Jaabawol juutngol ngol
Golle dental moƴƴe e toppitaare walla e laawol ñalawma ko juutɗe seeɗa, anndaande e newiinde naatde e kala tolno: bingo nate, jimɗi, jooɗorɗe tinndinooje, dillere newiinde e fijirde kelmeendi wondude. So tawii ena waawi, mooftu dental tokoose, jooɗin yimɓe haa kala neɗɗo ena yii e nana, hokku yamiroore wootere laaɓtunde laawol gootol, tee ebbo darnde newiinde e feere yaltude deeƴre wonannde kala mo yiɗi ɗum.
- Dental tokoose ina golla ɓurɗe laawol gootol e dental mawngal, tee ina hokku yimɓe ɓurɓe fartaŋŋe wallitde, wonaa tan ndaarde.
- Jooɗin yimɓe e tagofeere walla feccere kuddu, ɓadii ardiiɗo, e miijagol e nanagol e yiiyagol, tee ñif background.
- Ebbo kala gollal e tolnooji ɗiɗi walla tati, ngam yimɓe jogiiɓe baawɗe ceertuɗe fof ena mbaawi naatde.
- Reen e naamnitte, limoore e foolooɓe. Bingo nate ena waawi fijireede haa kala neɗɗo heɓa kartal timmungal.
- Yaltude law, ndaarde walla ɗaanagol seeɗa ena moƴƴi. Heɓ balloowo hebulaaɗo ngam wallude kala mo yiɗi nokku deeƴɗo.
E nder ngoo hello (8 taƴe)
- Hol ko waɗata gollal dental yahda no feewi e toppitaare majjere hakkil?
- Dental ngal foti wonde ko ɓuri mawnude?
- Hol no mi ebbirta suudu ndun e jooɗorgal ngal?
- Miijooji golle dental
- Hol no mi huutortoo fijirɗe mon e yaynirde mawnde?
- Hol no mi waaɗirta gollal gootol ngam baawɗe ceertuɗe?
- Hol no ardinooɓe poti haalirde e dental?
- Timminde no feewi, e accude yimɓe mbalta
Ndee famminorde ko wonannde ardinooɓe golle, goomu toppitaare e hooreeɓe laawol ñalawma. Ende hollita peeje dental gollotooɗe, ebbo suudu, no waɗirtee gollal gootol ngam yimɓe jogiiɓe baawɗe ceertuɗe, e no huutortee karte bingo binndeteeɗe amen e fijirɗe yaynirde mawnde. Ko woni ɗoo fof ina faandaare e ɓuttu, jokkondiral e cuɓagol. Hay huunde ɗoo wonaa ƴeewndo.
Hol ko waɗata gollal dental yahda no feewi e toppitaare majjere hakkil?
Gollal dental moƴƴal ko anndaangal, juutngal seeɗa, newingal naatde e kala tolno, tee alaa tiiɗnaare. Demtante goomu toppitaare majjere hakkil Alzheimer’s Association ina sifa naatgol faayiidinngol ko huunde wallitnde himmeeji e cuɓorɗe neɗɗo, tee ina addana cuɓagol e weltaare, hay so majjere hakkil nden ina tiiɗi. Fiilannde hono ndee ina jeya kadi wonde laawi gadiiɗi ina keewi tuugnoraade jooɗorɗe mawɗe ɗiɗo walla gootel ñalnde kala, ɗe yimɓe wonduɓe toon keewi tawtoraade tan e ndaarde.
Ɗum ina holla sarɗiiji seeɗa gollotooɗi:
- Ko anndaa ina ɓuri kesum. Jimɗi, tinndinooje, nate e piiji iwɗi e duuɓi sukaaku yimɓe wonduɓe toon ina newnan naatde.
- Ko juutaa seeɗa ina ɓuri ko juuti. Ebbo fotde hakkilal mo dental maa keewi jogiireede, e nokku dartorgal natura ngal hakkunde.
