ટૂંકો જવાબ
ટુવાલ વાળવા, મોજાં છૂટાં પાડવાં, ટેબલ ગોઠવવું, ઓટલો લૂછવો, છોડને પાણી પાવું અને સાદી રસોઈમાં મદદ કરવી જેવાં રોજિંદાં કામ ડિમેન્શિયા સાથે જીવતી વ્યક્તિને ખરેખર મદદરૂપ થવાનો રસ્તો આપી શકે. તેમને જાણીતાં કામ પસંદ કરો, તેને એક-એક પગલામાં વહેંચો, ધારદાર કે ગરમ જોખમો દૂર કરો, અને કામ “બરાબર” થવા કરતાં સાથે જોડાવાને વધુ મહત્વ આપો.
- જાણીતાં કામ વ્યક્તિને ઉપયોગી અને ઘરનો હિસ્સો હોવાની લાગણી આપી શકે, અને એ ઘણી વાર કામ કેટલું સારું થયું તેના કરતાં વધુ મહત્વનું હોય છે.
- દરેક કામને એક-એક પગલામાં વહેંચો, કહેવાને બદલે કરી બતાવો, અને જે પગલું અઘરું થઈ ગયું હોય તે શાંતિથી જાતે કરી લો.
- ચાકુ, સફાઈનાં પ્રવાહી અને ડિટર્જન્ટ પોડ તાળામાં રાખો, અને સાથે રસોઈ કરતાં પહેલાં ગેસ-નૉબ કવર કે આપમેળે બંધ થવાની સુવિધા લગાવો.
- વળેલા ટુવાલ વ્યક્તિની સામે ફરી વાળવાની જરૂર નથી. કંઈક ફરી કરવું જ પડે તો પછીથી, નજર બહાર કરો.
- કામથી ચીડ આવે તો સરળ પગલા પર જાઓ, બીજા સમયે ફરી પ્રયત્ન કરો, અથવા બસ સાથે બેસો.
આ પાના પર (8 વિભાગો)
ડિમેન્શિયા સાથે જીવતા ઘણા લોકોએ દાયકાઓ સુધી ઘર ચલાવ્યું, પરિવાર ઉછેર્યો કે કામની જગ્યા વ્યવસ્થિત રાખી. વાસ્તવિક ઘરકામમાં મદદ માટે કહેવું એ “આપ હજુ આ ઘરનો હિસ્સો છો” એમ જણાવવાની એવી રીત છે જે બહુ ઓછી પ્રવૃત્તિઓ આપી શકે. આ પાનામાં જણાવ્યું છે કે કયાં કામ સામાન્ય રીતે ચાલે છે, તેને કેવી રીતે ગોઠવવાં, સ્થિતિ બદલાય તેમ કેવી રીતે ફેરવવાં, અને રસોડું તથા કપડાં ધોવાની જગ્યા સલામત કેવી રીતે રાખવાં.
રોજિંદાં ઘરકામ પ્રવૃત્તિ તરીકે સારાં કેમ ચાલે છે?
ઘરકામ ચાલે છે કારણ કે તે જાણીતું છે અને તેનો સ્પષ્ટ હેતુ હોય છે. National Institute on Aging વાસણ ધોવાં, ટેબલ ગોઠવવું, ઝાડુ મારવું, ધૂળ ખંખેરવી, ટપાલ છૂટી પાડવી, કપડાં વાળવાં અને રિસાયકલ થતી વસ્તુઓ છૂટી પાડવીને અલ્ઝાઇમર ધરાવતા લોકોને ગમી શકે એવી રોજિંદી પ્રવૃત્તિઓ તરીકે ગણાવે છે. Alzheimer’s Association નોંધે છે કે ટેબલ ગોઠવવા જેવાં કામ વ્યક્તિને ઘરનો કદર પામેલો હિસ્સો હોવાની લાગણી આપી શકે.
ઘરકામ સાથે શરૂ કરવાનું પોતાનું કારણ પણ આવે છે. “શું આપ આ ટુવાલમાં મારી મદદ કરશો?” એમાં “શું આપને કોઈ પ્રવૃત્તિ કરવી છે?” કરતાં હા કહેવી સહેલી છે.
