Oilonga yefimbo lomafudo komunhu ta dimbwa, okudja kuThanksgiving

Omafudo otaa dulu okweetifa omadiladilo mawa, notaa dulu yo okweetifa engungumo, oongudu dinene nomalunduluko mefiku keshe. Komunhu ta kala nokudimbwa, omadano mawa luhapu ohaa kala manini, taa ende kanini nokutungwa poinima oyo ta dulu natango okuhafela. Omaetepo aa otaa longo kuThanksgiving, kuKrismesa, kuHanukkah, kOmudo Mupe nokomafiku okuvalwa oukwaneumbo.

Ohandi longekida ngahelipi efimbo lomafudo la ngungumana?

Tameka nenghedi yefiku keshe yomunhu nokulongekida efiku tali i landula. Alzheimer’s Foundation of America otai ti edano nali ningwe pefimbo longula, molwaashi epiyagano nokuhenoudjuu ohai hapupala luhapu komatango nokonguloshi (shimwe oshi shiivike onga sundowning). Ouvalelo ile oshiumbululwa shomafudo otashi dulu okukala shipu shi dulife ouvalelo wonguloshi.

• Shi kaleka shi li pauhapu wa yuka. Edano linini, la manguluka, ile ovaenda tave uya vashona poshikando, luhapu oli li shipu shi dulife oitaafula imwe i yadi.
• Yandja oilonga. Pula ovakwaneumbo va ete oikulya, va ka lande ile va kale nomunhu ofimbo to teleke. Va lombwela kondadalunde osho tashi kwafele.
• Kaleka omayambo alula. Alzheimer’s Association otai ti omalamba taa tema nokudima otaa dulu okupiyaaneka, nosho yo oukeke ile oiimati yongaho ya longifwa onga eshongo otai dulu okutalwa ko i li oikulya.
• Tokola osho to efa. Ngeenge onghedi yonale oya ninga idjuu ile i na oshiponga, oshi li nawa oku i efa ile okuyeleka imwe ya ngungumana.

Oilonga ilipi yefimbo lomafudo hatu dulu okuninga pamwe?

Hoolola oilonga nomainyanyudifo taa wapalele osho omunhu ta dulu okuninga nena. Okukala oshitukulwa shefiku osho sha fimana unene shi dulife nghee tashi ende.

1. Tuleni oitaafula pamwe. Tula po tete oiyaha, opo nee eefoloma, opo nee eekopa. Okupeta eefoloma oilonga iwa oyo tai dulu okulongwa omutumba.
2. Yogeni nokutopola oikwambidi. Okukosha omakunde ile okuteya eembidi koshitaafula shokombiya osha amenwa noshi shii okulineekelwa kovantu vahapu ovo va li hava teleke nale.
3. Twaleni, vongeni ile tuleni oikulya. Okutwala cranberry sauce, okuvonga omuvovo ulula ile okutula eembiskiti moshiyaha ohashi kaleke omake e na oilonga kokule nomundilo nomamanya.
4. Futikeni oshali. Teta nale ombapila nonatepu, ndele to efa omunhu a pete nokuyelakanifa. Okufutika nawa hako elalakano.
5. Tuleni po omayambo manini. Hoolola oinima itai teka noumbangalanhu umwe unini, ngaashi oshishani ile okati kanini.
6. Ningeni oshihongwa shilula. Eendjedi dopambapila, oshihongwa shomafoloma ile okafo komafudo neestempu otai longo nawa. ewiliko letu lokuninga oinima yomaoko oli na omaetepo mahapu.
7. Imbeni nokupwilikina. Omaimbilo omushivi nomusika yomafudo oilula okwaama mo, nokuli nokomunhu oo ta popi kanini paife. Tala ewiliko letu lomusika opo u tunge omusholondodo womusika.
8. Taleni omafano akulu omafudo. Eteni omambo omafano omadano onale nokushiva omahokololo (“Lombwele nge kombinga yoshitaafula eshi”) ponhele yokupula kutya olyelye e li mo. Ewiliko letu lokudimbuluka otali yelifa nghee.
9. Daneni oudano ulula wongudu. Picture bingo ohai printwa moule weeminute dinini notai longo kovanhu vomido adishe, nomanga conversation cards otai pe keshe umwe sha okupopya.
10. Valekeni pamwe. omafano okulonga ovala alula otaa dulu okuprintwa opo ounona novakulunhu va tyapule pamwe poshitaafula.
11. Taleni okafilima komafudo oko mwa hole. Okafilima omushivi otai tulumukifa, noshi li nawa okutala ashike oshitukulwa shayo.
12. Endeni olweendo lixupi noshihauto mu ka tale omalamba. Olweendo la ngungumana okupitila momaumbo a yambwa otali dulu okukala shipu shi dulife oshiningwanima shi yadi ovanhu.