- Waɗde ina ɓuri ndaarde. Hokku kala neɗɗo huunde nde jogoo, nde tappoo, nde suɓoo walla nde haala.
- Tolnooji keewɗi, gollal gootal. Waɗ e nder mum laawi newɗi e ɓurɗi tiiɗde ngam wallitde.
- Alaa foolooɓe, alaa limoore. Peeje hawre ina mbaawi waɗde woɗɓe ina njiyaa ko ɓe keɓaani.
Dental ngal foti wonde ko ɓuri mawnude?
Ko tokoosi ina ɓura newde. Alzheimer’s Association ina hollita wonde neɗɗo mo dental mawngal ina metta, ena waawi jokkondirde no ɓuri moƴƴirde e dental tokoosel. Alaa limoore wootere moƴƴere. Ɗum ena fawii e yimɓe wonduɓe toon, suudu ndun e no ballooɓe e yarlitiiɓe ɓe ngoni.
Ƴeewndo naftowal: kala neɗɗo ena waawi yiyde yeeso ardiiɗo, nanude no feewi e yettaade balloowo e hojomaaji seeɗa? So wonaa ɗum, feccu dental ngal, ɓeydu ballooɓe walla yah to suudu ɓurndu tokoosude.
E jooɗorde mawnde, wano jooɗorde jimɗi e waktu fiiwande, jooɗin ballooɓe e yarlitiiɓe hakkunde yimɓe wonduɓe toon, wonaa e daɗi suudu ndun.
Hol no mi ebbirta suudu ndun e jooɗorgal ngal?
- Tagofeere walla feccere kuddu. Demtante goomu ngal ina sifa tagofeere lollirnde ko moƴƴere e nokku mawɗo ngam kala neɗɗo jooɗaade e tagofeere, tawa alaa hito background.
- Ardiiɗo ina ɓadii tee e tolno gite. Jooɗo so tawii ena waawi, wonaa darii.
- Nanagol e yiiyagol ko adii. Jooɗin yimɓe jogiiɓe caɗeele nanagol ɓadii ardiiɗo, e fannu mum moƴƴo. Ƴeewto lunette e kaɓirɗe nanagol ina ɓornaa. Alzheimer’s Association ina hollita caɗeele yiiyagol e nanagol ena mbaawi saɗtinde jokkondiral.
- Annoore ina iwa caggal yimɓe, wonaa caggal maa. Reen e jooɗinde hay gooto fadde henorde jalbunde.
- Ñif tele e raadiyo. Alzheimer’s Association ina wasiyaa ittude hitooji liddotooɗi e golle jimɗi.
- Yeewtere wootere laawol gootol. Haalaaji liddondirɗi ina caɗi yimɓe wonduɓe e majjere hakkil e yimɓe jogiiɓe caɗeele nanagol, ko Alzheimer’s Association holliri e famminde mum e waktu fiiwande.
- Yaltirɗe laaɓtuɗe e nokku deeƴɗo. Kala mo yiɗi yaltude foti waawde ɗum no newiri, tawa ena woodi balloowo yahdooɗo e makko.
Miijooji golle dental
Bingo nate
Bingo nate ina lomtina limooje nate laaɓtuɗe, wano samowaar, rawaandu walla piindi, ngam hay gooto soklaani reende limoore juutnde walla janngude binndol tokoosol.
Hol no waɗirtee:
- Winndito kartal gootal e mo woni kala to hello Picture Bingo e butoŋ Winndito. Kaartal tekkuɗo ina newi jogeede. Aɗa waawi lamiineede ngam huutoraade kadi.
- Hokku maarkeeji mawɗi newɗi jogeede, wano jetooji poker, ommbooje walla taƴe kaartal.
- Huutoro noddirgel yaynirde e tele walla porjektoor ngam kala neɗɗo yii natal ngal tawa a ina nodda innde mayre.
