Mmuae tiawa no
Ma afahyɛ no nyɛ kɛse, fi ase wɔ da mu ntɛm, na ɛbɛn obi no daa adwuma. Ma no adwuma a ɛyɛ nokorɛ a ɛyɛ mmerɛ ne ho bi, te sɛ tebol a wobɛhyehyɛ, nkɔnsɔnkɔnsɔ a wɔbɛsiw, kyene anaa dua a wobɛhyɛ. Fa nnwom a ɔnim ne nkaeɛ ahoɔfɛ bɛkyerɛ, hyehyɛ nkɔmhyɛfo ansa na ɛrebɛba, na hyehyɛ baabi a ɛyɛ dwodwo. Yɛ nea wubetumi ayɛ yiye nkutoo; afahyɛ a ɛyɛ tɛkrɛma ne dwodwo ye.
- Yɛ afahyɛ no anɔpa, te sɛ aduane anaa anɔpadaa, sɛ anwummere nnɔnhwerɛ yɛ den a.
- Ma wɔn adwuma nokorɛ: tebol a wobɛhyehyɛ, aba a wobɛhohoro, kyene, kuruwa nkɔnsɔnkɔnsɔ anaa aduan a wobɛhyehyɛ ntoma so.
- Nnwom a wɔn ho ayera, nnwom a wɔnnwom wɔ Kɔsmas mmere mu ne nkaeɛ nwoma a ɛyɛ dedaw, yɛ ntɛm ne nsɛm a yɛbɛka ho wɔ afahyɛ no ho.
- Ka nea nkɔmhyɛfo bɛhunu kyerɛ wɔn, na kyerɛ obi no nkaeɛ mfonini a ɛkyerɛ nea ɔrebɛba.
- Hyehyɛ dan a emu yɛ dwo ne kɔnsɔ anaa nkataa a ɔdɔ, na ma nkɔmhyɛfo mmienu anaa abiɛsa nkutoo bɛba bere biara.
- Gyina nneɛma a ɛyɛ mmerɛ ne nneɛma a ɛma nnipa afiri, te sɛ nhoma a ɛyɛ mmerɛ a ɛte sɛ aduane ne nkyerɛmu a ɛhyerɛn.
Wɔ kratafa yi so (7 afã horow) .
Afahyɛ bere betumi de anigye a atwam ba, nanso ɛbɛma nnipa abɔ mpaemuka, afɔrebɔ ne nsakraeɛ a ɛsakra da no mu nso. Ma obi a wɔwɔ dementia no, afahyɛ a ɛyɛ mmerɛ, a emu yɛ dwo, na ɛfa nea ɔka ho a ɔrepɛ ara ɛyɛ nea ɛboro so. Nsɛm yi yɛ adwuma ma Kɔsmas, Hanukkah, Afe Foforo ne abusua afmaeda.
Ɛdeɛn na meyɛ de afahyɛ no ayɛ dwodwo?
Fi ase wɔ obi no daa so, na hyehyɛ da no ho sɛnea ɛbɛyɛ ma no. Alzheimer’s Foundation of America kyerɛ sɛ momma afahyɛ no nyinaa nyɛ anɔpa, efisɛ anwummere a nnɔnhwerɛ ne nnɔnhwerɛ ahoɔden kɔ so dɔɔ (wɔfrɛ no sundowning). Aduane anaa anɔpadaa a wɔyɛ afahyɛ mu betumi ayɛ yie sen anwummere aduane a ɛyɛ akyiri.
- Ma ɛnyɛ kɛse. Afahyɛ ketewa a emu yɛ dwo, anaa nkɔmhyɛfo a wɔbɛba mmienu anaa abiɛsa bere biara, yɛ yie sen tebol a nnipa pii abɔ mu.
- Kyɛ adwuma ma wɔn. Srɛ abusua sɛ wɔnkɔ dua, wɔnnoa nneɛma, anaa wɔnnka obi no ho bere a woreyɛ aduane. Ka nea ɛboa mu kyerɛ wɔn yiye.
- Hyehyɛ nneɛma a ɛyɛ mmerɛ. Alzheimer’s Association kyerɛ sɛ ɔkɔ a ɛhyerɛn ka ho ne nea wɔde yɛ nneɛma a ɛte sɛ aduan anaa nkɔsɛe bɛyɛ ɛbɛma nnipa abɔ mmɔfra anaa aduan.
- Yi nneɛma a ɛbɛma mmerɛ. Sɛ ɛyɛ abusua nkɔso bi ama ɛyɛ den anaa ɛwɔ asiane mu, ɛyɛ yie sɛ wobɛyi no anaa wobɛyɛ bi a emu yɛ dwo.
