouraging but inconclusive” (i gud be i no klia) long tri step: kontrolem hae blood pressure, insrisem fisikol muvmen, mo kognitif trening.

Eh taem we yu stat i impoten?

Advaes blong Lancet Commission hemi lowem ol risk we erli moa, mo kipim tem oli low long longfala taem: “we i erli, i moa gud” mo “we i longfala, i moa gud.” Tu i talem se i no gat taem we i tumas erli o tumas leitim blong lowem risk. Planti evidens i stap long midlife, abaot 40 long 65 yia, be sam fakta, olsem les long ae mo wan man i stap nomo, i risk long leiter laef we aksen i save mekem sens yet.

Ripot ya i talem se nao i gat strong evidens se longfala taem blong stap wetem risk i mekem bigfala efekt. Example, sugar sik we i stat long midlife i luk olsem i impoten moa long sugar sik we i stat leitim.

Eni risk blong dementia i sem long evri man?

No. Commission i faenem se ol man long lo mo middle inkam kantri, ol man long ol minoriti grup, mo ol man we oli gat les moni, oli oftem karem moa long ol risk ya, so dementia i save kamap long yangfala ej. Plante risk i konektem wetem ol kondisen we ol man oli no jusum, olsem kwaliti blong skul we oli bin gat taem oli smol pikinini, eya blong ples we oli stap, mo wanem i stret blong kaikai we i sef i stap long maket o long ples blong kaikai.

Dat i wanem Commission i mekem ol advaes blong oli go long gavman olsem long ol man. Gud edukesen blong evri pikinini, klin eya, step blong redyusim smoking, less sugar mo sol long kaikai we i sel long ol stoa mo ol restorant, mo hiring aid blong evriwan we i nidim. Ol man oli save mekem wan defren, be ples we yumi stap long hem i impoten tu. Hemi wan narafala rison blong no blem eniwan long wanem dagnosis.

Wanem ol limit blong risej ia we i stret?

  • Dementia i tekem ol deka blong kamap, be planti trial i stap tu-tri yia nomo. Blong mesurem dementia seleva, no jas test risal, i nidim ol studi we oli longfala tumas mo oli bigfala.
  • Planti trial i mesurem test blong tingting. Wan smol gud long wan test i no minim olwe fewfala man bambae i kasem dementia o laef bambae i isi moa.
  • Ol volanta oli oftem winim ol narafala man long helt mo edukesen. Lancet Commission i talem se planti evidens i kamap nomo long ol hae inkam kantri, mo ol minoriti grup oli no kasem moa.
  • Sam konektem i go long tufala saet. Wan man i no muvmen tumas o i no stap socail i save wan erli saen blong dementia, i no nomo wan kos.
  • Ol trial long daet oli no gud yet. Wan trial blong tri yia blong MIND daet i no soem bigfala jenis long tingting kompea long wan kontrol daet. Lukluk long gaed blong daet blong mifala.
  • Ol brain gem i no pruvem se oli blokem dementia. Lukluk long gaed blong mifala long brain gem mo dementia.
  • Fasting i gat smol evidens long ol man. Mo i save risk long ol olfala. Lukluk long gaed blong fasting blong mifala.

Sapos wan man i mekem evri samting “stret”, from wanem bae i gat dementia?

From dementia i no nomo wan rizol blong jes ol jenis we man i mekem. NIA i talem se ej i biggest risk fakta we oli save long Alzheimer’s, mo no eniwan i save jenisim. Jin i gat pat. Mo ol saentis oli no save yet fulwan wanem i kosem Alzheimer’s long ol man plante. Nomata sapos ol 14 risk fakta ya oli bin tekaot evriwan, eseman blong Lancet Commission i lusum moa long haf blong ol kes we i no klia.

So sapos yu stap lukaotem wan man we i bin wok, kaikai gud, i no bin smoke evat, be i gat dementia yet, i no gat eni rong we hem i mekem, o yu i mekem. Sapos yu stap wetem dementia seleva, i no fol blong yu. Sensin blong fol i kamon long ol famili, be i no fair. Wanem i impoten nao hemi komfot, konekson mo ol gud deiten. Ol aktiviti ideas mo gaed blong caregiver self-care blong mifala oli gud ples blong statem.

Wanem ol step yu save toktok long dokta?

Ol ia nao ol eria we planti taem oli stadi. Oli gud blong ravemaot long taem blong jek-ap long dokta, from planti long olgeta i helpem helt blong hat, feling mo fridom blong laef, nomata wanem i kamaot long dementia.

  1. Blood pressure. Askem wanem ol namba blong yu, mo wanem goal i sut long yu. Ripot blong Lancet Commission i sajestem se i gud blong raonem namba antap 130 o andanit, stat long abaot 40 yia, be stret goal blong olfala man i depen long helt blong hem long wanem.
  2. Herem. Askem blong tesem herem blong yu, mo sapos hiring aid i save helpem. Gaed blong herem blong mifala i eksplenem ol risej.
  3. Ae. Gat ae chek long taem blong taem mo askem sapos ol problem olsem katarak i save trit.
  4. Kolesterol. Askem sapos LDL kolesterol blong yu i nidim chek mo sapos i gat wan samting we i nidim jenis.
  5. Sugar long blad. Sapos yu gat sugar sik, askem hao blong kontrolem hem long wan sef wei.
  6. Tingting long mind. Sed sik i kamon mo i save trit. Tellem dokta sapos yu bin filim daon o yu lus intres long ol samting ilong moa long tu wik.
  7. Smoking mo alkol. Askem long sapot blong stopem smoking mo long sef limit blong alkol.
  8. Muvmen. Askem wanem kaen aktiviti i sef long yu. Gaed blong exasais blong mifala i gat ol aedia.
  9. Protektem hed. Usum helmet taem yu saeklem o playem ol kontak sport, mo askem abaot wei blong stopem fol.
  10. Stap konektem. Taem wetem ol narafala man i impoten long wan helti laef. Lukluk long gaed blong social konekson blong mifala, mo slip tu.

