Naitchuaq kiun
Puqtuŋniq uqautilaaġniq, savaaksraq nalunaitchuamik suli apiqsraunġiqsuaq, nalupqisuuq uvluŋmiḷḷu inigmiḷḷu, isumaalukł̣u iluittuqł̣u allaniqsuutin dementia-ŋmiñ naŋitchiutit iḷisimanaqtuat. Allat aanniautit, thyroid-mi aanniaq, vitamin B12-mik ikitpiat, taiguutiŋat aksalluataŋat, qiñiġnaqtuqł̣u siniktuunġiqsuaqł̣u, atausiŋŋuaqtut allaniqsuutit iḷisimanaqtuat. Taiguqti kisiq nalunaiqsinnaaġaa. Tainna piŋasriliqtuq nalupqisuuq tuyuqtiqaaġiksrauruq.
- Iḷḷaŋŋuuraq puqtuŋniq utuqqanaġmi nalunaitchuamik atuqtuq; uvluŋmi savaaksrat iḷuitchiruŋit takusaġniaqaqtuq.
- Alzheimer's Association 10-nik nalunaiqsuutinik uqautilaaġniqaqtuq, utuqqanaġmi atausiŋŋuaqtuq nalunaiqsuutiŋa ilaanik.
- Thyroid-mi aanniaq, vitamin B12-mik ikitpiat, taiguutiŋat aksalluataŋat, qiñiġnaqtuq, aanniqsuutit siniktuunġiqsuaqł̣u puqtuuŋmik aktuġniqaqtut, iḷḷat qiḷagniqaqtut taiguutimik.
- Taiguqti kisiq nalunaiqsinnaaġaa dementia; internet-mi uuktuutit nalupkisigun nalupqinaitchut.
- Nalupqisuuq piŋasriliqtuq, ikarraŋni uvluŋniḷḷu, delirium-gun nalupqinaitchuq, tuyuqtiqaaġiksrauruq.
Uvani makpiġaami (7 avgutit)
Ilvit puqtuuŋniḷḷu piqpagivluguluunniit nagliktavit puqtuuŋa allaniqsuqpan, iqsiḷḷaaqtuq. Una makpiġaaq ikayuutausinnaaġaa qakugu taiguqtimun savaktilaaġniqsaŋitqan suli qanuq upaktauniaqtuŋitqan. Nalunaiqsisinnaŋitchaa kinaliqaa dementia-qaŋitqan. Taiguqti kisiq nalunaiqsinnaaġaa dementia, amaguq aallaniraq puqtuuŋmik aktuġniqaqtuq dementia-ŋŋuiññaqtuq. Internet-mi uuktuutinik nalupkisigullu ilviññiq ukpiġiñŋaġik.
Dementia-ŋmiñ sivulliit naŋitchiutit sunaŋat?
Alzheimer’s Association 10-nik sivullianik naŋitchiutinik uqautilaaġniqaqtuq. Atausiq nalunaiqsuutiq utuqqanaġmi nalunaitchuaqtuamik atausiŋŋuaqtuq nalunaiqsuunmik ilaanik. Uqautivut:
| Naŋitchiutit takusaġniaqaqtut | Utuqqanaġmi nalunaitchuaqtuq |
|---|---|
| Puqtuŋniq uvluŋmi savaaksranik iḷuitchiruq, nutaaq uqautilaaġniq puqtuuŋmik iḷḷuŋniḷḷu apiqsraunġiqsuaq | Iḷḷaŋŋuuraq atiq uvluġlu puqtuuŋ, kinguani itqaumaniġaa |
| Upalungairutimik suli naakka apiqsruutimun, nalunaitchuamik niġisaġġivik maliguġniġaa akiḷḷiutiniḷḷu nalunaiġniġaa | Iḷḷaŋŋuuraq iḷuitchuq akiḷḷiutinik iḷuvani |
| Nalunaitchuamik savaaksraq piġaaġniq sapqutchiruq iḷuvani, savagviŋmi iḷḷuŋniḷḷu | Iḷḷaŋŋuuraq ikayuutinik piqaġniq microwave-mi TV-miḷḷu titiraġniġmi |
| Uvluŋmik, ukiuqsaġmiḷḷu sumiññiqsigiḷḷu nalunaiqtuunġiqsuaq | Iḷḷaŋŋuuraq uvluq nalunaiqtuunġiqsuaq, kinguani itqaumaniġaa |
| Nutaaq sivuniqpaŋmik, taiguagniġmiḷḷu qaluktuutinik nalupqinaiqtuunġiqsuaq | Iri qiñiġniġa allaniqsuq cataracts-niñ |
