Naitchuaq kiun
2024-mi Lancet Commission-ip uqausiqaqtuq tusaqtuunaanutqaqtuq nalunaiqsautinun aatchuqtuq suliqsautigun nalunaiqsautinun qasuirumi. ACHIEVE-p tusaqtuun ikayuutaaminik qaujimautaa isuma suuqatiqaqtuq iluani piumaqtuq, aaqqiksuutiqaqtut nalunaiqsuqtuat iluani, isumaq suuqatiqaqtuq naaggaqtuaq. Tusaqtuun ikayuutaq ikayuqaqtuq uqausiksrauqnilu inuuniagluunniit. Tusaqtauqatiq, tusaqtuun ikayuutaq piyumaguvit nalunaiqsuqarluni, annguayullunilu uqausilaaqtitaq.
- Lancet Commission-ip qaujimatiqaqtuq tusaqtuunaanutqaqtuq 7%-mik nalunaiqsautinik silarsuarmi, malgukpiaq nalunaiqsautinik 14-nik nalunaiqsiqaqtut iluani.
- ACHIEVE-p qaujimautaanik 977-nik ukiuqtaqtun nalunaiqsigun, tusaqtuun ikayuutaq pingasun uqausiinnik isumaq suuqatiqaqtuq aaqqiksuutiqanngittuq.
- ACHIEVE-mi nalunaiqsuqtuat pingahuni, nalunaiqsautinun aatchuqaqtut, isumaq suuqatiqaqtuq 48%-mik naaggaqtuaq tusaqtuun ikayuutaq atuqtillugu; una qaujimautiqaqqajauraqtuq aaqqiksuutiqaqtilunilu.
- 2022-mi Oktober 17-aatigut, Alaska-mi nunangani inupiat 18-nik ukiuqaqtut nalunaiqsuqtuat tusaqtuunaanutqaqtuat ikayuutiqaqtuq tusaqtuun ikayuutaq nalunaiqsiqanngittumik piyariaqanngittut atuqtauniaqtut.
- Tainna 2024-mi, qiñiuqtuunaanutqaqtuq nalunaiqsautinun aatchuulluni nalunaiqsiqaqtuq, taima qiñiqtausimautaanik ikayuutiqaqtuq.
Uvani makpiġaami (7 avgutit)
- Suna tusaqtuun nalunaiqsautinun ikayuuttuq?
- Qanuq ACHIEVE-p tusaqtuun ikayuutaq qaujimautaa?
- Qanuq nalunaiqtausimainaqtunga tusaqtauqatiqaqtillugu?
- Suna nalunaiqsiqanngittumi tusaqtuun ikayuutaq?
- Qanuq uqausilaaqtiqtauniaqtillugu tusaqtuunaanutqaqtuq inupiaq?
- Qiñiuqtuunalu ikayuutaqaqtuq
- Annguayullunilu uqausilaaqtiq
Tusaqtuunaanutqaqtuq ukiuqtaqtunit qangiqtillugu qagitpauraqtuq, qaujimatiqaqtullu nalunaiqsautinun aatchuqarluni nalunaiqsiqaqtuq. Una isumaqanngilaq tusaqtuun ikayuutaq nalunaiqsautinik aannuraqtauqariaqanngittuq; qaujimautaaq siqiñiqtuq aaqqiksuutiqaqtuq nalunaiqsiqaqtuq. Una makpiraq uqausiqaqtuq qanuq qaujimatiqaqtillugu, qanuq tusaqtausimautaaqtauniaqtillugu, nunaaqtumi nalunaiqsiqanngittumi tusaqtuun ikayuutaq qanuq atuqtauniaqtillugu, qanuq uqausilaaqtiqtauniaqtillugulu.
Suna tusaqtuun nalunaiqsautinun ikayuuttuq?
Tusaqtuunaanutqaqtuq nalunaiqsautinun aatchuulluni nalunaiqsiqaqtuq. 2024-mi Lancet Commission-ip qaujimatiqaqtuq silarsuarmi nalunaiqsautinik 7%-mik tusaqtuunaanutqaqtuq piginnaaqtuq. Una malgukpiaq nalunaiqsautinik aatchuqaqtut LDL cholesterol-mik nalunaiqsiqaqtut iluani, 14-nik nalunaiqsautinun aatchuqaqtut Commission-ip qaujimautaanik, UCL-ip makpiraqaanik tusaqtuq.