Bifo yu jenisim ol medisin, daet, supliment, fasting o exasais, toktok long dokta bifo, namely sapos yu gat heart sik, sugar sik, histri blong fol, o yu stap wetem dementia finis.

Toktok wetem dokta

Sapos yu lukim ol jenis long memori o tingting we i wari yu, long yu seleva o long narawan, mekem apointmen. NIA i talem se ol problem long memori i save gat ol narafala kos, olsem sayd efekt blong medisin, problem long tyroid, sed sik o les long vitamin B12, mo sam long ol problem ya i save finis taem kos i bin trit. Gaed blong warning saen blong mifala i eksplenem wanem i sud blong lukaot.

Kasem hep kwik sapos i gat jenis we i kamap kwik: konfiuson we i kamap kwik, wik o numb long wan saet blong bodi, hevi long toktok, o hed we i strong tumas, oli save minim wan stroke o narafala emjensi. Kolem nemba blong emjensi long ples blong yu.

Ples we Golden Moments i stap

Golden Moments i mekem ol simpol shared aktiviti, olsem conversation cards, picture bingo mo wan calm breathing pause. Ol ia i blong enjoyment mo taem wetem famili. Ol i no trit, mo ol i no blokem o slowem dementia.

Ol kwestin we plante man i askem

Be dementia i save blokem?

No gat wan pruvim fastfala wei blong blokem dementia long wan man. Ol risej i soem se taem yumi lowem sam risk, olsem hae blood pressure, les long herem we oli no tritim, mo smoking, i save lowem jans blong dementia long wan popalesen, o i save mekem i kamap leitim. Ol ya oli jans nomo, no promis.

Wanem namba 45% blong Lancet Commission i minim?

Lancet Commission long 2024 i estimatem se abaot 45% long ol kes blong dementia long wol oli konektem wetem 14 risk fakta we long tiori oli save jenisim. Estimet ya i tekem tingting se ol fakta ya oli kosem dementia, mo ol raetman i talem se sam konektem i save nomo wan part we i kosem. Hemi talem long ol hol popalesen, mo i no talem risk blong wan man.

Sapos papa o mama blong mi i gat gud laef, be from wanem tu i gat dementia?

Ej, jenis mo ol planti samting we no eni man i save kontrolem oli gat bigfala pat long dementia. Ol raetman blong Lancet Commission i talem se lowem risk long hol popalesen i no garantii se eniwan man bambae i avoidem dementia. Wan dagnosis i no sams se eniwan i fel.

Waet olsem i leitim toomas blong lowem risk blong dementia afta 65 yia?

Lancet Commission i talem se i no gat taem we i tumas erli o tumas leitim blong lowem risk, be planti evidens i stap long midlife. Tritim pruvlem blong hiring mo ae, stap aktiv mo stap kontaktem ol man, olsem ol step long laef we oli bin stadi. Toktok wetem dokta long wanem i fit wetem helt blong yu.

Ol brain gem o spesol kaikai i save blokem dementia?

No gem, kaikai, sapleman o daet i bin pruvem se i save blokem dementia. Wan trial blong tri yia blong MIND daet i no soem bigfala jenis long tingting kompea long wan kontrol daet, mo ol app blong trening tingting we oli selem oli no soem sem efekt olsem we oli kam aot long ol risej trial.

Ol risos mo stadi

Mifala i putum link i go long ol oganaesesen mo ol stadi we pej ya i stanap long olgeta. Mifala i jekem evriwan taem pej ya i bin apdet.

  1. Dementia prevention, intervention, and care: 2024 report of the Lancet standing Commission · The Lancet
  2. Nearly half of dementia cases could be prevented or delayed by tackling 14 risk factors · University College London
  3. Preventing Alzheimer's Disease: What Do We Know? · National Institute on Aging
  4. What Causes Alzheimer's Disease? · National Institute on Aging
  5. Memory Problems, Forgetfulness, and Aging · National Institute on Aging
  6. A 2 year multidomain intervention of diet, exercise, cognitive training, and vascular risk monitoring versus control to prevent cognitive decline in at-risk elderly people (FINGER): a randomised controlled trial · The Lancet (via PubMed)
  7. Structured vs Self-Guided Multidomain Lifestyle Interventions for Global Cognitive Function: The US POINTER Randomized Clinical Trial · JAMA (via PubMed)
  8. Effect of Intensive vs Standard Blood Pressure Control on Probable Dementia: A Randomized Clinical Trial (SPRINT MIND) · JAMA (via PubMed)
  9. Multi-domain interventions for the prevention of dementia and cognitive decline · Cochrane Database of Systematic Reviews (via PubMed)

Yu rere blong traem wan isi gem?

Ol bigfala pija, i no gat taema, i no gat poen mo i no nid blong saen-ap. Pleplei tugeta stret long braosa blong yu.

Karem ol gem ya i go wetem yu

Fri ap blong Golden Moments blong iPhone, iPad mo Android: ol bigfala pija tael, ol gem wetem ol pija blong famle blong yu nomo, mo ol pija pak we oli wok nomo taem i no gat Wi‑Fi. I no gat akaon, advetaesing, taema o poen.