- Dartu caggal natal kala tee noddu yeewtere seeɗa: “Won mo yiɗi haalude rawaandu mo o anndunoo?” walla “Hol ko njiyton e ndee?”
- Jokku noddude haa kartal fof timma. Kala neɗɗo ina timmina.
No waaɗirtee: Huutoro kareeji seeɗa wonannde yimɓe yiya ɓe kartal timmungal ina heewi. Balloowo ena waawi toɓɓande natal jahdowal wonannde mo yiɗi ballal. Won e yimɓe ena mbaawi yiɗde jogaade kartal natal noddirgel ngal e hollude dental ngal.
Jimɗi wondude
Jimɗi ko gootol e golle dental ɓurɗe yiɗeede. Alzheimer’s Association ina hollita wonde hay e tolnooji sakkitiiɗi, neɗɗo ena waawi waawde tappude diidol walla yimde jimol gila e sukaaku.
Hol no waɗirtee:
- Suɓo jimɗi ɗi yimɓe wonduɓe toon mawnori, wonaa ko ardiiɗo yiɗi. Naamno ɓesngu kala neɗɗo ko o yiɗnoo.
- Huutoro jimɗi tawa alaa ɓaŋŋine, ɗi Fedde ndee holliri ena mbaawi jiiɓde.
- Winndito kelmeendi e alkule mawɗe wonannde ɓe njanngata, kono woto waɗ ɗum waajibii.
- Hokku kuɓɓe dillere, dholle jungo walla leppi ngam wewtaade.
- Semmbin picaade kuɓɓe e dillere, tee mooftu daande e tolno welngo.
No waaɗirtee: Won e yimɓe maa njim kala kelme, woɗɓe maa mummina, woɗɓe maa tappu koyngal, woɗɓe maa kettito tan. Ɗii fof ina moƴƴi. Yiy famminorde amen golle jimɗi ngam ɓeydaade.
Jooɗorɗe tinndinooje
Jooɗorde tinndinooje ina moobondira e hoorewol gootol, wano ñalɗi duɗal, otooji adanɗi, defte walla ceeɗu, huutoraade nate, piiji e jimɗi. Faandaare nden ko yeewtere welnde, wonaa siftorde teddunde.
Hol no waɗirtee:
- Suɓo hoorewol gootol tee addaa piiji seeɗa ɗi yimɓe mbaawi jogeede: masiŋ jolnirɗo, ganndo bal, hunuko, walla deftere aawdiiji.
- Yantir huunde wootere laawol gootol. Naamno naamnitte udditiiɗe: “Haalan am e ndee,” “Hol ko njiytaa?” “Hol mo huutortonoo huunde wa ndee?”
- Jaɓ kala jaabawol. Woto feewtin hay ñalnde walla kabaaru.
- Tiindin yeewtere ndee faade e tinndinooje welɗe. Demtante goomu ngal ina hollita wonde toppitooɓe poti tiindinde tinndinooje feewde e tinndinooje welɗe, wonaa ɗe mbaawi mettinde.
Conversation Cards ina hokku karte nate binndeteeɗe e naamnitte udditiiɗe e hoorewol kala, ɗe ngollotooɗe no feewi ngam fuɗɗaade yeewtere. Miijooji goɗɗi ina tawaa e famminorde amen tinndinooje.
Timminde tinndinol
Tinndinooje anndaaɗe (“Ndiyam e ndiyam ina waɗa…”) ina nodda dental ngal fof jaabaade timmal ngal goofol. Hollu Finish the Saying e yaynirde mawnde tee accu dental ngal jaaboo e daande wootere. Ena woodi naamnal haala caggal tinndinol kala. So hay gooto wiyaani timmal ngal, hollu ɗum tee yah yeeso. Alaa moƴƴere walla bonnere.
