Huishoudelijke taken als activiteit voor mensen met dementie

Veel mensen met dementie hebben tientallen jaren een huishouden gerund, kinderen grootgebracht of een werkplek op orde gehouden. Gevraagd worden om te helpen met echte klusjes kan zeggen “je hoort er nog bij in dit huishouden”, op een manier die weinig andere activiteiten kunnen. Op deze pagina lees je welke taken meestal werken, hoe je ze opzet, hoe je ze aanpast als dingen veranderen en hoe je de keuken en de wasruimte veilig houdt.

Waarom werken dagelijkse klusjes goed als activiteit?

Klusjes werken omdat ze vertrouwd zijn en een duidelijk doel hebben. Het National Institute on Aging noemt afwassen, de tafel dekken, vegen, afstoffen, post sorteren, wasgoed vouwen en afval scheiden onder de dagelijkse activiteiten waar mensen met Alzheimer plezier in kunnen hebben. De Alzheimer’s Association merkt op dat taken zoals de tafel dekken iemand kunnen helpen om zich een gewaardeerd deel van het huishouden te voelen.

Een klusje heeft ook meteen een reden om te beginnen. “Kun je me helpen met deze handdoeken?” is makkelijker te beantwoorden met ja dan “Wil je een activiteit doen?”

Welke huishoudelijke taken zijn goed om te proberen?

Begin met taken die de persoon vroeger deed en laat ze aansluiten bij wat nu lukt.

Wasgoed en linnengoed

• Handdoeken en washandjes vouwen. Geef een mand met kleine, platte dingen. Handdoeken zijn vergevingsgezind: er is geen verkeerde manier om er een te vouwen.
• Sokken bij elkaar zoeken. Leg een gemengde stapel op tafel. Als paren moeilijk te zien zijn, gebruik dan maar twee of drie heel verschillende kleuren.
• Gladstrijken en stapelen. Servetten, kussenslopen of theedoeken kun je gladstrijken en stapelen. Dit werkt goed in een latere fase, als vouwen te veel stappen is geworden.

Tafel en keuken

• De tafel dekken. Leg één couvert neer als voorbeeld en laat de persoon het nadoen. Is dat te veel, geef dan één ding tegelijk: “Hier is een vork voor elk bord.”
• Bestek sorteren. Meng schone vorken, lepels en botermesjes in een bak en sorteer ze in een bestekbak met vakjes. Laat scherpe messen weg.
• Afdrogen. Plastic of onbreekbaar serviesgoed en een zachte theedoek maken dit een veilige klus.
• De tafel of het aanrecht afnemen. Een vochtige doek en een leeg oppervlak. De Alzheimer’s Association stelt voor een doek aan te bieden als iemand al met de hand over de tafel wrijft, zodat een rusteloze beweging een nuttige wordt.

In en om het huis

• Afstoffen. Een zachte stofdoek en een paar stevige oppervlakken, zoals een salontafel of boekenkast.
• Post sorteren. Geef reclamefolders en catalogi om op stapels te leggen: bewaren, weggooien, later openen. Houd echte rekeningen en bankpost elders.
• Afval scheiden. Schone blikken, flessen en papier in aparte bakken.
• Vegen. Een kleine bezem op een terras of keukenvloer, als het evenwicht stabiel is.
• Planten water geven. Een kleine, lichte gieter en een paar planten binnen handbereik.

Simpel koken met toezicht

Koken kan sterke, prettige gevoelens terugbrengen. Het NIA stelt voor de persoon ingrediënten te laten verzamelen, afmeten, mengen en uitgieten, of gewoon aan iemand anders te laten vertellen hoe een favoriet recept gaat. Goede klussen zijn onder meer:

• groenten of fruit wassen
• beslag of een koude salade roeren
• sla scheuren
• toast smeren met een bot mes
• koekjesdeeg op een bakplaat leggen
• beleg op een pizza leggen

Wordt afmeten moeilijk, dan stelt de Alzheimer’s Association voor dat jij het afmeten afmaakt en de persoon dan een andere stap geeft, zoals roeren.

Hoe zet ik een klusje op zodat het goed gaat?

