Hoạt động dịp lễ, Tết cho người sa sút trí tuệ, từ Lễ Tạ ơn trở đi

Ngày lễ có thể gợi lại những ký ức ấm áp, nhưng cũng có thể mang đến ồn ào, đông người và những thay đổi trong ngày thường. Với người sống chung với sa sút trí tuệ, những buổi mừng lễ tốt nhất thường nhỏ hơn, chậm hơn và xoay quanh những điều họ vẫn còn thích. Những ý tưởng này dùng được cho Lễ Tạ ơn (một dịp lễ của Mỹ), Giáng sinh, Hanukkah, Tết, năm mới và cả sinh nhật trong gia đình.

Làm sao lên kế hoạch cho một dịp lễ yên ả hơn?

Hãy bắt đầu từ nếp sinh hoạt của người thân và lên kế hoạch cả ngày xoay quanh đó. Alzheimer’s Foundation of America gợi ý tổ chức buổi mừng lễ sớm hơn trong ngày, vì sự lú lẫn và bồn chồn thường tăng lên vào cuối chiều và buổi tối (đôi khi gọi là hội chứng hoàng hôn, sundowning). Một bữa trưa hay bữa sáng muộn ngày lễ có thể dễ hơn một bữa tối muộn.

• Giữ quy mô vừa phải. Một buổi họp mặt nhỏ và thoải mái hơn, hoặc khách đến từng nhóm nhỏ, thường dễ hơn một bàn tiệc đông đúc.
• Chia việc cho mọi người. Nhờ họ hàng mang một món, đi chợ, hoặc ở bên người thân trong lúc bạn nấu. Hãy nói cụ thể điều gì sẽ giúp ích.
• Giữ trang trí đơn giản. Alzheimer’s Association lưu ý rằng đèn nhấp nháy có thể gây bối rối, và kẹo hay trái cây giả dùng để trang trí có thể bị nhầm là đồ ăn.
• Quyết định bỏ gì. Nếu một truyền thống đã trở nên căng thẳng hoặc rủi ro, bỏ qua hoặc thử một cách yên tĩnh hơn đều được.

Chúng ta có thể cùng làm hoạt động gì dịp lễ?

Hãy chọn những việc và thú vui hợp với những gì người thân làm được hôm nay. Được là một phần của ngày lễ quan trọng hơn việc kết quả ra sao.

1. Cùng bày bàn. Đặt đĩa trước, rồi khăn ăn, rồi cốc. Gấp khăn ăn là việc tốt để ngồi làm.
2. Rửa và phân loại rau củ. Rửa khoai hay tước đậu que ở bàn bếp là việc an toàn và quen thuộc với nhiều người từng nấu ăn.
3. Khuấy, trộn hoặc bày đĩa. Khuấy một nồi chè hay nước sốt, trộn một mẻ bột đơn giản hoặc xếp bánh quy ra đĩa giúp đôi tay có việc mà xa bếp và dao.
4. Gói một món quà. Cắt sẵn giấy và băng keo, để người thân gấp và miết phẳng. Gói đẹp không phải là điều chính.
5. Treo vài món trang trí. Chọn đồ không vỡ và một góc nhỏ, như một vòng hoa hay một cây thông nhỏ.
6. Làm một món thủ công đơn giản. Dây xích giấy, tranh dán lá hay một tấm thiệp mừng lễ bằng con dấu đều hợp. Hướng dẫn nghệ thuật và thủ công của chúng tôi có thêm ý tưởng.
7. Hát và nghe. Những bài hát mừng lễ quen thuộc dễ cùng hát, kể cả với người giờ ít nói. Xem hướng dẫn âm nhạc để xây dựng một danh sách nhạc.
8. Xem ảnh những dịp lễ xưa. Mang các album từ những lần mừng lễ trước ra và mời kể chuyện (“Kể cho con nghe về cái bàn này nhé”) thay vì hỏi ai là ai. Hướng dẫn hoài niệm giải thích cách làm.
9. Chơi một trò nhóm nhẹ nhàng. Lô tô hình ảnh in trong vài phút và hợp với mọi lứa tuổi, còn thẻ trò chuyện cho mọi người điều để cùng nói.
10. Cùng tô màu. Những trang tô màu đơn giản có thể in ra cho trẻ em và ông bà cùng tô ở bàn.
11. Xem một bộ phim lễ yêu thích. Một bộ phim quen thuộc rất thư giãn, và chỉ xem một phần cũng không sao.
12. Đi một vòng ngắn ngắm đèn. Một chuyến đi yên tĩnh qua những ngôi nhà trang hoàng có thể dễ hơn một sự kiện đông người.