Yiytugol kelmeendi e alkule mawɗe, wondude
Yaynir Word Search e alkule mawɗe e yaynirde, tee njiyton kelmeendi ɗii e dental, walla winndito kopiiji wonannde ɓe njiɗi gollaade keeriiɗo e taabal ngal. Kelmeendi ɗii ina njaha tan faya bannge ñaamo e bannge les.
Dillaare deeƴnde
Foftere jooɗiiɗe, yantirde bal deeƴɗo walla balon, walla dillaare e jooɗorde e jimɗi anndaaɗi. Hollu dillere kala, wonaa sifaade tan.
Sennugol e jahdingol e taabal
Taabe tokoose tati walla nay ina mbaawi sennude nate, taƴe leppi walla kaɓirɗe maafe wondude. E yaynirde, Picture Pairs ena waawi fijireede tawa nate ɗee ina kolliraa, tawi gooto ina tappa tawa taabal ngal ina haala e natal kala.
Hol no mi huutortoo fijirɗe mon e yaynirde mawnde?
Fijirɗe amen ina ngolla e wanngorde geese, ɗum noon aɗa waawi huutoraade ɗe e tele walla porjektoor tawa a aafaani hay huunde.
- Uddit fijirde ndee e ordinateer walla alluwel jokkondirangel e yaynirde rewrude e ɓoggi walla weftugol.
- Waɗ wanngorde ndee timmu yaynirde tee toɗɗo hito e tolno welngo.
- Ardiiɗo gooto ina waawi tappude tawa dental ngal ina nodda cuɓorɗe ɗee. Walla hokku alluwel neɗɗo wonɗo toon mo yiɗi fartaŋŋe.
- Dartu sahaa kala nde dental ngal hebi. Fijirɗe ɗee alaa waktuuji, limoore walla timmingol tiiɗnaaɗo.
Picture Bingo, Finish the Saying, Picture Pairs e Conversation Cards ina keewi yahdude no feewi e goomu. Yiy cuɓorɗe goɗɗe fof to hello fijirɗe amen.
Hol no mi waaɗirta gollal gootol ngam baawɗe ceertuɗe?
Ebbo ko famɗi fof laawi tati ngam naatde e kala gollal.
| Gollal | Ko ɓuri hoore mum | Ballal seeɗa | Ballal ɓurɗo |
|---|---|---|---|
| Bingo nate | Ina yiyta tee ina huɓɓa nate mum | Balloowo ina toɓɓa; neɗɗo oo ina huɓɓa | Ina jogii kartal natal; ina heɗoo e ina ndaara |
| Jimɗi wondude | Ina yima, ina suɓoo jimol garowol | Ina mummina, ina pica kuɓɓe, ina huutoroo kuɓɓol dillere | Ina heɗoo, ina jogii lefol, ina tappa jungo |
| Tinndinooje | Ina holla tinndinooje | Ina jaaboo eey walla alaa walla ina toɓɓa | Ina jogii tee ina meemaa huunde ndee |
| Yiytugol kelmeendi | Ina golla e koppi mum | Ina yiyta kelmeendi e yaynirde mawnde e balloowo | Ina heɗoo nde kelmeendi ɗii njanngiraa |
Wonannde yimɓe wonɓe e tolnooji sakkitiiɗi, NHS ina hollita wonde golle ina keewi soklude wonde ɓurɗe newde tee ina tuugnii ɓurɗe e meeɗe, wano jimɗi, piiji memmeteeɗi e moosgol juuɗe. Waktu gooto e gooto, e nder walla caggal dental ngal, ena waawi yahdude e mum ɓurɗe dental ngal tigi. Yiy golle tolnooji sakkitiiɗi.
Hol no ardinooɓe poti haalirde e dental?
- Hollit hoore maa kala laawol, tee huutoro innde nde kala neɗɗo yiɗi.
- Haal soria, hokku yamiroore wootere laawol gootol, tee hollu hade maa haalude.
