Sot ansa
Ol risej i soem se stap wan nomo mo fil lonli long laef blong ol olfala i kanekt wetem bigfala risk blong dementia. Lancet Commission long 2024 i talem stap wan nomo i stap long abaot 5% blong ol kes, be sam pat blong link ia i save kamaot from dementia we i mekem man i pulum i go bak. Stap kontakt, ol hobi we ol i seremes tugeta, mo help blong herem gud, oli halpem konekson. Long ol man we oli wetem dementia, ol aktiviti we ol i sherem oli impoten long glad mo gud laef.
- Lancet Commission i lukem stap wan nomo long laef blong ol olfala olsem wan long 14 risk fasin we yumi save jenisim long dementia, we i stap long abaot 5% blong ol kes.
- Sejen Janeral blong USA long 2023 i talem fil lonli mo stap wan nomo i kanekt wetem abaot 50% bigfala risk blong dementia long ol olfala.
- Plante long ol evidens ia i olsem ol obsevesen nomo, mo dementia we i stat nomo save mekem man i pulum i go bak.
- Ol trabol blong herem mo luk, stap wan nomo, mo kea blong wan famli man oli sem ol risk blong stap wan nomo.
- Long ol man we oli wetem dementia, ol aktiviti we oli gud mo sherem oli halpem gud laef; ples blong ol i konekson, no blong mekem gud wok.
Long pej ya (6 seksen)
Ol man oli kamaot long wan fasin blong stap wetem ol narafala, mo fasin ia i no jenis taem yu kam olfala. Ol risej i soem se fil lonli mo stap wan nomo long laef blong ol olfala i kanekt wetem bigfala risk blong dementia, mo tu wetem sik blong hat mo hevi tingting (depresen). Ol risej i no yet save talemaot hamas blong link ia i kastem wanem mo wanem i kasem. Pej ia i talem wanem ol evidens i soem, ol fasin blong stap konekted, mo wae nao ol aktiviti we ol i sherem oli impoten tumas long ol man we oli wetem dementia finis.
Eh, fil lonli mo stap wan nomo i kanekt wetem dementia?
Yes, plante stadi i soem link ia, be i no klia yet wanem i stap kastem wanem. Lancet Commission long 2024 i lukem stap wan nomo long laef blong ol olfala olsem wan long 14 risk fasin we yumi save jenisim long dementia. Samri blong ripot ia from UCL i talem se i stap long abaot 5% blong ol kes blong dementia long olwol.
Wanem ol evidens i soem:
- Less kontakt, bigfala risk. Lancet Commission i talem tu ol risej we i soem se less kontakt wetem ol narafala i kanekt wetem bigfala risk blong dementia. Wan i faenem abaot 57% bigfala risk, mo narafala i faenem abaot 18%.
- Fil lonli tu. Fil lonli, we i olsem yu fil yu stap wan nomo o yu no kasem narafala, i kanekt tu wetem bigfala risk blong dementia long plante risej.
- Sejen Janeral i talem wanem. Long Mei 2023, Sejen Janeral blong USA i pablisim wan advaesri long fil lonli mo stap wan nomo. I talem se fil lonli we i stap long taem i longfala mo stap wan nomo i save raes risk blong dementia long ol olfala abaot 50%. Tu, i talem se no gat gud kontakt i kanekt wetem 29% bigfala risk blong sik blong hat mo 32% bigfala risk blong stroke.
- Hamas i kamaon. Ripot blong National Academies i faenem se abaot 24% blong ol Amerikan we oli 65 yia o olsem mo oli stap long komuniti, oli stap wan nomo long sosol laef.
Wan impoten tingting blong save: Lancet Commission i talem ol man save stopem ol sosol aktiviti long taem blong dementia we i no yet kasem save, bifoa famli o dokta oli save. Olsem nao sam pat blong link ia i save, dementia i mekem man i pulum i go bak, i no wanem nomo we pulum i go bak i mekem risk i kam bigfala. Klosap evri evidens ia i kam from ol obsevesen stadi nomo.
