Kuvukana ti bantu mpi mavimpi ma mfunu: Kukala nge mosi, kukabuka ti bantu mpi kivuvu ki kubeba maladi ma kuyindula

Bantu me salama sambu na kuzinga ti bankaka, mpi yai ke sobaka ve ntangu bo ke kumaka bamununu. Balukutakanu ke monisa nde kukala nge mosi mpi kukabuka ti bantu na kimununu ke vandaka na kusangana ti kivuvu ya kuluta ya kubeba maladi ma kuyindula, mpi mpi ti maladi ya ntima ti mawi ya kinyengo. Balukutakanu lenda tuba ntete ve na sikisiki kana yai kele kikuma to ve. Lutiti yai ke tubila mambu yina bumbangi ke monisa, bansoba ya pete ya kuvukana ti bantu, mpi sambu na nki mambu ya kusala kumosi ke na mfunu mingi sambu na bantu yina ke zingaka dezia ti maladi ma kuyindula.

Keti kukala nge mosi mpi kukabuka ti bantu ke vandaka na kusangana ti maladi ma kuyindula?

Ee, balukutakanu mingi ke monisa kusangana yai, kansi nzila na yo me zabana ntete ve na mvimba. 2024 Lancet Commission ke tanga kukabuka ti bantu na kimununu bonso kima mosi na kati ya bima 14 yina lenda sobama. UCL’s summary of the report ke tula yo na ndambu ya 5% ya bamambu ya maladi ma kuyindula na ntoto ya mvimba.

Mambu yina bumbangi ke monisa:

• Kusolula ti bantu fioti, kivuvu ya kuluta. Komisyo ke tubila balukutakanu zole yina monisaka nde kusolula ti bantu fioti mbala na mbala ke vandaka na kusangana ti kivuvu ya kuluta ya kubeba maladi ma kuyindula. Mosi monisaka kivuvu ya kuluta ya ndambu 57% mpi yankaka ya ndambu 18%.
• Kukala nge mosi mpi. Kukala nge mosi, mawi ya kukabuka ti bantu, vandaka mpi na kusangana ti kivuvu ya kuluta ya kubeba maladi ma kuyindula na balukutakanu mingi.
• Mabanza ya Surgeon General. Na Ngonda ya ntanu 2023, Surgeon General ya États-Unis basisaka advisory on loneliness and isolation. Yo ke tuba nde kukala nge mosi mpi kukabuka ti bantu ntangu mingi lenda tombula kivuvu ya kubeba maladi ma kuyindula na ndambu 50% na bantu ya mununu. Yo vandaka mpi na kusangana ti kivuvu ya kuluta ya 29% ya maladi ya ntima mpi 32% ya kivuvu ya kuluta ya maladi ya kubeba misisa ya menga na mfunu.
• Mutindu yo ke vandaka mingi. National Academies report monisaka nde ndambu ya 24% ya bantu ya États-Unis ya bamvula 65 to kuluta yina ke zingaka na kimvuka me kabuka ti bantu.

Lukebisu ya mfunu: Komisyo ya Lancet ke monisa nde bantu lenda yantika kukatuka na mambu ya kimvuka na nsungi ya ntete ya maladi ma kuyindula, ntete bantu kuzaba yo. Yai ke tendula nde ndambu ya kusangana yai lenda vanda maladi ma kuyindula yina ke sala nde muntu kukatuka na bantu, kansi ve kaka kukatuka na bantu yina ke tombula kivuvu. Bumbangi mingi ke katukaka na balukutakanu ya kutala mambu mutindu bo ke salama.

Nswaswani kele inki kati ya kukala nge mosi ti kukabuka ti bantu?

National Institute on Aging (NIA) ke tendula yo mutindu yai. Kukabuka ti bantu kele ntangu muntu kele ti bantu fioti ya kusolula ti bo to ya kuvukana ti bo mbala na mbala. Kukala nge mosi kele mawi ya mpasi ya kuzinga nge mosi to ya kukabuka. Muntu lenda zinga nge mosi na kiese, mpi muntu lenda kuwa mawi ya kukala nge mosi ata na kati ya bantu mingi.

NIA ke tanga bima yina ke lenda tombula kivuvu ya zole:

• Mambu ya kuwa to ya kumona
• Mpasi ya kutambula, to kukonda mutindu ya kukwenda
• Kuzinga nge mosi, to kilumbu ya nene ya mpasi bonso lufwa ya nkwelani to kuyambula kisalu
• Bansobolo na kuyibuka to na kuyindula
• Kukeba muntu ya dibuta yina kele na maladi
• Mambu ya mbongo to mambu ya ndinga

Mambu ya kuwa kele mfunu mingi. NIA ke monisa nde bantu yina ke waka mbote ve lenda katuka na bantu sambu masolo ke kumaka mpasi to ke pesaka nsoni. hearing and brain health guide na beto ke tubila mambu ya kutala mutindu ya kuwa mpi bisadisu ya kuwa yina bo ke sumba kukonda recipe.