Afahyɛ adwuma bɛn na yɛbɛyɛ ne wo bom?
Yi adwuma ne anigyeɛ a ɛfata nea obi no betumi ayɛ nnɛ. Ɛyɛ nokorɛ sɛ ɔka afahyɛ no mu, nanso ɛnyɛ sɛ nea ɛbɛba no bɛyɛ papa.
- Hyehyɛ tebol bom. Hyehyɛ nkɔnsɔnkɔnsɔ kan, akyi nkyene, akyi kuruwa. Ɛyɛ adwuma a ɛyɛ yie sɛ wobɛtena fa nkyene a wɔbɛkyekye.
- Hohoro na yi aba. Sɛ wɔbɛhohoro aba anaa wɔbɛpam nkwan wɔ aduane mpɔtam so, ɛyɛ adwuma a ɛyɛ nokorɛ na ɛyɛ nea nnipa pii a wɔtenaa wɔ aduane ho dɔ ayɛ.
- Hyɛ, kyekyere anaa hyehyɛ nneɛma. Sɛ wobɛkyekye ahoma aduane, anaa wɔbɛkyekye aduane ketewa, anaa wɔbɛhyehyɛ kɔkɔ wɔ ntoma so, ɛma wɔn nsa di adwuma a ɛyɛ mmerɛ, a ɛnyɛ ɔhyew ne ɔpow ho.
- Kyekye kɔnsɔ. Yɛ kɔnsɔ no ansa na wobɛhyɛ no, na ma obi no nsa ma ɔsiw ne ahyɛ mu nkɔnsɔnkɔnsɔ. Ɛnyɛ nea ɛyɛ papa ne nea ɛyɛ yiye.
- Hyɛ nneɛma kakra. Yi nneɛma a ɛnnyɛ ɛrempɛ ne baabi ketewa, te sɛ kɔtɔn ntoma anaa dua ketewa.
- Yɛ adwuma ketewa a ɛyɛ nsɛnkyerɛnne. Pepa nkɔnsɔnkɔnsɔ, nhaban a wɔde abɔ ahoma, anaa kaad a wɔde nsɛnkyerɛnne ahyɛ mu, yɛ adwuma pa. Yɛn nsɛnkyerɛnne ne adwuma nkyerɛkyerɛ wɔ nkyerɛkyerɛ pii.
- Nnwom ne tie. Nnwom a wɔn ho ayera ne Kɔsmas nnwom yɛ nneɛma a ɛyɛ ntɛm sɛ obi bɛka ho, ɛwom sɛ obi no kasa kakra nnɛ. Hwɛ yɛn nnwom nkyerɛkyerɛ de ahyehyɛ nnwom ahyɛdeɛ.
- Hwɛ abusua afahyɛ mfonini a ɛtwam. Fa mfonini a wɔfa afahyɛ a atwam no ahyɛ, na frɛ obi sɛ ɔnkyerɛ asɛm (“Ka kyerɛ me ɛhɔ tebol yi ho asɛm”) sen sɛ ɔbɛka ɔhɔ ne hɔ. Yɛn nkaeɛ nkyerɛkyerɛ kyerɛ sɛnea wobɛyɛ.
- Yɛ kwan bi a ɛyɛ mmerɛ wɔ nnipa mu. Picture bingo betumi asan ayɛ wɔ nkɛntɛnsɛm mmienu mu na ɛyɛ mmerɛ ma nnipa nyinaa, na kasa kaad ma obiara ntumi wɔ asɛm a ɔbɛka.
- Kɔtɔn ne ho wɔ ne nkɔ mu. Kɔtɔn mfonini a wobɛprinti ma mmofra ne agyanom bɛtena tebol so.
- Hwɛ Kɔsmas sini a ɔpɛ. Sini a ɔnim yɛ ntɛm, na ɛyɛ yie sɛ wobɛhwɛ ne fa bi nko.
- Kɔ akwantuo ketewa hwɛ nkɔnsɔnkɔnsɔ. Akwantuo ketewa a wobɛkɔ hwɛ fie a wɔahyehyɛ no betumi ayɛ mmerɛ sen afahyɛ bi a nnipa pii wɔ mu.
Sɛ kuruwa adwuma ne onipa no asetena mu asɛm kɛse a, yɛn nkyerɛkyerɛ wɔ fie adwuma ho sɛ adwuma betumi aboa wo ama aduan adwuma a ɛyɛ nokorɛ.
Ɛdeɛn na meyɛ de ama nkɔmhyɛfo ayɛ ahyɛde?