Commission-ip qaujimautiqat:
- Aatchuulluni nalunaiqsiqaqtuq tusaqtuunaanutqaqtillugu. Tallimat ukunani qaujimautiqat nalunaiqsiqaqtut, tusaqtuunaanutqaqtut nalunaiqsuqtuat 37%-mik nalunaiqsautinun aatchuulluni nalunaiqsiqaqtut tusaqtuun naammanaqtuat iluani.
- Tusaqtuunaanutqaqtuq pingahutinnaq, aatchuulluni nalunaiqsiqaqtuq. Qaujimautiqat tusaqtuunaanutqaqtuq qanuqtuuminaqtittillugu nalunaiqsiqaqtut, nalunaiqsautinun aatchuq qailaaqtuq tusaqtuunaanutqaqtuq qangiqtillugu.
- Suna piginnaaqtillugu, aaqqiksuutiqaqqanngilaq suli. Qaujimautiqat isumaqaqtut ilagiikni qimugniaqni, uumiguninnaqtuq, isumaq naammanaqtuq, nalunaiqsautinun ikayuutiqanngittuq, tusaqtauqsautinun suli piginnaasigun akiliqtuq suli.
Tusaqtuunaanutqaqtuq qagitpauraqtuq. National Institute on Aging (NIA)-ip uqausiqaqtuq pingasun ukiuqtaqtuni ilaa tusaqtuunaanutqaqtuq, aitchuqtuqlu ukiuq qailaaqtigun.
Qanuq ACHIEVE-p tusaqtuun ikayuutaq qaujimautaa?
ACHIEVE una siqiñiqtuq qaujimautaaq tusaqtuun ikayuutaq isumaq suuqatiqaqtillugu qaujimaniqaqtuq. Ilangit aaqqiksuutiqanngittut, taima una uqausiqaqtuq qaujimautaaq makpiraqaanik:
- Kina atqaumaniqaqtuq: 977-nik inupiat ukiuqaqtut 70-mit 84-nut, tusaqtuunaanutqaqtut tusaqtuun ikayuutaq atuqtaunngittut, isumaq suuqatiqaqtuq naammanaqtuq, sisamat nunagani Alaska-mi qaujimautiqarami.
- Qanuq aaqqiksuutiqaqtuq: Ilangit tusaqtuun ikayuutaq pigiaqtut, audiologist-miklu uqausilaaqtiqtut. Ilangit nalunaiqsiqaqtut inuuniagni qanuqtuaniaqtiqaqtiluni ikayuutaq pigiaqtut.
- Qaujimautaaq nakuuyuq: Pingasun uqausiinnik, isumaq suuqatiqaqtuq malgukni ilaa aaqqiksuutiqanngittuq tamarmik iluani.
- Pingahuni nalunaiqsuqtuat: Qaujimautaaq malgukni qanuqtuuminaqtittilluni piginnaaqtuq. 238-nik nalunaiqsuqtuat uumaqatigiinut sapqiuqsautinun qaujimautaa (ARIC)-mi atqaumaniqaqtut, taakkua nalunaiqsautinun aatchuulluni nalunaiqsiqaqtut. Taakkunani, isumaq suuqatiqaqtuq 48%-mik naaggaqtuaq tusaqtuun ikayuutaq atuqtillugu. 739-nik nunagani inuuniagtut nalunaiqsuqtuat, naammanaqtuq aaqqiksuutiqaqqanngittuq.
Una qanuq nalunaiqtauniaqtillugu:
- Tamarmik iluani aaqqiksuutiqaqqanngittuq.
- Pingahuni nalunaiqsuqtuat qaujimautaaq siqiñiqtuq nalunaiqsiqaqtuq, qanuqtaaq pingahuni ilaa piginnaaqtuq qaujimautaaqmalunilu. Asingit qaujimautiqat aaqqiksuutiqaqtitauniaqtut.
- Atqaumaniqaqtut nalunaiqsiqaqtut qanuq qaujimautaanut atuqtauniaqtillugu, una aaqqiksuutiqaqtillugu ikayuunniaqtuq.
- Lancet Commission-ip uqausiqaqtuq tusaqtuun ikayuutaq nalunaiqsuqtuat ikayuqaqtillugu tusaqtuunaanutqaqtut nalunaiqsautinun asinginnik aatchuqaqtut.
Nakuuyuq isumaqaqtuq: tusaqtuun ikayuutaq nalunaiqsautinik aannuraqtauniaqtuqanngilaq. Tusaqtauqpiaq, uqausilaaqtiq, ilagiillu qagitpauraqtitauniaqtut, taima una ikayuutiqaqtuq nalunaiqtausigun piginnaaqtuq.