| Nutaaq uqausiŋnik apiqsruutit, uqaqtiŋŋaġlutin nuqqaqtuq sunikḷu atiŋanik iḷuitchuamik taiguaqtuq | Iḷḷaŋŋuuraq uqausiq nalunaiqtuunġiqsuaq |
| Suniḷḷiutiniq allaniqsuanun iniksranun, nalunaqtuunġiqsuaġlu naniññiqsi | Iḷḷaŋŋuuraq iḷḷivlugiḷḷu nalunaqtuġaa tumitchikun |
| Isumalukł̣u iluittuq, manimun timimunḷḷu kamanaqsruunmi | Iḷḷaŋŋuuraq isumaalukł̣u iluittuq |
| Aliannauqsraq piḷḷuataŋaniñ, savagniŋaniñ inugiaktigiŋaniñḷu | Iḷḷaŋŋuuraq iḷagiikniŋmun piñiaŋitchiruq |
| Isumamun inuuniḷḷu allaniqsuutit, nalupqisuuq, ukpiġisuunġiqsuaq, iqsiḷḷaaqtuqł̣u iqsisukł̣u | Savaaksranik ataasiŋŋuaqtuamik piḷḷuataq, allaniqsuutip iqsisuliqtaa |
Atausiq naŋitchiutiq dementia-ŋmik nalunaiqsuiññaitchuq. Aŋiḷḷaatchuaqtuq inuk nalunaitchuamiñ allaniqsuq, uvluŋmi savaaksrat sapqutchiġai.
Qanuq utuqqanaġmi nalunaitchuaq dementia-ŋmiñ allaniqsuŋa?
National Institute on Aging (NIA) uqaqtuq utuqqat amisuat itqaumaniġut saŋŋiñiqsrauruq, iḷḷaŋŋuuraq sunik iḷḷivlugiḷḷu akiḷḷiutimik puqtuuq. Tamatkua nalunaitchuat puqtuutiksrat mikitqiat. Dementia utuqqanaġmi nalunaitchuaŋitchuq. Puqtuuŋmi apiqsruutit uvluŋmi savaaksranik sapqutchiġaat, aullaqtirun, talafun-mik atuġlutin iḷḷuŋnun uqaluktillutin.
NIA uqautilaaġniqaqtuq taiguqtimun uqaqtitquvlugu inuk:
- Apiqsraunġiqsuaq ataasiŋŋuaqtunik apiqsriruq
- Nalunaqtuŋani inini tammaġiruq
- Niġisaġġivigniḷḷu maliguatigut nalunaiqtuunġiqsuaq
- Uvlumiñ, inuŋniñ inigmiñḷu nalupqisuuq
- Ilviññik kamanaqtuunġiqsuaq, niġiḷḷuaŋitchuq, iġġiqsuiññaitchuq nalunaitchuaŋitchuamikḷu piḷiqsiruq
Iḷḷat mild cognitive impairment (MCI)-nik atuqtut. Taamna puqtuuŋmik isumaluŋmiḷḷu apiqsruutit allat tutquqtitaŋiniñ aŋiñiqsrauruat, uvluŋmi savaaksrat suli piḷḷuataqługit. NIA uqaqtuq MCI Alzheimer’s-mi sivulliq naŋitchiutigun nalupqinaitchuq, aglaan MCI-qaġmiŋaqtauruat tamaita Alzheimer’s-ŋmik piñaitchut.
Sunat allat puqtuuŋmik aktuġniqaqpat?
Allat amisuat dementia-ŋiññat puqtuuŋmik aktuġniqaqtut, iḷḷat qiḷagniqaqtut taiguutimiñ. NIA nalunaiqsiruq:
- Thyroid-mi, taffium, tivġaġmiḷḷu aanniaq
- Taiguutiŋat aksalluataŋat
- Qiñiġnaqtuq iqsisuuġniqł̣u
- Vitamin B12-mik ikitpiat niqinaitchuakun niġiñiq
- Siniktuunġiqsuaq
- Imigniq taiguutitḷu atuġniq piḷḷuataŋitkuaq
- Aanniqsuutit, aumun nuqqaqtuq, niaguruŋmiḷḷu puttuniq
- Niaqqun aksalluaq, concussion-tut
- Aŋiḷḷaaq iqsisuuġniq qiñiġnaqtullu, savaŋmiñ aniqł̣u tuquŋniq
Naaġniq qiñiġniqł̣u apiqsruutit nalupqisuutiptut tautugniaqaqtut; takulugu naaġniq makpiġaaq. Taamna taiguqtimun qiniaġniq aŋiḷḷaatchuaqtuq. Alzheimer’s Association uqaqtuq taiguqtiŋat auktinik uuktuqtitqataqtuat thyroid-mi aannianik, vitamin-nik ikitpianik, aanniqsuutinikḷu takusaġlugit. Naammaġnaqtuq siniq qiñiġnaqtullu taiguutaa uqautilaaġniaqaqtuk.
