ဒီမန်ရှားရှိသူများအတွက် အိမ်မှုကိစ္စ လှုပ်ရှားမှုများ

ဒီမန်ရှားနဲ့ နေထိုင်သူ များစွာက ဆယ်စုနှစ်ပေါင်းများစွာ အိမ်ထောင်စုကို စီမံခဲ့ကြပါတယ်၊ မိသားစုကို ကြီးပြင်းစေခဲ့ကြပါတယ်၊ ဒါမှမဟုတ် အလုပ်ခွင်ကို စနစ်တကျ ထိန်းခဲ့ကြပါတယ်။ တကယ့်အိမ်မှုကိစ္စတွေမှာ ကူညီဖို့ တောင်းဆိုခံရတာက “သင်က ဒီအိမ်ထောင်စုရဲ့ အစိတ်အပိုင်း ဖြစ်နေဆဲပါ” ဆိုတာကို တခြားလှုပ်ရှားမှု အနည်းငယ်ပဲ ပြောနိုင်တဲ့ နည်းနဲ့ ပြောပေးနိုင်ပါတယ်။ ဒီစာမျက်နှာမှာ ဘယ်အလုပ်တွေက အဆင်ပြေတတ်သလဲ၊ ဘယ်လိုစီစဉ်မလဲ၊ အခြေအနေပြောင်းလာတဲ့အခါ ဘယ်လိုပြင်မလဲ၊ မီးဖိုချောင်နဲ့ အဝတ်လျှော်ခန်းကို ဘယ်လိုဘေးကင်းအောင် ထားမလဲ ဆိုတာတွေ ပါဝင်ပါတယ်။

နေ့စဉ်အိမ်မှုကိစ္စတွေက လှုပ်ရှားမှုအဖြစ် ဘာကြောင့် အဆင်ပြေတာလဲ။

အိမ်မှုကိစ္စတွေက သိပြီးသားဖြစ်ပြီး ရှင်းလင်းတဲ့ ရည်ရွယ်ချက် ရှိတဲ့အတွက် အဆင်ပြေပါတယ်။ National Institute on Aging က ပန်းကန်ဆေးခြင်း၊ စားပွဲပြင်ခြင်း၊ တံမြက်လှည်းခြင်း၊ ဖုန်ခါခြင်း၊ စာပို့ပစ္စည်း ခွဲခြားခြင်း၊ အဝတ်ခေါက်ခြင်းနဲ့ ပြန်လည်အသုံးပြုစရာ ခွဲခြားခြင်းတို့ကို အယ်လ်ဇိုင်းမားရှိသူတွေ နှစ်သက်နိုင်တဲ့ နေ့စဉ်လှုပ်ရှားမှုများ အဖြစ် စာရင်းပြုထားပါတယ်။ Alzheimer’s Association ကလည်း စားပွဲပြင်ခြင်းလို အလုပ်တွေက လူတစ်ယောက်ကို အိမ်ထောင်စုရဲ့ တန်ဖိုးရှိတဲ့ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်တယ်လို့ ခံစားစေနိုင်တယ် လို့ ဖော်ပြထားပါတယ်။

အိမ်မှုကိစ္စတွေမှာ စတင်ဖို့ အကြောင်းရင်းလည်း အလိုအလျောက် ပါလာပါတယ်။ “လှုပ်ရှားမှုတစ်ခု လုပ်ချင်ပါသလား” ထက် “ဒီမျက်နှာသုတ်ပုဝါတွေမှာ ကူပေးပါလား” ဆိုတာကို လက်ခံဖို့ ပိုလွယ်ပါတယ်။