Nếu nấu nướng từng là phần lớn cuộc đời người thân, hướng dẫn việc nhà như hoạt động của chúng tôi có thêm cách làm cho việc bếp núc an toàn và thỏa mãn.

Làm sao chuẩn bị cho khách?

Hãy cho khách biết trước điều sẽ gặp, nhất là họ hàng đã lâu chưa đến thăm. Alzheimer’s Association gợi ý giải thích rằng những thay đổi về trí nhớ và hành vi đến từ bệnh, không phải từ con người.

• Chia sẻ vài mẹo đơn giản: nói từng người một, cho người thân thời gian nói hết ý, đừng sửa lời hay hỏi kiểm tra, và đáp lại giọng điệu của người thân nếu lời nói khó theo kịp.
• Nói điều gì giúp ích và điều gì gây khó chịu. Nếu giọng nói lớn, bị giục hay một số chủ đề gây đau buồn, hãy nói ra.
• Giới thiệu khách từ trước. Cho người thân xem ảnh những người sắp đến và kể một hai câu chuyện, hoặc sắp xếp một cuộc gọi điện hay gọi video ngắn trước ngày lễ.

Mẹo giao tiếp của chúng tôi nói chi tiết hơn.

Nếu mọi thứ trở nên quá sức thì sao?

Hãy chuẩn bị một phòng yên tĩnh trước khi khách đến, tránh xa tiếng ồn, với những món an ủi quen thuộc như chiếc chăn, áo len yêu thích hoặc một hoạt động đơn giản. Hãy đề nghị sớm và thường xuyên: “Mình ngồi chỗ nào yên tĩnh hơn một lát nhé?”

Rời bàn, đi ngủ sớm hay bỏ qua một phần của ngày là một kết quả tốt, không phải thất bại. Nếu người thân buồn bực, một giọng nói bình tĩnh, một bài hát quen thuộc hay cùng đi sang phòng khác thường giúp được nhiều hơn là lý lẽ. Hướng dẫn về bồn chồn cuối ngày của chúng tôi có thêm ý tưởng cho buổi tối.

Người nhà ở xa có thể tham gia thế nào?

Gọi video giúp họ hàng tham gia mà không làm thêm đông. Alzheimer’s Association gợi ý đưa vào cuộc gọi một chút cấu trúc, ví dụ hát những bài theo mùa, chia sẻ ảnh từ những lần họp mặt cũ, cùng nấu một công thức hoặc cùng xem một bộ phim lễ vào cùng lúc. Hãy giữ cuộc gọi ngắn, và nhờ mọi người nói từng người một, vì nhiều giọng chồng lên nhau rất khó theo dõi. Hướng dẫn gọi điện và gọi video của chúng tôi có những ý tưởng từng bước.

Nếu người thân sống trong khu chăm sóc đặc biệt, hãy kiểm tra quy định thăm nuôi và nhờ nhân viên giúp thiết lập cuộc gọi. Hướng dẫn thăm người ở khu chăm sóc đặc biệt của chúng tôi nói về việc mang gì và cách ra về nhẹ nhàng.

Quà nào hợp với người sa sút trí tuệ?

Những món quà đơn giản, an toàn mà họ có thể thích ngay bây giờ thường hợp nhất: một món ăn vặt yêu thích, một chiếc chăn hoặc áo len mềm, nhạc quen thuộc, một cuốn lịch chữ to, hoặc một album ảnh gia đình. Alzheimer’s Association khuyên tránh dụng cụ nguy hiểm, đồ điện tử phức tạp và các trò chơi trên bàn khó.

Cho đi có thể quan trọng như nhận. Đóng gói bánh quy người thân đã cùng làm, hoặc nhờ họ gói một món quà bạn đã mua, giúp họ tham gia mùa lễ. Một ý khác là trò chơi với ảnh gia đình: Ghép đôi ảnh biến vài tấm ảnh bạn chọn thành một trò ghép đôi nhẹ nhàng ngay trong trình duyệt.

Cũng hãy chăm sóc chính bạn

Ngày lễ làm tăng thêm việc chăm sóc. Hãy để người khác đăng cai hay nấu bữa chính, từ chối những sự kiện sẽ khó khăn, và nghỉ ngơi trong lúc người khác dành thời gian cho người thân. Nếu bạn hoặc người bạn chăm sóc không khỏe, một cái vẫy tay từ ngoài cổng hay một cuộc gọi video cũng là một buổi thăm hoàn toàn tốt. Hướng dẫn chăm sóc chính mình của chúng tôi có thêm sự hỗ trợ.