1. Kies het juiste moment. Kies een deel van de dag waarop de persoon meestal uitgerust en rustig is. Voor veel mensen is dat de ochtend.
2. Maak de ruimte vrij. Eén taak, één oppervlak, niets extra op tafel.
3. Nodig uit, geef geen opdracht. “Ik kan wel wat hulp gebruiken hiermee” werkt beter dan “Het is tijd om de was te vouwen.”
4. Doe de eerste voor. Vouw langzaam één handdoek en geef dan de volgende. Laten zien is duidelijker dan uitleggen.
5. Geef één stap tegelijk. Te veel aanwijzingen tegelijk kunnen overweldigen. Wacht tot één stap klaar is voor je de volgende noemt.
6. Werk naast elkaar. Dezelfde klus naast elkaar doen voelt als gezelschap, niet als toezicht.
7. Praat over de taak, niet over het resultaat. “Wat zijn deze zacht” of “Vertel eens hoe jij je linnenkast graag hield” nodigt uit tot een gesprek zonder iemand te toetsen.

Hoe pas ik klusjes aan als de mogelijkheden veranderen?

Mogelijkheden verschuiven in de loop van de tijd en zelfs van dag tot dag. De Alzheimer’s Association stelt voor om naarmate de ziekte vordert naar eenvoudiger, meer herhalende taken te gaan.

Kijken telt ook. Het NIA merkt op dat sommige mensen het gewoon fijn vinden om te kijken, en dat is een prima manier van meedoen.

Hoe houd ik huishoudelijke taken veilig?

Veiligheid gaat voor, vooral in de keuken. De tips voor een veilig huis voor mantelzorgers bij Alzheimer van het NIA zijn onder meer:

• Sluit schoonmaakmiddelen op of haal ze weg, inclusief wasmiddelcapsules, die op snoep kunnen lijken.
• Bewaar messen, scharen en elektrisch gereedschap in een afgesloten ruimte.
• Voeg beveiligingsknoppen en een automatische uitschakeling toe aan het fornuis.
• Hang borden met “Stop” of “Zeer heet” bij de oven, de broodrooster en het strijkijzer, zo geplaatst dat ze geen vuur kunnen vatten.
• Stel de boiler of geiser in op 49 °C (120°F) om het risico op verbranding te verkleinen.
• Haal kunstfruit en magneten in de vorm van eten weg, die er eetbaar uit kunnen zien.

Een paar praktische gewoonten helpen daarnaast:

• Blijf in de kamer als het fornuis, de oven of scherp gereedschap in gebruik is.
• Gebruik onbreekbaar serviesgoed om af te drogen en de tafel te dekken.
• Houd vloeren droog en vrij tijdens het vegen of dweilen.
• Als de persoon vroeger gereedschap gebruikte, stelt de Alzheimer’s Association voor gevaarlijke spullen uit de werkplaats te halen, zodat een veilige taak, zoals een stuk hout schuren, nog steeds kan worden gedaan.

Wat als ze het “verkeerd” doen?

Laat het gaan. Een handdoek in drieën gevouwen in plaats van in tweeën is nog steeds een gevouwen handdoek. De Alzheimer’s Association zegt het onomwonden: wat telt is de tijd samen en dat de persoon zich nuttig voelt, niet of de handdoeken netjes gevouwen zijn. Moet iets echt overgedaan worden, wacht dan tot later en doe het buiten het zicht.

Verbeteren op het moment zelf kan van een prettige klus een herinnering maken aan wat verloren is gegaan. “Dank je, dat is een grote hulp” is bijna altijd het juiste om te zeggen.

Wanneer stoppen we?

Stop of schakel over als je tekenen van frustratie, vermoeidheid of verlies van interesse ziet. Eerder ophouden is een goede uitkomst, geen mislukking. Je kunt:

• overstappen op een makkelijkere stap
• overgaan op iets rustigs, zoals muziek of een kop koffie
• het later of op een andere dag opnieuw proberen
• gewoon samen zitten

Zegt de persoon nee, dring dan niet aan. Zie wat je doet als iemand nee zegt voor zachte manieren om te reageren.

Weinig moeite voor een rustiger moment

Als lichamelijke klusjes niet kunnen, kun je sorteren en bij elkaar zoeken ook zittend doen. Met Samen sorteren tik je plaatjes in keuken- of tuinmandjes, en Paren zoeken is een rustig zoekspel met grote plaatjes en zonder timer. Gesprekskaarten heeft open vragen over huis en gezin die goed passen bij een kop koffie als het werk klaar is.

Hulp bij het inpassen van klusjes in de dag vind je in onze gids over een rustige dagroutine. Meer ideeën per fase staan bij activiteiten in de middenfase.