ဘယ်အိမ်မှုကိစ္စတွေကို စမ်းကြည့်သင့်လဲ။

အရင်က လုပ်ခဲ့တဲ့ အလုပ်တွေနဲ့ စပါ၊ ပြီးရင် အခု လုပ်နိုင်တာနဲ့ ကိုက်အောင် ပြင်ပါ။

အဝတ်လျှော်ခြင်းနဲ့ အိပ်ရာခင်းများ

• မျက်နှာသုတ်ပုဝါများ ခေါက်ခြင်း။ သေးငယ်ပြီး ပြားတဲ့ ပစ္စည်းတွေပါတဲ့ ခြင်းတစ်ခု ပေးပါ။ မျက်နှာသုတ်ပုဝါက အမှားမရှိတဲ့ ပစ္စည်းပါ၊ ခေါက်တဲ့နည်း မှားတယ်ဆိုတာ မရှိပါဘူး။
• ခြေအိတ် တွဲခြင်း။ ရောနေတဲ့ ခြေအိတ်အပုံကို စားပွဲပေါ်မှာ ထားပါ။ တွဲဖက်ကို မမြင်ရတာ ခက်လာရင် အရောင်အများကြီး ကွာတဲ့ နှစ်ခု သုံးခုပဲ သုံးပါ။
• ညှောင့်ဖြောင့်အောင် ပြန့်ပေးပြီး ထပ်ခြင်း။ လက်ကိုင်ပဝါ၊ ခေါင်းအုံးစွပ် ဒါမှမဟုတ် ပန်းကန်သုတ်ပုဝါတွေကို ပြန့်အောင်လုပ်ပြီး ထပ်နိုင်ပါတယ်။ ခေါက်ဖို့ အဆင့်များလွန်းလာတဲ့ နောက်ပိုင်းမှာ ဒါက ကောင်းပါတယ်။

စားပွဲနဲ့ မီးဖိုချောင်

• စားပွဲပြင်ခြင်း။ နေရာတစ်နေရာစာ ပြင်ပြီး နမူနာအဖြစ် ထားပါ၊ ပြီးရင် သူ့ကို ကူးခိုင်းပါ။ ဒါများလွန်းရင် ပစ္စည်းတစ်ခုစီ ပေးပါ။ “ပန်းကန်တစ်ချပ်စီအတွက် ခက်ရင်းတစ်ချောင်းစီ ဒီမှာ” ဆိုတဲ့ပုံစံပါ။
• ဇွန်းခက်ရင်း ခွဲခြားခြင်း။ သန့်တဲ့ ခက်ရင်း၊ ဇွန်းနဲ့ ထောပတ်သုတ်ဓားတွေကို ပုံးတစ်ခုထဲ ရောထည့်ပြီး အကန့်ပါတဲ့ ဗန်းထဲ ခွဲထည့်ခိုင်းပါ။ ထက်တဲ့ဓားတွေကို မထည့်ပါနဲ့။
• ပန်းကန်သုတ်ခြင်း။ ပလတ်စတစ် ဒါမှမဟုတ် မကွဲတဲ့ ပန်းကန်တွေနဲ့ ပျော့တဲ့ ပုဝါကို သုံးရင် ဘေးကင်းတဲ့ အလုပ်ဖြစ်ပါတယ်။
• စားပွဲ ဒါမှမဟုတ် ကောင်တာ သုတ်ခြင်း။ စိုတဲ့ အဝတ်စ၊ ရှင်းနေတဲ့ မျက်နှာပြင်။ Alzheimer’s Association က တစ်ယောက်ယောက်က စားပွဲကို လက်နဲ့ ပွတ်နေပြီးသားဆိုရင် အဝတ်စတစ်ခု ကမ်းပေးဖို့ အကြံပြုပါတယ်၊ စိတ်မငြိမ်တဲ့ လှုပ်ရှားမှုကို အသုံးဝင်တဲ့ လှုပ်ရှားမှု ဖြစ်စေတာပါ။

အိမ်ပတ်ဝန်းကျင်

• ဖုန်ခါခြင်း။ ပျော့တဲ့ ဖုန်ခါတံနဲ့ ကော်ဖီစားပွဲ၊ စာအုပ်စင်လို ခိုင်ခံ့တဲ့ မျက်နှာပြင်အနည်းငယ်။
• စာပို့ပစ္စည်း ခွဲခြင်း။ ကြော်ငြာစာနဲ့ ကက်တလော့ဂ်တွေကို ထားမယ်၊ ပြန်လည်အသုံးပြုမယ်၊ နောက်မှ ဖွင့်မယ် ဆိုပြီး အပုံတွေ ခွဲခိုင်းပါ။ တကယ့်ငွေတောင်းခံလွှာတွေနဲ့ ချက်လက်မှတ်တွေကိုတော့ တခြားနေရာမှာ ထားပါ။
• ပြန်လည်အသုံးပြုစရာ ခွဲခြင်း။ သန့်တဲ့ သံဗူး၊ ပုလင်းနဲ့ စက္ကူတွေကို သီးခြားပုံးတွေထဲ ခွဲပါ။
• တံမြက်လှည်းခြင်း။ ခန္ဓာကိုယ်ညီမျှမှု တည်ငြိမ်ရင် မြေကွက်လပ် ဒါမှမဟုတ် မီးဖိုချောင်ကြမ်းပြင်မှာ တံမြက်လှည်းတံသေးသေးလေး သုံးနိုင်ပါတယ်။
• အပင်ရေလောင်းခြင်း။ သေးသေးပေါ့ပေါ့ ရေလောင်းအိုးနဲ့ လက်လှမ်းမီတဲ့နေရာက အပင်အနည်းငယ်။