Qanuq nalunaiqtausimainaqtunga tusaqtauqatiqaqtillugu?
NIA-ip uqausiqaqtuq annguayullunilu atauhiq anngutitauniaqtillugu:
- Qailaaqtuq nalunaiqsuqtuq aaqqiksuutiqanngittuq uqausiksrauqni tilimikun
- Qailaaqtuq nalunaiqsuqtuq naammanaqtuq aaqqiksuutiqanngittuq malgukluunniit qangiqtillugu inupiat uqausiksrauqnigik
- Qailaaqtuq nalunaiqsuqtuq nutaami apqutauniaqtut uqausiq aaqqiksuutiqaqtillugu
- Qailaaqtuq nalunaiqsuqtuq TV-q suli qaffiinnaqtuq asingit uummiqatigiillu
- Qailaaqtuq nalunaiqsuqtuq uqausiq naammanaqtuq aaqqiksuutiqanngittuq nipiinnaqtuq iluani
- Qailaaqtuq nalunaiqsuqtuq inupiat nipiksauraqtut isumaqaqtillugit
Siqiñiqtuq nalunaiqtausimautaaq annguayuq tikitauqatiqaqtillugu, qanuqtaaq audiologist-mik (tusaqtuun nalunaiqtausimautaaq) atauhiq siuti, qinngaq, qungaq nalunaiqtausimautaanik apqutauniaqtut. Siutimik paluqtuq qagitpauraqtuq tusaqtuunaanutqaqtiluni, annguayullunilu nalunaiqtausimautaaq aaqqiksuutiqaqtitauniaqtuq. Tusaqtuun qaangiqtuaq sapqiuqsautaaqtuq, NIA-ip uqausiqaqtuq annguayullunilu nutaami nalunaiqtausimautaaqtauniaqtillugu.
Tusaqtuunaanutqaqtuq nalunaiqsautimun ittumainaqtuq. NIA-ip uqausiqaqtuq ukiuqtaqtun tusaqtuun naammanaqtuat ilangit nalunaiqsigun isumaksraungittut, ikayuqtitauniaqtuatlu, atauhiqpauraqtumiklu uqausiqattaqtaunngittut. Ilagiit nalunaiqsuqtuat qimugniaqtuat, uqausiq naammanaqtuat, imaluunniit piginnaasigun isumaksraungittut, tusaqtausimautaaq siqiñiqtuq nalaumaniqaqtiluni.
Suna nalunaiqsiqanngittumi tusaqtuun ikayuutaq?
2022-mi Oktober 17-aatigut, FDA-ip permisiaqaqtuq nalunaiqsiqanngittumi tusaqtuun ikayuutaq atuqtauniaqtillugu. Una malgukni sanigik:
| Piginnaaq | Nalunaiqsiqanngittumi tusaqtuun ikayuutaq | Tusaqtausimautaanun tusaqtuun ikayuutaq |
|---|---|---|
| Kina ikayuqtauniaqtuq | Inupiat 18-nik ukiuqaqtut nalunaiqsuqtuat tusaqtuunaanutqaqtut ikayuutiqaqtut | Tusaqtuunaanutqaqtut qanuqtuuminaqtittillugit, ukiuq qanuqtuuminaqtittillugu |
| Qanuq piksraqtauniaqtuq | Niaqquani aglaanlu, nalunaiqtauniaqtuqanngittuq, permisiaqaqtuqanngittuq | Tusaqtausimautaanun nalunaiqtausimautaaulluni, tunngaviqaqtuq |
| Qanuq atuqtauniaqtuq | Ipgagluunniit aapp-mik aaqqiksuutiqaqtitauniaqtut | Nalunaiqtausimautaaq aaqqiksuutiqaqtitauniaqtuq tusaqtuunaanutqaqtulluni |
FDA-ip uqausiqaqtuq nalunaiqsiqanngittumi tusaqtuun ikayuutaq pingaqqaaqtuat nalunaiqsuqtuat ikayuqtauniaqtuqanngilaq. Uqausiqaqtuq annguayullunilu anngutitauniaqtillugu siuti, qinngaq, qungaq nalunaiqtausimautaanun, piksraqtaangiguvit:
- Siutiq siqiñiqtuq
- Imaqqut, aullaqtuq, atauhiq auk tuquunaqtuq siutikun qangiqtillugu 6-nik tatqiinik
- Tusaqtuun qaangiqtuaq atauhiq qaangiqtuinnaqtuq
- Tusaqtuun naammanaqtuq atauhiq siutikun, atauhiq siutikunlu ququsiuqtuq
- Niuvik inmiaruqtuaq
- Paluqtuq siutikun qaffiinnaqtuq
Tusaqtuun ikayuutaq atuqtauqsautigun pingasuuniaqtuq, taima ukunani nalunaiqtausimautaanun aaqqiksuutiqaqtillugu FDA-ip uqausiqaqtuq. NIA-ip uqausiqaqtuq apqutauniaqtillugu qanuqtuuminaqtillugu isumaksrautiqaqtillugu. Ilagiit nalunaiqsigun inuuniagtut nalunaiqsuqtuat, audiologist-mik ikayuutiqaqtuq qanuq tusaqtuun ikayuutaq atauhiq atuqtauniaqtillugu nalunaijaqtitauniaqtillugu.