કયાં ઘરકામ અજમાવવા જેવાં છે?
વ્યક્તિ ભૂતકાળમાં જે કામ કરતી હતી તેનાથી શરૂ કરો, પછી તેમને આજે જે થઈ શકે તેની સાથે મેળવો.
કપડાં અને ચાદર-ઓછાડ
- ટુવાલ અને નાના રૂમાલ વાળવા. નાની, સપાટ વસ્તુઓની એક ટોપલી આપો. ટુવાલમાં ભૂલ ચલાવી લેવાય છે: તેને વાળવાની કોઈ ખોટી રીત નથી.
- મોજાંની જોડી મેળવવી. ટેબલ પર મિશ્ર ઢગલો મૂકો. જોડી ઓળખવી અઘરી થાય તો બે-ત્રણ બહુ જુદા રંગો જ વાપરો.
- સીધું કરવું અને ગોઠવવું. નૅપકિન, ઓશીકાનાં કવર કે લૂછવાના રૂમાલ સીધા કરીને એક પર એક મૂકી શકાય. પાછળના તબક્કામાં, જ્યારે વાળવું બહુ પગલાંવાળું થઈ ગયું હોય, ત્યારે આ સારું ચાલે છે.
ટેબલ અને રસોડું
- ટેબલ ગોઠવવું. એક જગ્યાની ગોઠવણ નમૂના તરીકે કરી બતાવો અને વ્યક્તિને તેની નકલ કરવા દો. એ વધારે પડતું હોય તો એક વખતે એક વસ્તુ આપો: “દરેક થાળી માટે એક કાંટો આ રહ્યો.”
- ચમચી-કાંટા છૂટા પાડવા. સ્વચ્છ કાંટા, ચમચી અને બટર-છરી ટબમાં ભેળવીને ખાનાંવાળી ટ્રેમાં છૂટા પાડો. ધારદાર ચાકુ બહાર રાખો.
- વાસણ લૂછવા. પ્લાસ્ટિકનાં કે ન તૂટે એવાં વાસણ અને નરમ ટુવાલ આને સલામત કામ બનાવે છે.
- ટેબલ કે ઓટલો લૂછવો. ભીનું કપડું અને ખાલી સપાટી. Alzheimer’s Association સૂચવે છે કે કોઈ પહેલેથી હાથથી ટેબલ ઘસતું હોય તો તેમને કપડું આપો, જેથી બેચેન હલનચલન ઉપયોગી કામમાં ફેરવાય.
ઘરમાં આસપાસ
- ધૂળ ખંખેરવી. નરમ ઝાપટિયું અને ચાના ટેબલ કે પુસ્તકોના કબાટ જેવી થોડી મજબૂત સપાટીઓ.
- ટપાલ છૂટી પાડવી. બિનજરૂરી ટપાલ અને કૅટલૉગ ઢગલામાં છૂટાં પાડવા આપો: રાખવાનાં, રિસાયકલ કરવાનાં, પછી ખોલવાનાં. સાચાં બિલ અને ચેક બીજે રાખો.
- રિસાયકલનો સામાન છૂટો પાડવો. સ્વચ્છ ડબ્બા, બોટલ અને કાગળ અલગ ટોપલીઓમાં.
- ઝાડુ મારવું. સંતુલન સ્થિર હોય તો વરંડા કે રસોડાના ફર્શ પર નાનું ઝાડુ.
- છોડને પાણી પાવું. નાનું, હલકું ઝારણ અને સહેલાઈથી પહોંચાય એવા થોડા છોડ.