ကြီးကြပ်မှုနဲ့ ရိုးရှင်းတဲ့ ချက်ပြုတ်ခြင်း

ချက်ပြုတ်ခြင်းက ပြင်းထန်ပြီး ကြည်နူးဖွယ် ခံစားချက်တွေကို ပြန်ရောက်စေနိုင်ပါတယ်။ NIA က ပါဝင်ပစ္စည်းတွေ စုဆောင်းခြင်း၊ ချိန်ခြင်း၊ မွှေခြင်းနဲ့ ထည့်ခြင်းတို့ကို လုပ်ခိုင်းဖို့၊ ဒါမှမဟုတ် သူနှစ်သက်တဲ့ ဟင်းချက်နည်းကို တစ်ယောက်ယောက်ကို ပြောပြခိုင်းဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ ကောင်းတဲ့ အလုပ်တွေက-

• ဟင်းသီးဟင်းရွက် ဒါမှမဟုတ် သစ်သီးဆေးခြင်း
• မုန့်ညက် ဒါမှမဟုတ် အအေးသုပ်ကို မွှေခြင်း
• ဆလတ်ရွက်ဆွဲဖြတ်ခြင်း
• ထက်မနေတဲ့ ဓားနဲ့ ပေါင်မုန့်ကင်ပေါ် ထောပတ်သုတ်ခြင်း
• ကွတ်ကီးမုန့်ညက်ကို ဗန်းပေါ်တင်ခြင်း
• ပီဇာပေါ်မှာ ထိပ်ဖုံးပစ္စည်းတွေ ထည့်ခြင်း

ချိန်တာ ခက်လာရင် Alzheimer’s Association က သင်က ချိန်တာကို ပြီးအောင်လုပ်ပြီး မွှေတာလို တခြားအဆင့်တစ်ခုကို ပေးဖို့ အကြံပြုပါတယ်။

အိမ်မှုကိစ္စတစ်ခု အဆင်ပြေအောင် ဘယ်လိုစီစဉ်မလဲ။

1. သင့်တော်တဲ့ အချိန်ကို ရွေးပါ။ အများအားဖြင့် အနားယူပြီး တည်ငြိမ်နေတတ်တဲ့ နေ့ရဲ့အပိုင်းကို ရွေးပါ။ လူများစွာအတွက် မနက်ပိုင်းပါ။
2. နေရာကို ရှင်းပါ။ အလုပ်တစ်ခု၊ မျက်နှာပြင်တစ်ခု၊ စားပွဲပေါ်မှာ အပိုဘာမှ မထားပါနဲ့။
3. ဖိတ်ခေါ်ပါ၊ တာဝန်မပေးပါနဲ့။ “အဝတ်ခေါက်ချိန်ရောက်ပြီ” ထက် “ဒီမှာ လက်တစ်ဖက် ကူစေချင်လို့” က ပိုအဆင်ပြေပါတယ်။
4. ပထမတစ်ခုကို လုပ်ပြပါ။ မျက်နှာသုတ်ပုဝါတစ်ထည်ကို ဖြည်းဖြည်းချင်း ခေါက်ပြပြီး နောက်တစ်ထည်ကို ပေးပါ။ ရှင်းပြတာထက် လုပ်ပြတာက ပိုရှင်းပါတယ်။
5. တစ်ကြိမ်မှာ အဆင့်တစ်ဆင့် ပေးပါ။ ညွှန်ကြားချက် တစ်ပြိုင်နက် များလွန်းရင် ရှုပ်ထွေးသွားစေနိုင်ပါတယ်။ အဆင့်တစ်ခု ပြီးမှ နောက်တစ်ခုကို ပြောပါ။
6. ဘေးချင်းကပ် အလုပ်လုပ်ပါ။ တူညီတဲ့ အလုပ်ကို ဘေးချင်းကပ်လုပ်တာက ကြီးကြပ်တာထက် အဖော်ရှိသလို ခံစားရပါတယ်။
7. ရလဒ်ကို မဟုတ်ဘဲ အလုပ်ကို ပြောပါ။ “ဒါတွေ အရမ်းပျော့တာပဲ” ဒါမှမဟုတ် “အဝတ်ဗီရိုကို ဘယ်လိုသိမ်းချင်ခဲ့လဲ ပြောပြပါဦး” ဆိုတာက ဘယ်သူ့ကိုမျှ စစ်ဆေးခြင်းမရှိဘဲ စကားစမြည်ပြောဖို့ ဖိတ်ခေါ်တာပါ။