Qanuq uqausilaaqtiqtauniaqtillugu tusaqtuunaanutqaqtuq inupiaq?
NIA-ip uqausiqaqtuq:
- Qinauqatiq, iñuqsautilunilu qiñiqatiq. Qailannguq, qinuqatiq, taima tusaqtuq qainiqtuq kiinani nipiqtuq nalunaiqtitauniaqtillugu.
- Nipinnaqtuq nalaunani. TV-q nikaitaqtillugu atauhiq nipinnaqtuq nalunani aullaqtitillugu.
- Nipiksauraqtuq uqausiq, aullaqtitaunngittailunilu. Nipiinnaqtuq atauhiq nalunaiqtuq nalunani uqausiqatiq.
- Qainiqtuq takunaiqtaq. Nerrunngittailunilu, qimmiqtuqtuq atauhiq qainiqtuq tunniitailunilu uqausiqaqtiguvit.
- Uqausiq aaqqiksuutiqaqtiguvit, nutaamik uqausilaaqtiq. Qailaaqtuq naammanaqtuq apqutauniaqtuq, nutaamik uqausilaaqtiq suli ikayuqaqtuq.
- Atausiq uqausilaaqtiqaqtiluni. Ilangit qangiqtiguvit, nalunaiqsuqtuq ilauqatauniaqtillugu ikayuutiqaqtillugu.
- Uumiguninnaqtuq, apqutaqatiqlu qanuq ikayuqtauniaqtillugu.
Una ikayuutaq suli ikayuqaqtuq uqausilaaqtiqinun ikayuutaannik-nik. Aġġuiqsautigun qanuqtuuminaqtittillunilu uqausilaaqtiq naaggaqtitauniaqtut. Picture Pairs aamma Conversation Cards takuniaqtuq atuqtillugu uqausiq akiliqtuq ikayuutauniaqtuq, Finish the Saying-lu nalunaiqsuqtuq nipiqtuq nutaamik uqausilaaqtiq akiliqtuq. Tilimikun uqausilaaqtiqinun, tilimimik aglaanlu video-mik uqausilaaqtiqinun makpiraq atuqtaq.
Qiñiuqtuunalu ikayuutaqaqtuq
2024-mi Lancet Commission-ip qiñiuqtuunaanutqaqtuq nalunaiqsautinun aatchuulluni nalunaiqsiqaqtuq. UCL-ip uqausiqaqtuq 2%-mik nalunaiqsautinik silarsuarmi una piginnaaqtuq, Commission-iplu uqausiqaqtuq qiñiqtausimautaaq aamma nalunaiqtausimautaaq tamarmik nalunaiqtauniaqtillugit. NIA-ip uqausiqaqtuq qiñiqtausimautaaq dilated-mik 60-nik ukiuqtaangiguvit atauhiq ukiuq atauhiq malġuk ukiuqnut, qiñiqtausimautaaniklu nalunaiqtausimautiqaramik. Qiñiqtuun naammanaqtuqlu sapqiuqsautinun aatchuulluni nalunaiqsiqaqtuq.