Wanem i defren long fil lonli mo stap wan nomo?
National Institute on Aging (NIA) i eksplenem olsem ia. Stap wan nomo i minim yu gat sam sosol kontakt nomo, o yu gat sam man nomo we yu save stap wetem oltaem. Fil lonli i fil we yu stap wan nomo o yu defet long ol narafala, mo i hatwok long fil ia. Man i save laef wetem hap long hom, mo man i save fil lonli taem i stap long wan ruam we i fulap.
NIA i lisimaot ol fasin we i save raes risk blong tufala:
- Trabol blong herem o luk gud
- Hatwok blong muv long ples, o i no gat transpot
- Laef wetem nobodi, o wan bigfala los olsem man blong yu i ded, o yu ritaea
- Jenis long memori o tingting
- Kea blong wan man blong yu we i sik
- Trabol long mani, o hatwok long langwis
Herem i wan bigfala samting. NIA i talem se ol man we oli no save herem gud oli save pulum i go bak, from toktok i kam hatwok o i mekem olgeta i sem. Hae blong yumi pej long herem mo brain hed i kavremap ol jek blong herem mo ol hiring eid we yu save baem long ston.
Ol fasin blong stap konekted
NIA i sajestem plante aedia. Jusum wan o tu we i fitim yu:
- Setemap kontakt we i kamakam. Wan taem we i setem long ded o long wik blong kol, tekis, imel o salem wan kad i go long famli, fren, o niggabos.
- Yusum video kol o smat spika. Sipos tekinoloji i nyufala long yu, plante laebri blong gavman mo komuniti senta oli gat ol klas. Lukem gaed blong fon mo video kol.
- Joenem wan samting. Wan klas, wan lotu grup, wan wokabaot klab, o wan volantia wok i givim yu kontakt mo samting we i minim long laef.
- Kambak long wan ol hobi we yu bin gat bifoa, o lanem wan niufala hobi wetem ol narafala.
- Muv wetem ol narafala. Wokaot, traen, o wok wetem wan fren o grup. Gaed blong ekssasaes i gat ol isi fasin.
- Tingting long wan animol sipos yu save kea long hem.
- Yusum lokol sevis. Senia senta, Area Agencies on Aging, mo Eldercare Locator (sevis long USA, 800-677-1116) i save soem yu ol program mo transpot.
Why ol sherem aktiviti oli impoten long dementia?
Long ol man we oli wetem dementia finis, konekson i blong glad, komfot mo fil se oli stap insaed, i no blong redyus risk. Lancet Commission i talem se ol aktiviti i halpem ol man wetem dementia blong kipim glad mo wan purpos. Alzheimer’s Association i talem se, from ol aktiviti i halpem gud laef, oli save tu redyusim ol fasin olsem wanderem o agitesen. NIA i adem se ol man wetem Alzheimer i nidim blong muv mo blong mekem ol samting we oli laekem.
Ol aedia we i gud:
- Lukem ol pija tugeta. Conversation Cards i givim ol open kwestin we i no wan kwis, olsem “Talem mi abaot…” Lukem gaed blong ripolekson.
- Pleim klosap wetem. Picture Pairs i kipim ol pija i stap luk, mo i no gat taem o skoa, so i no gat presa. Gaed blong hao blong pleim tugeta i gat ol tips.
- Yusum famli fotos. Photo Pairs i turnem ol fotos we yu jusum i kam wan matj gem, mo ol fotos oli stap long divaes blong yu.
- Bringim ol man tugeta. Picture Bingo i gud long famli miting mo grup long care hom.
- Sherem musik, wok long hom o gaden. Lukem ol aktiviti blong musik, wok long hom mo ful lis blong ol aedia blong aktiviti.
- Mekem visit i isi. Gaed blong visit i kavremap ol sot mo kwaet visit we i gud long evriwan.