દેખરેખ સાથે સાદી રસોઈ
રસોઈ મજબૂત, સુખદ લાગણીઓ પાછી લાવી શકે. NIA સૂચવે છે કે વ્યક્તિને સામગ્રી ભેગી કરવા, માપવા, ભેળવવા અને રેડવા દો, અથવા કોઈ બીજાને પોતાની પ્રિય વાનગી કેવી રીતે બને તે ફક્ત કહેવા દો. સારાં કામ આ છે:
- શાકભાજી કે ફળ ધોવાં
- ખીરું કે ઠંડું સલાડ હલાવવું
- લેટસનાં પાન ફાડવાં
- બુઠ્ઠી છરીથી ટોસ્ટ પર માખણ લગાવવું
- કૂકીનો લોટ ટ્રે પર મૂકવો
- પિત્ઝા પર ટૉપિંગ મૂકવાં
માપવું અઘરું થાય તો Alzheimer’s Association સૂચવે છે કે માપવાનું આપ પૂરું કરો અને પછી હલાવવા જેવું બીજું પગલું આપો.
કામ સારી રીતે ચાલે તે માટે તેને કેવી રીતે ગોઠવવું?
- યોગ્ય સમય પસંદ કરો. દિવસનો એવો ભાગ પસંદ કરો જ્યારે વ્યક્તિ સામાન્ય રીતે આરામમાં અને શાંત હોય. ઘણા લોકો માટે એ સવાર હોય છે.
- જગ્યા ખાલી કરો. એક કામ, એક સપાટી, ટેબલ પર વધારાનું કંઈ નહીં.
- આમંત્રણ આપો, સોંપણી નહીં. “આ બધામાં મને થોડી મદદ જોઈએ છે” એ “હવે કપડાં વાળવાનો સમય છે” કરતાં વધુ સારું ચાલે છે.
- પહેલું જાતે કરી બતાવો. એક ટુવાલ ધીમે વાળો, પછી બીજો આપો. સમજાવવા કરતાં કરી બતાવવું વધુ સ્પષ્ટ છે.
- એક વખતે એક પગલું આપો. એકસાથે ઘણી સૂચનાઓ મૂંઝવી શકે. બીજું પગલું કહેતાં પહેલાં એક પગલું પૂરું થવાની રાહ જુઓ.
- બાજુમાં બેસીને કામ કરો. એકબીજાની બાજુમાં એ જ કામ કરવું સાથ જેવું લાગે છે, દેખરેખ જેવું નહીં.
- કામ વિશે વાત કરો, પરિણામ વિશે નહીં. “આ કેટલા નરમ છે” કે “આપ કપડાંનું કબાટ કેવી રીતે રાખતા હતા તે કહો” એ કોઈની કસોટી કર્યા વિના વાતચીતને આમંત્રણ આપે છે.
ક્ષમતા બદલાય તેમ ઘરકામને કેવી રીતે બદલવું?
ક્ષમતા સમય સાથે, અને દિવસે-દિવસે પણ, બદલાય છે. Alzheimer’s Association સૂચવે છે કે રોગ આગળ વધે તેમ વધુ સરળ, વધુ વારંવારનાં કામ તરફ જાઓ.
| જો આ અઘરું થઈ ગયું હોય | તો આ અજમાવો |
|---|---|
| મોટી ચાદરો વાળવી | નાના રૂમાલ વાળવા કે નૅપકિન સીધા કરવા |
| આખું ટેબલ ગોઠવવું | દરેક બેઠક પર એક નૅપકિન મૂકવો |
| ટપાલને વર્ગોમાં છૂટી પાડવી | કવરોનો એક ઢગલો કરવો |
| વાનગીની રીત પ્રમાણે કરવું | હલાવવું, અથવા આપ રાંધો ત્યારે જોવું અને ચાખવું |
| આખો ફર્શ વાળવો | એક નાનું ટેબલ લૂછવું |
| કામ કરવું જ | આપ કામ કરો ત્યારે આપની સાથે બેસવું અને સાથ આપવો |
જોવું પણ ગણાય છે. NIA નોંધે છે કે કેટલાક લોકોને બસ જોવું ગમે છે, અને એ જોડાવાની સારી રીત છે.
ઘરકામ સલામત કેવી રીતે રાખવું?