Ka kyerɛ nkɔmhyɛfo nea wɔbɛhunu ansa na wɔrebɛba, titiriw abusua a wonkɔhwɛ obi bere tenten no. Alzheimer’s Association kyerɛ sɛ momma wo nkyerɛkyerɛ sɛ nsakraeɛ a ɛwɔ adwene ne nneyɛe mu fi yadeɛ no mu, nnyɛ onipa no ara nti.
- Ka nkyerɛkyerɛ kakraa bi: kasa baako baako, ma obi bere sɛ ɔbɛwie ne asɛm, nnteɛ anaa nnyɛ mmisa nsɛm, na sɛ asɛm yɛ den ma obi no a, di ne nsɛm ne ne ho ahoɔden so ahyɛ mu.
- Ka nea ɛboa ne nea ɛma obi awerɛhow. Sɛ nkasa a ɛyɛ den, nneyɛ ntɛm, anaa nsɛm bi ma obi awerɛhow, ka saa.
- Kyerɛ nkɔmhyɛfo ansa na wɔrebɛba. Kyerɛ obi no mfonini a ɛfa nkɔmhyɛfo a wɔbɛba, na ka asɛm baako anaa mmienu ho, anaa hyehyɛ frɛ video ketewa ansa na da no abɛba.
Yɛn nkitahodie mmara hyɛ ho nkyerɛkyerɛ ahyɛde.
Dɛn na ɛba sɛ ɛyɛ den nyinaa?
Hyehyɛ dan a emu yɛ dwo ansa na nkɔmhyɛfo bɛba, a ɛwɔ akyiri nkɔnkɔnsɔ ne nnwom ho, de nneɛma a ɛma ɔtena ase ne ho ahoɔden kɔ so, te sɛ kɔtɔn ntoma, kɔtɔn anaa adwuma ketewa a ɛyɛ mmerɛ. Ma wɔn ahunu ntɛm ne ntɛm bio: “Yɛnkɔtena baabi a emu yɛ dwo bere tiaa?”
Sɛ obi firi tebol no, ɔkɔ da, anaa ɔnnyina afahyɛ no mu ɛfa, ɛyɛ nea ɛyɛ papa, ɛnyɛ nea ɛyɛ mfomsoɔ. Sɛ obi no nkrɛ mfomso, nsɛm a ɛyɛ dwo, nnwom a ɔnim, anaa akwantuo kɔ dan foforo mu betumi aboa sen nkɔmhyɛ. Yɛn nkyerɛkyerɛ a ɛfa anwummere ahoɔden ho wɔ anwummere ho nkyerɛkyerɛ pii.
Ɛdeɛn na abusua a ɛwɔ akyirikyiri betumi aka ho?
Frɛ video ma abusua betumi aka ho a, na ɛremma nnipa nnɛ dɔɔ. Alzheimer’s Association kyerɛ sɛ momma frɛ no nhyehyɛe bi, te sɛ anwomsɛm a ɛfa bere ho, nkaeɛ mfonini a wɔfa afahyɛ a atwam ahyɛ, aduane a wɔbɛyɛ bom wɔ bere koro mu, anaa sini a wɔbɛhwɛ bom. Ma frɛ no nyɛ tenten, na srɛ nnipa sɛ wɔnkasa baako baako, efisɛ sɛ nnipa nyinaa kasa bom a ɛyɛ den sɛ obi bɛte asɛm. Yɛn nkyerɛkyerɛ a ɛfa telefon ne frɛ video ho wɔ nkyerɛkyerɛ a ɛyɛ anibɔ ho.
Sɛ obi no te fie a wɔhwɛ nnipa a wɔwɔ dementia mu, hwɛ fie no mmara a ɛfa nkɔhwɛ ho na srɛ adwumayɛfo sɛ wɔnboa wo ma wohyehyɛ frɛ. Yɛn nkyerɛkyerɛ a ɛfa nkɔhwɛ a wɔyɛ wɔ fie a wɔhwɛ nnipa a wɔwɔ dementia mu kyerɛ nea wobɛde ba ne sɛnea wobɛkɔ.
Dɛn akyɛdeɛ na ɛfata obi a wɔwɔ dementia?
Akyɛdeɛ a ɛyɛ mmerɛ ne nea ɛyɛ nokorɛ a wobetumi anni nnɛ yɛ papa: aduane a ɔpɛ, kyene anaa kɔtɔn ntoma a ɛyɛ mmerɛ, nnwom a ɔnim, kalenda a nkyerɛwde no yɛ kɛse, anaa nkaeɛ nwoma a wɔwɔ abusua mfonini. Alzheimer’s Association kyerɛ sɛ momma wo nkɔ nneɛma a ɛyɛ den, nneɛma a ɛyɛ mmerɛ ne nneyɛe a ɛyɛ den, anaa kwan a wɔde ahyɛ nneɛma a ɛyɛ den.