စွမ်းဆောင်နိုင်မှု ပြောင်းလဲလာတဲ့အခါ အိမ်မှုကိစ္စတွေကို ဘယ်လိုပြင်မလဲ။

စွမ်းဆောင်နိုင်မှုက အချိန်နဲ့အမျှ၊ တစ်ခါတစ်ရံ နေ့ချင်းမတူတောင် ပြောင်းလဲပါတယ်။ Alzheimer’s Association က ရောဂါ တိုးတက်လာသလို ပိုရိုးရှင်းပြီး ထပ်ခါထပ်ခါလုပ်ရတဲ့ အလုပ်ဘက် ပြောင်းဖို့ အကြံပြုပါတယ်။

ကြည့်နေတာလည်း ပါဝင်တာပါပဲ။ NIA က တချို့လူတွေက ကြည့်ရတာကိုပဲ နှစ်သက်တတ်ပြီး ဒါလည်း ပါဝင်ဖို့ ကောင်းတဲ့ နည်းလမ်းတစ်ခုလို့ ဖော်ပြပါတယ်။

အိမ်မှုကိစ္စတွေကို ဘယ်လို ဘေးကင်းအောင် ထားမလဲ။

ဘေးကင်းမှုက ပထမ၊ အထူးသဖြင့် မီးဖိုချောင်မှာပါ။ NIA ရဲ့ အယ်လ်ဇိုင်းမားရှိသူ ပြုစုစောင့်ရှောက်သူများအတွက် အိမ်ဘေးကင်းရေး အကြံပြုချက်များ မှာ-

• သန့်ရှင်းရေးပစ္စည်းတွေကို သော့ခတ်ထားပါ ဒါမှမဟုတ် ဖယ်ပါ၊ သကြားလုံးလို ထင်ရနိုင်တဲ့ အဝတ်လျှော်ဆေး ပေါ့ဒ်တွေလည်း ပါပါတယ်။
• ဓား၊ ကတ်ကြေးနဲ့ လျှပ်စစ်ကိရိယာတွေကို သော့ခတ်ထားတဲ့ နေရာမှာ သိမ်းပါ။
• မီးဖိုမှာ ဘေးကင်းရေးခလုတ်တွေနဲ့ အလိုအလျောက် ပိတ်တဲ့ခလုတ် တပ်ပါ။
• မီးဖိုကြီး၊ ပေါင်မုန့်ကင်စက်နဲ့ မီးပူအနီးမှာ “ရပ်ပါ” ဒါမှမဟုတ် “အရမ်းပူတယ်” ဆိုတဲ့ ဆိုင်းဘုတ်တွေ ထားပါ၊ မီးမလောင်နိုင်တဲ့နေရာမှာ ထားပါ။
• ရေပူလောင်နိုင်ခြေ လျှော့ဖို့ ရေပူပေးစက်ကို 120°F မှာ သတ်မှတ်ပါ။
• စားလို့ရမယ်လို့ ထင်ရနိုင်တဲ့ အတုသစ်သီးနဲ့ အစားအစာပုံစံ သံလိုက်တွေကို ဖယ်ပါ။

လက်တွေ့ကျတဲ့ အကျင့်အနည်းငယ်လည်း အထောက်အကူ ဖြစ်ပါတယ်-

• မီးဖို၊ မီးဖိုကြီး ဒါမှမဟုတ် ထက်တဲ့ကိရိယာ သုံးနေစဉ် အခန်းထဲမှာပဲ နေပါ။
• ပန်းကန်သုတ်တာနဲ့ စားပွဲပြင်တာအတွက် မကွဲတဲ့ပန်းကန်တွေ သုံးပါ။
• တံမြက်လှည်း ဒါမှမဟုတ် ကြမ်းတိုက်နေစဉ် ကြမ်းပြင်ကို ခြောက်ပြီး ရှင်းနေအောင် ထားပါ။
• သူက တစ်ချိန်က ကိရိယာတွေ သုံးခဲ့ဖူးရင် Alzheimer’s Association က လက်သမားဆိုင်ခန်းမှာ အန္တရာယ်ရှိတဲ့ ပစ္စည်းတွေကို ဖယ်ထားဖို့ အကြံပြုပါတယ်၊ ဒါမှ သစ်သားတစ်ပိုင်း ကြိတ်တာလို ဘေးကင်းတဲ့ အလုပ်ကို ဆက်ပျော်ရွှင်နိုင်ပါတယ်။