Ngeenge okuteleka okwa li oshitukulwa shinene monghalamwenyo yomunhu, ewiliko letu loilonga yomeumbo onga oilonga yokulongwa pamwe oli na eenghedi dikwao dokuninga oilonga yokombiya i kale ya amenwa notai hafifa.

Ohandi longekida ngahelipi ovaenda?

Lombwela ovaenda osho ve na okuteelela ofimbo inava fika, unene tuu ovakwaneumbo inava talela po efimbo lile. Alzheimer’s Association otai ti shiwa okuyelifa kutya omalunduluko meendunge nomokukala ohaa di moudu, ha komunhu mwene.

• Yandjeni omayele manini alula: popyeni umwe poshikando, yandjeni efimbo a mane ediladilo, inamu mu pukulula ile oku mu pula omapulo mahapu, nokunyamukula konghedi omo ta popi ngeenge eendjovo didjuu okuudiwa ko.
• Tyeni osho tashi kwafele nosho tashi udifa nai. Ngeenge eendaka dopombada, okwendelwa ile oikundafanwa yonhumba ohai eta oudjuu, shi popyeni.
• Shiivifeni ovaenda nale. Likeni omunhu omafano aavo tave uya nokuyandja omahokololo manini, ile mu ningeni ongodi ifupi yongodi ile yovidiyo ofimbo efiku inali fika.

Ewilikonghatu letu lokupopya oli na ouyelele muhapu.

Ohandi ningi ngahelipi ngeenge osha ninga shihapu unene?

Longekidila onhele ya ngungumana ofimbo ovaenda inava fika, kokule nengungumo, i na oinima yomunhu omushivi ngaashi ekumbafa, okahema ile oshinima shilula shokulonga. I yandja diva noluhapu: “Natu ka kale omutumba konhele ya ngungumana oule wokafimbo?”

Okudja poshitaafula, oku ka nangala diva ile okweefa po oshitukulwa shefiku oshidjemo shiwa, kashi fi eponyoko. Ngeenge omunhu okwa nyika oluhodi, ondaka ya ngungumana, eimbilo omushivi ile okweenda muye onhele ikwao luhapu ohashi kwafele shi dulife okukondjifa nomatomheno. Ewiliko letu lokuhenoudjuu kwomatango oli na omaetepo mahapu komanguloshi.

Ovakwaneumbo ve li kokule otava dulu ngahelipi okukufa ombinga?

Eengodi dovidiyo otadi pitike ovapambele va kale mo nopehe na okweda ko kongudu. Alzheimer’s Association otai ti eengodi nadi kale di na elandulafano, ngaashi okwiimba omaimbilo omafudo, okutyapula omafano omadano onale, okuteleka pamwe oshikulya shimwe ile okutala okafilima komafudo pefimbo limwe. Kaleka eengodi dixupi, nokupula ovanhu va popye umwe poshikando, molwaashi okupopya pefimbo limwe oshidjuu oku shi landula. Ewiliko letu leengodi nongodi dovidiyo oli na omaetepo pandjikilile.

Ngeenge omunhu oha kala monhele yofileisho yokudimbwa, pula omilandu dokutalela po nokupula ovanailonga va kwafele okutula po ongodi. Ewiliko letu lokutalela po omunhu monhele yofileisho yokudimbwa otali popi osho to eta nanghee to dja po nawa.

Oishali ilipi tai wapalele omunhu ta kala nokudimbwa?

Oishali ilula noi li nawa oyo ta dulu okuhafela paife luhapu ohai longo nawa: okakulya oko a hole, ekumbafa ile okahema ka loloka, omusika omushivi, okalindeli keendjovo dinene, ile embo lomafano oukwaneumbo. Alzheimer’s Association otai londwele mu henuke oilongifo i na oshiponga, oikwamashina idjuu noyeemhito domaudano idjuu.

Okuyandja otaku dulu okukala kwa fimana ngaashi okutaamba. Okupaka eembiskiti odo omunhu a kwafela okupaka, ile oku mu efa a futile oshali oyo wa landa, otashi mu pe omhito a kufe ombinga mefimbo lomafudo. Oudano womafano oukwaneumbo olo ediladilo likwao: photo pairs ohai shitukifa omafano manini a hoololwa oudano ulula wokufaneka mombrowser.

File yo oshisho mwene

Omafudo otaa wedele ko oilonga yokufila oshisho. Efa umwe a tambule ovaenda ile a teleke, tya aha koiningwanima oyo tai ka kala idjuu, nokukufa omafudepo ofimbo vamwe ve li nomunhu. Ngeenge ove ile omunhu oo to file oshisho kamu udite nawa, okuweya eke okudja pondje ile ongodi yovidiyo otai dulu okukala etalelopo liwa filufilu. Ewiliko letu lokulifila oshisho mwene oli na ekwafo la wedwa po.