Piŋasriliqtuq nalupqisuuq tuyuqtiqaaġiksrauruq
Nalupqisuuq piŋasriliqtuq, ikarraŋni uvluŋniḷḷu, tuyuqtiqaaġiksrauruq. Delirium-gun nalupqinaitchuq. VA uqaqtuq delirium tuyuqtiqaaġiksrauruq taiguqtimun quliaqtuaqtilaaġlugu uvva 911-mun quliaqtuaqtilaaġlugu. Naŋitchiutit:
- Isumaġniq nalupqisuuq allaniqsuqłuni
- Naalaktuġniq sapqutchiruq
- Isumaniq nalunaiqtuunġiqsuaq
- Siniktuuruq nalunaitchuaŋitkuaq, uvvaluunniit iqsisukłuni
Kinaliqaa taimanna piñaqtuq, inuk dementia-qaġmiuġaluaruŋa. NHS uqaqtuq aanniqsuutit nalunaitchuat pitqusriat, niaqqun aksalluaq, augmi aunniq mikiruq diabetes-qaġmi, niaguruŋmiḷḷu aksalluaq, taiguutitḷu iḷḷat. Ikayuutiq tikiñŋaġmi, inuum taŋŋaniññailu uqausiŋnik naitqianik tusaayugaaġlugu. Amisuunik apiqsriñŋaġik, taiguutai iluqaisa titiraġlugit.
Qanuq taiguqtimun savaktilaaġniġmun upaktauniaqpiñ?
Savaktilaaġniq naammaġnaqtuq titiraqtuŋaniñ naammaġnaruq. Alzheimer’s Association uqautilaaġniqaqtuq aglautilugit:
- Allaniqsuutit puqtuuŋmi, isumami piḷiqsiŋmiḷḷu, nalunaitchuamik qakugu pigiliqtaŋanik
- Aanniaqsimagmiŋat aanniaqsrallu, iḷagiikni dementia-qaġmiutkaluaġata
- Taiguutit iluqaisa taiguqtim aglaaŋat niuviġumiḷḷu pisiaġit
- Vitamin-git ikayuutillu
- Apiqqutiksratin, suvat uuktuutit piḷḷagniqaqpat, qavsiñiqsrautigilaaŋit qakuguḷḷu nalunaqutiŋat tikiñiaqtaŋat
Iḷagiiḷḷu piqatigilugu inuum nalunaiqsrirua ikayuutausinnaaġaa. NIA nalunaiqsiruq taiguqtiŋat inuum iḷagiagullu apirivḷugiannik aannianik, taiguutinik, uvluŋmi savaaksranik, piḷiqsiŋmiḷḷu allaniqsuutinik. Taiguqtiŋat imaŋŋa piḷḷagniqaqtut:
- Puqtuuŋmik, apiqsruutinik, naalaktuġnermik, kisiliurnermik uqausiŋnikḷu uuktuutit
- Auktinik, quġruktinik allanikḷu uuktuutinik pitqusriq nalunaġlugu
- Qiñiġnaqtuq allatḷu isuma apiqsruutit takusaġlugit
- Niaguruŋmik takusaġutit, CT uvvaluunniit MRI
- Taiguqtiqaaġiksramun uqaluktittilugu, geriatrician, neurologist, geriatric psychiatrist uvvaluunniit neuropsychologist
NIA uqaqtuq puqtuuŋmik takusaġniq Medicare Annual Wellness Visit-mi ilaqaqtuq, taŋŋa uqautilaaġniqsaŋi naammaġnaqtuq. Taiguqtiŋat naitqiat uuktuutit nalunaiqsuunmik naammagŋaitchut. Sivulliq sivunniutiq takusaġnermik, nalunaiqsiniq ataulliq savaktilaaġniġmiñ aŋiñiqsrauruq. NIA uqautilaaġniqaqtuq puqtuutiksraqaġmiŋat taiguqtimun utiġlutik 6-miñ 12-mun tatqiqhiutinik.