Sɛ wode akyɛdeɛ de ma obi no, ɛyɛ nkɔso. Sɛ obi no boa wo ma wokɔ kɛ tea anaa ɔbɛkyekyere wo kɔnsɔ a wɔwɔ no, ɔbɛma no ahunu sɛ ɔwɔ afahyɛ no mu. Photo pairs betumi ayɛ abusua mfonini kyerɛ kwan a wobɛfa so de ayɛ nnwom a ɛyɛ mmerɛ wɔ browser mu.
Hwɛ wo ho nso
Afahyɛ ka adwuma ka nkɔhwɛ. Ma obi foforo nhyehyɛ afahyɛ anaa nkyɛ aduane, ka ɔnnyɛ ɛrempɛ dwo ho, na fa bere ma wo ho wo bere a afoforo reka obi no ho. Sɛ wo anaa obi a wohwɛ no nni yie, sɛ wɔbɔ wo nsa wɔ sɔre mu anaa wobɛfrɛ video no, ɛyɛ mmaeɛ a ɛyɛ papa. Yɛn nkyerɛkyerɛ a ɛfa wo ho hwɛ wɔ mmoa pii.
Nsɛmmisa a wɔtaa bisa
Dɛn na obi a wɔwɔ dementia betumi ayɛ wɔ afahyɛ mu?
Fa adwuma a ɛyɛ mmerɛ, a ɛyɛ nokorɛ, ma no, a ɛfata deɛ ɔtumi ayɛ nnɛ: sɛ ɔbɛhohoro aba, ɔbɛkyere nkɔsɔ, ɔbɛhyehyɛ tebol, ɔbɛsiw kyene anaa ɔbɛtow aduan a wɔde sɛ aduane. Akyiri no, hwɛ abusua mfonini a ɛyɛ dedaw anaa nnwom a ɔnim. Sɛ ɔyɛ afahyɛ no mu adwuma no ho hia sen sɛ adwuma no bɛyɛ sɛnea wɔhwɛ kwan.
Yɛbɛyɛ abusua afahyɛ kɛse anaa?
Yɛ no sɛ ɛyɛ mmerɛ nkutoo. Nkɔ ne nnwomnwom betumi ama obi nyɛ yie, enti abusua pii sesa kɔ afahyɛ ketewa a ɛnyɛ den, aduane a wɔde ano ntɛm, anaa nkɔmhyɛfo a wɔbɛba mmienu anaa abiɛsa bere biara. Alzheimer's Association kyerɛ wɔn a wɔhwɛ nipa sɛ wɔnyɛ nea wɔtumi ayɛ yie ne nea ɛnyɛ basabasa.
Ɛdeɛn na meyɛ de ama abusua a wonkɔhwɛ obi bere tenten no ayɛ ahyɛde?
Ka kyerɛ wɔn ansa na wɔrebɛba nsakraeɛ a wɔbɛhu, na kyerɛ wɔn sɛ nsakraeɛ no fi yadeɛ no mu, nnyɛ onipa no ara nti. Srɛ wɔn sɛ wɔnnteɛ anaa nnyɛ mmisa nsɛm, sɛ wɔnkasa baako baako, na ma obi no bere sɛ ɔbɛdi ne mmuae. Ɛboa sɛ wodaa nkɔmhyɛfo mfonini kyerɛ obi no ansa na ɛrebɛba.
Akyɛdeɛ bɛn na ɛfata obi a wɔwɔ dementia wɔ Kɔsmas?
Nneɛma a ɛyɛ mmerɛ ne nea ɛyɛ nokorɛ a wobetumi anni nnɛ: aduane a ɔpɛ, kyene anaa kɔtɔn ntoma, nnwom a ɔnim, anaa nkaeɛ nwoma a ɛwɔ abusua mfonini. Ntwe nneɛma a ɛyɛ den, nnwinnwen a ɛyɛ mmerɛ ne nnwom a ɛyɛ den. Sɛ wobɛma wɔn ahwɛ akyɛdeɛ, te sɛ sɛ wɔbɛhyehyɛ akyɛdeɛ anaa sɛ wɔbɛhyehyɛ nkwanta a wɔaboa ma, ɛbɛyɛ akyɛdeɛ ankasa.
Nneɛma a wonya fi mu
Yɛde link kɔ ahyehyɛde ahorow ne adesua ahorow a krataafa yi de ne ho to so no so. Wɔhwɛɛ emu biara bere a wɔyɛɛ kratafa no foforo no.
- The Holidays and Alzheimer's · Alzheimer's Association
- 6 Steps to Make Thanksgiving Dementia Friendly · Alzheimer's Foundation of America