Mekem samting i smol mo i relaks. Wan kwaet rum wetem wan o tu man i gat moa gud sans long wan bigfala grup. Sipos man i tajed o i no interest moa, i ok blong stopem. Sitdaon wetem wan kap tii i wan gud risal tu.
Long man we i stap wan nomo wetem dementia, NIA i sajestem blong faenem wan trastem man we i save visit o video kol oltaem, mo i save kam emejensi kontakt. Hem i tu menemaot wan lokol memori kafe, wan relaks sosol ples blong ol man we oli gat lus memori mo famli blong olgeta.
Ol man we oli kea oli fil lonli tu
NIA i lisimaot kea blong wan famli man olsem wan risk fasin blong stap wan nomo. Mekem sua long sam taem blong ol fren blong yu, grup blong sapot, mo rest blong yu wan. Gaed blong self-kea blong man we i kea i gat ol isi aedia.
Toktok wetem dokta
Sipos yu o man we yu kea oli fil lonli o oli stap wan nomo long bigfala taem, talem long dokta. NIA i sajestem ol man blong talemaot ol bigfala jenis long laef, olsem ded long famli, blong dokta i save fulfulat pikja. Fil hevi long ol wik i save hem wan depresen, we i save kea. Sipos wan olfala man i stat pulum i go bak long ol fren o ol aktiviti we i bin laekem, jenis ia i gud blong talemaot long dokta tu. Ridim ol fastaem sain mo taem blong go lukim dokta.
Pej ia i jes ol janis infomesen, i no medikol advaes. Lukem medikol disklema blong yumi.
Ol kwestin we plante man i askem
Eh, fil lonli i mekem dementia?
Ol risej oli no yet prufum. Plante stadi i soem se fil lonli mo stap wan nomo i kanekt wetem bigfala risk blong dementia, be ol jenis long bren save mekem man i pulum i go bak long narafala. Stap konektem tu i gud long glad mo long helt, so i gud blong sapotem, nomatter wanem.
Wanem i defren long fil lonli mo stap wan nomo?
Stap wan nomo i minim yu gat sam man nomo we yu save stap wetem oltaem. Fil lonli i fil we yu stap wan nomo o yu save hevi tingting nomo. Yu save stap wan nomo be no fil lonli, o yu save fil lonli taem yu stap long ol man.
Hao mi save halpem papa o mama wetem dementia blong stap konekted?
Kontakt we i sot mo i kamakam i gud. Traem wan kol o video jat we i fiks long wik, wan aktiviti long tebol long kitjen, wan memri kafe, o wan visit wetem animol o pikinini. Kipim grup we i smol mo kwaet, mo lasem man ya i setem spid.
Wea mi save faenem lokol halp blong wan olfala we i stap wan nomo?
Eldercare Locator, wan sevis blong gavman long USA, i halpem famli faenem lokol ogenesi blong olfala mo komuniti program. Yu save go long eldercare.acl.gov. Long Vanuatu, askem wan nes helt kiniki o komuniti ofis blong faenem sevis we i kolosap long yu.
Ol risos mo stadi
Mifala i putum link i go long ol oganaesesen mo ol stadi we pej ya i stanap long olgeta. Mifala i jekem evriwan taem pej ya i bin apdet.
- Dementia prevention, intervention, and care: 2024 report of the Lancet standing Commission · The Lancet
- Nearly half of dementia cases could be prevented or delayed by tackling 14 risk factors · University College London
- Our Epidemic of Loneliness and Isolation: The U.S. Surgeon General's Advisory on the Healing Effects of Social Connection and Community · U.S. Department of Health and Human Services
- Social Isolation and Loneliness in Older Adults: Summary · National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine (NCBI Bookshelf)
- Loneliness and Social Isolation — Tips for Staying Connected · National Institute on Aging
- Adapting Activities for People With Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Activities · Alzheimer's Association