သူတို့က “မှား” လုပ်ရင် ဘယ်လိုလုပ်မလဲ။

လွှတ်ထားလိုက်ပါ။ တစ်ဝက်အစား သုံးပုံတစ်ပုံ ခေါက်ထားတဲ့ မျက်နှာသုတ်ပုဝါက ခေါက်ပြီးသား မျက်နှာသုတ်ပုဝါပါပဲ။ Alzheimer’s Association က ရှင်းရှင်းပြောပါတယ်၊ အရေးကြီးတာက အတူအချိန်ကုန်ဆုံးခြင်းနဲ့ သူ အသုံးဝင်တယ်လို့ ခံစားရခြင်းဖြစ်ပြီး မျက်နှာသုတ်ပုဝါတွေ မှန်မှန်ကန်ကန် ခေါက်ထားသလားဆိုတာ မဟုတ်ပါဘူး။ တကယ်ပြန်လုပ်ဖို့ လိုရင် နောက်မှ မမြင်တဲ့နေရာမှာ လုပ်ပါ။

ချက်ချင်း ပြင်ပေးတာက ကြည်နူးစရာ အလုပ်တစ်ခုကို ဆုံးရှုံးခဲ့တာတွေကို သတိပေးတဲ့ အရာ ဖြစ်စေနိုင်ပါတယ်။ “ကျေးဇူးတင်ပါတယ်၊ အများကြီး ကူညီရာရောက်တယ်” ဆိုတာက အများအားဖြင့် မှန်ကန်တဲ့ စကားပါ။

ဘယ်အချိန် ရပ်သင့်လဲ။

စိတ်ပျက်မှု၊ ပင်ပန်းမှု ဒါမှမဟုတ် စိတ်ဝင်စားမှု ကုန်သွားတဲ့ လက္ခဏာတွေ တွေ့ရင် ရပ်ပါ ဒါမှမဟုတ် ပြောင်းပါ။ စောစောရပ်တာက ကောင်းတဲ့ရလဒ်ပါ၊ မအောင်မြင်တာ မဟုတ်ပါဘူး။ ဒီလိုလုပ်နိုင်ပါတယ်-

• ပိုလွယ်တဲ့ အဆင့်တစ်ခုကို ပြောင်းပါ
• ဂီတ ဒါမှမဟုတ် ကော်ဖီတစ်ခွက်လို အနားယူစရာဆီ ပြောင်းပါ
• နောက်မှ ဒါမှမဟုတ် တခြားနေ့မှာ ပြန်စမ်းပါ
• အတူထိုင်နေကြပါ

သူက မလုပ်ဘူးလို့ ပြောရင် မတွန်းပါနဲ့။ ညင်သာစွာ တုံ့ပြန်နည်းတွေအတွက် သူတို့ မလုပ်ဘူးလို့ ပြောရင် ဘာလုပ်မလဲ ကို ကြည့်ပါ။

အားနည်းတဲ့ အချိန်အတွက် ပေါ့ပေါ့ပါးပါး အပို လှုပ်ရှားမှုများ

ကိုယ်ကာယ အိမ်မှုကိစ္စတွေ မဖြစ်နိုင်တဲ့အခါ ခွဲခြားတာနဲ့ တွဲတာကို ထိုင်ပြီး လုပ်လို့ရပါသေးတယ်။ အတူခွဲကြပါစို့ မှာ ပုံတွေကို မီးဖိုချောင် ဒါမှမဟုတ် ဥယျာဉ်ခြင်းတောင်းတွေထဲ နှိပ်ထည့်နိုင်ပြီး၊ ပုံတွဲ က ပုံကြီးကြီးတွေနဲ့ အချိန်မကိုက်ရတဲ့ ညင်သာသော တွဲဂိမ်းပါ။ စကားဝိုင်းကတ်များ မှာ အိမ်နဲ့ မိသားစုအကြောင်း ပွင့်လင်းတဲ့ အကြောင်းအရာတွေ ပါပြီး အလုပ်ပြီးတဲ့နောက် ကော်ဖီသောက်ရင်း ပြောဖို့ ကောင်းပါတယ်။

အိမ်မှုကိစ္စတွေကို နေ့စဉ်မှာ ဘယ်လိုထည့်မလဲ အကူအညီအတွက် ကျွန်ုပ်တို့ရဲ့ စိတ်ငြိမ်သော နေ့စဉ်လုပ်ငန်းစဉ် လမ်းညွှန်ကို ကြည့်ပါ။ အဆင့်အလိုက် စိတ်ကူးတွေအတွက် အလယ်အဆင့် လှုပ်ရှားမှုများ ကို ကြည့်ပါ။