સલામતી પહેલી, ખાસ કરીને રસોડામાં. NIA ના અલ્ઝાઇમરની સંભાળ રાખનારાઓ માટે ઘરની સલામતીના સૂચનોમાં આ છે:
- સફાઈનાં પ્રવાહી તાળામાં રાખો કે દૂર કરો, કપડાં ધોવાના ડિટર્જન્ટ પોડ સહિત, જે મીઠાઈ જેવા લાગી શકે.
- ચાકુ, કાતર અને પાવર ટૂલ તાળાવાળી જગ્યામાં મૂકો.
- ગૅસ પર સલામતી નૉબ અને આપમેળે બંધ થવાનું સ્વિચ લગાવો.
- ઓવન, ટોસ્ટર અને ઇસ્ત્રી પાસે “ઊભા રહો” કે “બહુ ગરમ” ની નિશાની મૂકો, એવી રીતે કે તેમાં આગ ન લાગે.
- દાઝવાનું જોખમ ઘટાડવા વોટર હીટર 120°F પર રાખો.
- કૃત્રિમ ફળો અને ખાવાની વસ્તુના આકારના ચુંબક દૂર કરો, જે ખાવા જેવાં લાગી શકે.
થોડી વધુ વ્યવહારુ ટેવો મદદ કરે છે:
- ગૅસ, ઓવન કે ધારદાર સાધન વપરાતું હોય ત્યારે ઓરડામાં જ રહો.
- વાસણ લૂછવા અને ટેબલ ગોઠવવા માટે ન તૂટે એવાં વાસણ વાપરો.
- ઝાડુ કે પોતું કરતી વખતે ફર્શ સૂકો અને ખાલી રાખો.
- જો વ્યક્તિ એક સમયે ઓજારો વાપરતી હોય, તો Alzheimer’s Association સૂચવે છે કે કારખાનાની જગ્યામાંથી જોખમી વસ્તુઓ દૂર કરો, જેથી લાકડાના ટુકડા પર રંધો ફેરવવા જેવું સલામત કામ હજુ માણી શકાય.
જો તેઓ “ખોટું” કરે તો?
જવા દો. અડધાને બદલે ત્રણ ભાગમાં વળેલો ટુવાલ પણ વળેલો ટુવાલ જ છે. Alzheimer’s Association સ્પષ્ટ કહે છે: મહત્વનું સાથે સમય વિતાવવાનું અને વ્યક્તિને ઉપયોગી લાગવાનું છે, ટુવાલ બરાબર વળ્યા કે નહીં તે નહીં. કંઈક ખરેખર ફરી કરવું જ પડે તો પછીથી રાહ જુઓ અને નજર બહાર કરો.
તે જ ક્ષણે સુધારવાથી સુખદ કામ જે ગુમાવાયું છે તેની યાદ અપાવનારું બની શકે. “આભાર, એ મોટી મદદ છે” લગભગ હંમેશાં કહેવા જેવું યોગ્ય વાક્ય છે.
ક્યારે અટકવું?
ચીડ, થાક કે રસ ઘટ્યાનાં ચિહ્નો દેખાય ત્યારે અટકો કે બદલો. વહેલું પૂરું કરવું સારું પરિણામ છે, નિષ્ફળતા નથી. આપ આ કરી શકો:
- સરળ પગલા પર જાઓ
- સંગીત કે એક કપ ચા-કૉફી જેવી આરામદાયક વસ્તુ તરફ જાઓ
- પછીથી કે બીજા દિવસે ફરી પ્રયત્ન કરો
- બસ સાથે બેસો
જો વ્યક્તિ ના પાડે, તો દબાણ ન કરો. હળવા જવાબો માટે જ્યારે તેઓ ના પાડે ત્યારે શું કરવું જુઓ.