- Naamno noddite udditiiɗe (“Haalan am e…”) walla cuɓorɗe newɗe, wonaa naamnitte ƴeewndo (“Aɗa siftora…?”).
- Woto feewtin. Yetto kala neɗɗo e kala ballal mum.
Ɓeydaare e ɗum ina tawaa e hollitte jokkondiral.
Timminde no feewi, e accude yimɓe mbalta
Dartugol ko battane moƴƴere. Ƴeewto maande wonde neɗɗo ina tampi, ina fiirta walla ina metti, tee heɓ balloowo ngam wewtaade yahdugol walla jooɗorde deeƴnde woɗnde. Neɗɗo ɗaaniiɗo seeɗa e nder jimɗi wondude ena waawi wonde tan ina ɓuttu.
Timmu kala dental e laawol gootol, e jimol anndaangal walla yettode newnde, ngam timmal ngal ina ɓuttu tee ina fannditaa. Caggal ɗum, winndu seeɗa ko yahdi no feewi e ko kala neɗɗo weli. Ɗee tinndinooje ina mbaɗa jooɗorde aroore ɓurnde moƴƴude.
Naamne keewɗe
Hol ɓetol dental moƴƴol wonannde golle majjere hakkil?
Alaa limoore wootere moƴƴere, tee ɗum ena fawii e yimɓe wonduɓe toon, suudu ndun e no ballooɓe ɓe ngoni. Goomu keewɗu ina tawi dental tokoose ena walla kala neɗɗo yiyde, nanude e wallitde, tawi jooɗorɗe mawɗe ina ɓurta heddinde yimɓe e ndaarde. So a waɗii jooɗorde mawnde, ɓeydu ballooɓe walla yarlitiiɓe jooɗotooɓe hakkunde yimɓe ngam wallude gooto walla ɗiɗo fof.
Hol no mi waɗirta dental jogowal baawɗe ceertuɗe?
Ebbo laawi keewɗi ngam naatde e kala gollal. E jimɗi wondude, won e yimɓe ina njima kala kelme, woɗɓe ina pica kuɓɓe walla ina mummina, woɗɓe ina njogii kuɓɓol dillere. E bingo nate, won e yimɓe ina njiyta nate mum en tigi, tawi balloowo ina toɓɓana woɗɓe. Jooɗin yimɓe ɓurɓe soklude ballal ɓadii balloowo walla yarlitiɗo.
Hol no mi fijirta bingo nate tawa wonaa hawre?
Noddu kala natal haa kartal kala neɗɗo timma, ngam hay gooto heddotaako. Haal e natal kala nde arata, tee accu dokke foolooɓe walla hokku kala neɗɗo dokkal gootal tokoosel. Faandaare nden ko hakkilal wondungal e yeewtere, wonaa mo adii timminde.
Miɗo waawi huutoraade fijirɗe mon e yaynirde mawnde e dental?
Eey. Fijirɗe amen ina ngolla e wanngorde geese, ɗum noon aɗa waawi udditde ɗe e ordinateer walla alluwel jokkondirangel e tele walla porjektoor. Picture Bingo ina waɗi karte binndeteeɗe e noddirgel yaynirde. Finish the Saying e Picture Pairs kadi ina ngolla no feewi e yaynirde mawnde, tawi gooto ina tappana dental ngal.
Fuɗɗoode
Min njokkondiri e juɓɓule e jaŋdeeji ɗi ngoo hello tuugnii e mum. Gooto heen fof ƴeewtaama nde hello ngoo hesɗitinaa.
- Alzheimer's Association Dementia Care Practice Recommendations · Alzheimer's Association (The Gerontologist, 2018)
- Activities · Alzheimer's Association
- Music / Art Therapy, Alzheimer's & Dementia · Alzheimer's Association
- Communication · Alzheimer's Association
- The Holidays and Alzheimer's · Alzheimer's Association
- Activities for dementia · NHS