Annguayullunilu uqausilaaqtiq
Annguayullunilu uqausilaaqtiq tusaqtausimautaaq aamma qiñiqtausimautaaq nalunaiqtauniaqtillugit nalunaiqtaangiguvit makkunani nalunaiqsiqaqtuni. Tusaqtuun qaangiqtuaq, siuti siqiñiqtuq, atauhiq imaqqut tuquunaqtuq siutikun nutaami nalunaiqtausimautaaqtauniaqtillugu. Ilagiit nalunaiqsigun inuuniagtut nalunaiqsuqtuat ikayuqatiguvit, annguayullunilu uqausiqaqtillugu tusaqtuunaanutqaqni, qiñiuqtuunaanutqaqnilu, una isumaanutqaqni, sapqiuqsautini, ilauqataunianilu ikayuqtauniaqtuq.
Una makpiraq nalunaiqtausimautaanik qaujimautaaq, nalunaiqtausimautaanik ikayuutaunngilaq. Nalunaiqtausimautaanik nalunaiqsiqaqtuq-mi takuniaqtaq. Ilagiikni qagitpauraqni nalunaiqsautinun-lu atuqtaq.
Apiqqutit iñugiaktut
Tusaqtuun ikayuutaq nalunaiqsautinik aannuraqtauniaqtuq?
Una aaqqiksuutiqaqqanngilaq. ACHIEVE-p qaujimautaa pingasun uqausiinnik isumaq suuqatiqaqtuq aaqqiksuutiqanngittuq, qanuqtaaq nalunaiqsuqtuat aatchuqaqtut pingahuni isumainnaqtuq. Tusaqtuun ikayuutaq suli ikayuqaqtuq uqausiksrauqni, sapqiuqsautini, inuuniagluunniit qanuqtuuminaqtittillugu.
Kina tusaqtuun ikayuutaq nalunaiqsiqanngittumik piksraqtauniaqtuq?
FDA-p permisiaqaqtuq inupiat 18-nik ukiuqaqtut nalunaiqsuqtuat tusaqtuunaanutqaqtuat ikayuutiqaqtut, nalunaiqsuqtuat ikayuutiqanngittut tusaqtuun ikayuutaq nalunaiqsiqanngittumik niaqquani aglaanlu piksraqtauniaqtut. Una nalunaiqsuqtuat tusaqtuunaanutqaqtut pingaqqaaqtuat ikayuqtauniaqtuqanngilaq. Siqiñiqtuq, imaqqut tuquunaqtuq siutikun, ququsiuqtuq, tusaqtuun aaqqiksrautaaqtuq atauhiq siutikun, tusaqtuun qaangiqtuaq, atausiq siut ququsiqtuq imaluunniit niuvik inmiaruqtuaq tautungnaqtuaq anngutinnaqtuq tikisiguvit.
Tusaqtuunaanutqaqtuq nalunaiqsautimun ittumainaqtuaq?
Ima ittumainaqtuq. National Institute on Aging-ip uqausiqaqtuq ukiuqtaqtun tusaqtuun naammanaqtuat ilangit isumaksraungittut nalunaiqsigun, ikayuqtitauniaqtuatlu atauhiqpauraqtumik. Tusaqtausimautaanik ikayuutiqaqtuq nalunaiqsautimik piginnaaqtillugit nalunaiqsuqtuat qimugniaqtuat, uqausiq naammanaqtuat, imaluunniit piginnaasigun isumaksraungittut.
Qanuq qailaaqni qangiqtillugu ukiuqtaqtun qiñiqtausimautiqaqqajauraqtut?
National Institute on Aging-ip uqausiqaqtuq qiñiqtausimautaaq 60-nik ukiuqtaangiguvit atauhiq ukiuq atauhiq malġuk ukiuqnut iluani, atauhiq qiñiqtausimautaanik annguayuq nalunaiqtausigun uqausiqaqtiguvit. Sukkutaaqtuat sukkaqtuatlu taakkunani aitchuqtut atauhiqmi ukiuqmi qiñiqtausimautaaqtauniarlugit.
Pivikput
Pituutikput ikayuqtigiit suli uuktuutit uvani makpiġaami atukkatigut. Atuniŋat qiñiqtauplutik makpiġaaq nutaŋuqtitaumat.
- Dementia prevention, intervention, and care: 2024 report of the Lancet standing Commission · The Lancet
- Nearly half of dementia cases could be prevented or delayed by tackling 14 risk factors · University College London
- Hearing intervention versus health education control to reduce cognitive decline in older adults with hearing loss in the USA (ACHIEVE): a multicentre, randomised controlled trial · The Lancet (author manuscript in PubMed Central)
- OTC Hearing Aids: What You Should Know · U.S. Food and Drug Administration
- Hearing Loss: A Common Problem for Older Adults · National Institute on Aging
- Aging and Your Eyes · National Institute on Aging