શાંત ક્ષણ માટે ઓછી મહેનતના વિકલ્પો
જ્યારે શારીરિક ઘરકામ શક્ય ન હોય, ત્યારે છૂટું પાડવું અને મેળવવું બેસીને પણ થઈ શકે. સાથે ગોઠવો માં આપ તસવીરોને રસોડા કે બગીચાની ટોપલીઓમાં ટેપ કરીને મૂકી શકો છો, અને તસવીર જોડીઓ મોટી તસવીરો અને કોઈ ટાઇમર વિનાની હળવી મેળવવાની રમત છે. કામ પૂરું થયા પછી કૉફી સાથે વાતચીતના કાર્ડ માં ઘર અને પરિવાર વિશેના ખુલ્લા પ્રશ્નો સારી રીતે બંધબેસે છે.
કામને દિવસમાં ગોઠવવામાં મદદ માટે અમારી શાંત રોજિંદી દિનચર્યાની માર્ગદર્શિકા જુઓ. તબક્કા પ્રમાણે વધુ વિચારો માટે મધ્ય તબક્કાની પ્રવૃત્તિઓ જુઓ.
સામાન્ય પ્રશ્નો
ડિમેન્શિયા ધરાવતી વ્યક્તિ કયાં ઘરકામમાં હજુ મદદ કરી શકે?
ઘણા લોકો હજુ કપડાં વાળી શકે, મોજાંની જોડી મેળવી શકે, ચમચી-કાંટા છૂટા પાડી શકે, ટેબલ ગોઠવી શકે, ઓટલો લૂછી શકે, ધૂળ ખંખેરી શકે, ઝાડુ મારી શકે, છોડને પાણી પાઈ શકે કે વાટકીમાં ખીરું હલાવી શકે. વ્યક્તિ ભૂતકાળમાં જે કામ કરતી હતી તે પસંદ કરો અને તેમને અત્યારે જે થઈ શકે તેની સાથે મેળવો. પાછલા તબક્કામાં નૅપકિન સીધા કરવા જેવી એક જ વારંવારની હલનચલન પૂરતી હોઈ શકે.
ડિમેન્શિયા ધરાવતી વ્યક્તિ માટે રસોડામાં મદદ કરવી સલામત છે?
નજીકની દેખરેખ અને યોગ્ય ગોઠવણ સાથે એ સલામત હોઈ શકે. ચાકુ, સફાઈનાં પ્રવાહી અને કોઈ પણ ગરમ વસ્તુ પહોંચની બહાર રાખો, ગેસ-નૉબ કવર કે આપમેળે બંધ થવાની સુવિધા વાપરો, અને વ્યક્તિને શાકભાજી ધોવા, હલાવવું કે થાળીઓ મૂકવા જેવું સલામત કામ આપો. ગેસ ચાલુ હોય ત્યારે તેમને ક્યારેય એકલા ન છોડો.
જો તેઓ વસ્તુઓ ખોટી રીતે વાળે કે ગંદકી કરે તો?
ભલે થતું. હેતુ સાથે સમય વિતાવવાનો અને ઉપયોગી હોવાની લાગણીનો છે, પરફેક્ટ પરિણામનો નહીં. કંઈક ખરેખર ફરી કરવું પડે તો પછીથી રાહ જુઓ અને વ્યક્તિ જોતી ન હોય ત્યારે કરો, જેથી તેમને સુધારવામાં આવ્યા હોય એવું ન લાગે.
જો તેઓ મદદ કરવાની ના પાડે તો?
ના નો અર્થ એ હોઈ શકે કે અત્યારે કામ બહુ અઘરું, ગૂંચવણભર્યું કે થકવનારું લાગે છે. દબાણ ન કરો. સરળ રૂપ અજમાવો, તેમને બસ સાથે બેસવા કહો, અથવા દિવસના કોઈ વધુ સારા સમયે ફરી પૂછો.
સ્રોતો
આ પાનું જેના પર આધારિત છે તે સંસ્થાઓ અને અભ્યાસોની લિંક અમે આપીએ છીએ. પાનું અપડેટ કર્યું ત્યારે દરેક તપાસ્યો હતો.
- Adapting Activities for People With Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Activities · Alzheimer's Association
- Activities at Home: Planning the Day for a Person Living with Middle- or Late-Stage Alzheimer's · Alzheimer's Association
- Alzheimer's Caregiving: Home Safety Tips · National Institute on Aging