Bansoba ya pete ya kuvukana ti bantu

NIA ke pesa bandongisila mingi. Pona mosi to zole yina me fwana:

• Kubika ntangu ya kusolula mbala na mbala. Kubaka ntangu ya kubikama konso kilumbu to konso mposo sambu na kubinga na telefone, kutinda nsangu, kutinda email to kutinda mukanda na bantu ya dibuta, banduku to bantu ya kartie.
• Kusadila video to bisadisu ya mayele. Kana mayele kele ya mpa, babiblioteke mingi mpi bisika ya kimvuka ke pesaka malongi. Tala phone and video calls guide na beto.
• Kukota na kimvuka mosi. Klase, dibundu, kimvuka ya kutambula to kisalu ya luzolo ke pesaka dibaku ya kusolula ti bantu mpi kuwa nde nge kele na mfunu.
• Kuyantika diaka kisalu ya kiese ya ntama to kulonguka kima ya mpa ti bantu yankaka.
• Kusala ngalasisi ti bantu yankaka. Sala ngalasisi ti nduku to kimvuka. exercise guide na beto kele ti bandongisila ya pete.
• Kuyindula mbisi ya nzo kana nge lenda kebaka yo.
• Kusadila bisalu ya kisika. Bisika ya bantu ya mununu, Area Agencies on Aging mpi Eldercare Locator (800-677-1116) lenda sadisa nge na kuzwa bapulogalama mpi mutindu ya kukwenda.

Sambu na nki mambu ya kusala kumosi ke na mfunu na maladi ma kuyindula?

Sambu na muntu yina ke zingaka dezia ti maladi ma kuyindula, kuvukana ti bantu ke tadila kiese, kikesa ya ntima mpi mawi ya kuvanda na kati ya bantu, kansi ve kukitisa kivuvu. Komisyo ya Lancet ke tuba nde mambu ya kusala ke sadisa bantu yina kele ti maladi ma kuyindula na kubumba kiese mpi lukanu. Alzheimer’s Association ke monisa nde, katula kubongisa mutindu ya luzingu, mambu ya kusala lenda sadisa na kukitisa bikalulu bonso kutambula-tambula kukonda lukanu to kukonda pima. NIA ke yika nde bantu yina kele ti maladi ya Alzheimer fwete vanda na kisalu mpi sala mambu yina bo ke sepelaka.

Bandongisila yina ke sadisa mbote:

1. Kutala bifwanisu kumosi. Conversation Cards ke pesaka bangyufula ya kukangula masolo kukonda kutomisa, bonso «Tubila mono mambu ya…». Tala reminiscence guide na beto.
2. Kusakana pembeni na pembeni. Picture Pairs ke bikala bifwanisu na meso mpi kele ve ti ntangu ya kuluta to bakiti, yo yina kele ve ti kupusa. how to play together na beto kele ti bandongisila.
3. Kusadila bifoto ya dibuta. Photo Pairs ke kumisa bifoto yina nge me pona na nsaka ya kufwanisa, mpi bifoto ke bikala na aparêyi na nge.
4. Kuvukisa bantu kumosi. Picture Bingo ke fwana sambu na lukutakanu ya dibuta mpi care home groups.
5. Kusakana ti miziki, bisalu ya nzo to bilanga. Tala music activities, household tasks mpi lisiti ya mvimba ya activity ideas na beto.
6. Kusala nde batala kukwenda mbote. visiting guide na beto ke tubila batala ya nkufi mpi ya pima yina ke pesaka kiese na bantu yonso.

Bika yo kuvanda ya fioti mpi ya pima. Kisika ya pima ti muntu mosi to zole mbala mingi ke sadisa kuluta kimvuka ya nene. Kana muntu me lema to me zimbisa mpusa, kuyambula kele mbote. Kuvanda kumosi mpi kunwa tii to kafe kele mpi mbote.

Sambu na muntu yina ke zingaka yandi mosi ti maladi ma kuyindula, NIA ke pesa ndongisila ya kusosa muntu ya kutudila ntima yina lenda kwendaka kutala to kusolula na video mbala na mbala mpi kuvanda muntu ya kubinga na ntangu ya lukambu. Yo ke tubila mpi memory cafe ya kisika, kisika ya pima ya kusolula sambu na bantu yina kele ti mambu ya kuyibuka mpi mabuta na bo.

Bantu yina ke kebaka mpi lenda kuwa mawi ya kukala bo mosi

NIA ke tanga kisalu ya kukeba muntu ya dibuta bonso kima yina ke lenda tombula kukabuka ti bantu. Bumba mwa ntangu sambu na banduku na nge, bimvuka ya lusadisu mpi kupema. caregiver self-care guide na beto kele ti bandongisila ya kusadila.

Solula ti munganga

Kana nge to muntu yina nge ke kebaka ke waka mawi ya kukala yandi mosi to ya kukabuka ti bantu mbala mingi, tubila yo na munganga. NIA ke pesa kikesa na bantu na kutubila bansobolo ya nene na luzingu, bonso lufwa na dibuta, sambu munganga kuzaba mambu yonso. Kuwa kinyengo bambingu mingi na ndonga lenda vanda maladi ya kinyengo, yina lenda bakaka lusadisu. Kana muntu ya mununu me yantika kukatuka na banduku to na mambu yina yandi vandaka kusala ntama, nsobolo yai me fwana na kutubila yo na munganga. Tanga early signs and when to see a doctor.

Lutiti yai kele bansangu ya mbote, kansi ve ndongisila ya munganga. Tala medical disclaimer na beto.