Unniqsuqł̣utilaaġniq
Allamun iqsisukpan, nalunaitchuamik iñuŋitkuaqł̣u uqaqtitquvlugu. Nalunaitchuat takusimagiŋit uqautilugit, kamanaġnikkut iqsisiññaitkutit. Takusaġnermik uqautiniq iqsiñaġniitkuaqtuq. Inuk isumaliuqtitquvlugu iñuummiuġumiñ nalunaiġlugu. Uqaqatigiiksrautit makpiġaat ikayuutausinnaaq.
Taiguqtimun uqaqtitquvlugu
Puqtuŋmi, isumami, isumaalukni piḷiqsiŋmiḷḷu uvluŋmi savaaksraniḷḷu nutaat allaniqsuutit takugukku, atuqtuatlu, taiguqtimun savaktilaaġlugu. Piŋasriliqtuq nalupqisuuq, 911-mun quliaqtuaqtuq uvvaluunniit taiguqtimun quliaqtuaqtuq. Tuŋŋa takusaġniq qiḷagniqaqtut pitqusrit nalunaġniqaqtut, dementia-ŋguġumi, sivunniutiġniq ikayuutiqł̣u nalunaġniqaqtuk. Ilviññiḷḷu kamanaqtuq; takulugu kamanaqtiup ilviññik kamanaqtuġniŋa makpiġaaq.
Una makpiġaaq nalunaitchuamik uqautiqaqtuq, taiguunmik nalunaiqsuiññaitchuq. Takulugu taiguunmik nalunaiqsuiññaitchuq makpiġaaq.
Apiqqutit iñugiaktut
Puqtuŋniq utuqqanaġmi nalunaitchuaguu?
Iḷḷaŋŋuuraq. National Institute on Aging uqaqtuq iḷḷaŋŋuuraq sunik iḷḷivlugiḷḷu akiḷḷiutimik puqtuuŋmik utuqqanaġmi nalunaitchuaqtuq. Dementia utuqqanaġmi nalunaitchuaŋitchuq. Puqtuŋniq uvluŋmi savaaksranik sapqutchiġaa, aullaqtirun, talafun-mik atuġlutin iḷḷuŋnun uqaluktillutin, taiguqtimun takusaġniaqaqtuq.
Puqtuŋniq allamik pitqusriguu dementia-ŋiññan?
Ii. National Institute on Aging nalunaiqsiruq thyroid-mi, taffium, tivġaġmiḷḷu aanniaq, taiguutiŋat aksalluataŋat, qiñiġnaqtuq, vitamin B12-mik ikitpiat, immigniq, siniktuunġiqsuaq, aanniqsuutit niaguruŋniḷḷu aksalluaq. Iḷḷat qiḷagniqaqtut taiguutimiñ, taamna taiguqtimun qiniaġniq aŋiḷḷaatchuaqtuq.
Inuk dementia-ŋnik uuktuġniqsigigaa iḷuvani?
Naumi. Taiguqti kisiq nalunaiqsinnaaġaa dementia, uqautinik, timimun takusaġnermik, puqtuuŋmik isumaluŋmiḷḷu uuktuutinik, taiguutinik niaguruŋmiḷḷu takusaġnermik atuġluni. Taiguqtiŋat naitqiat uuktuutit nalunaiqsuunmik naammagŋaitchut.
Sumik piḷḷagikpiñ inuk piŋasriliqtuq nalupqisukpan?
Tuyuqtittaili. Piŋasriliqtuq nalupqisuuq delirium-gun nalupqinaitchuq, VA uqaqtuq tuyuqtiqaaġiksrauruq. Taiguqtimun quliaqtuaqtaili uvva 911-mun quliaqtuaqtuq, taŋŋaninnailu, taiguutai iluqaisa titiraġlugit.
Pivikput
Pituutikput ikayuqtigiit suli uuktuutit uvani makpiġaami atukkatigut. Atuniŋat qiñiqtauplutik makpiġaaq nutaŋuqtitaumat.
- 10 Early Signs and Symptoms of Alzheimer's and Dementia · Alzheimer's Association
- Memory Problems, Forgetfulness, and Aging · National Institute on Aging
- How Is Alzheimer's Disease Diagnosed? · National Institute on Aging
- Visiting Your Doctor for Memory Loss · Alzheimer's Association
- Assessing Cognitive Impairment in Older Patients · National Institute on Aging
- When should I worry about Delirium? · U.S. Department of Veterans Affairs
- Sudden confusion (delirium) · NHS