Feestdagen en dementie: activiteiten voor Kerst, Sinterklaas en andere feesten

De feestdagen kunnen warme herinneringen terugbrengen, maar ook lawaai, drukte en veranderingen in de gewone dag. Voor iemand met dementie zijn de beste vieringen meestal kleiner, rustiger en opgebouwd rond dingen waar diegene nog van kan genieten. Deze ideeën werken voor Kerst, Sinterklaas, Chanoeka, oud en nieuw, Thanksgiving in de VS en familieverjaardagen.

Hoe plan ik een rustiger feest?

Begin bij de routine van de persoon en plan de dag daaromheen. De Alzheimer’s Foundation of America (een Amerikaanse organisatie die het over Thanksgiving heeft) stelt voor het feest eerder op de dag te houden, omdat verwardheid en onrust vaak toenemen aan het eind van de middag en ’s avonds (soms zonsondergangsverschijnsel of sundowning genoemd). Een lunch of brunch rond de feestdagen kan makkelijker zijn dan een laat diner.

• Houd het op de juiste grootte. Een kleinere, informelere bijeenkomst, of gasten die een paar tegelijk komen, is vaak makkelijker dan één volle tafel.
• Verdeel klussen. Vraag familieleden een gerecht mee te nemen, boodschappen te doen of tijd door te brengen met de persoon terwijl jij kookt. Wees concreet over wat zou helpen.
• Houd versiering eenvoudig. De Alzheimer’s Association merkt op dat knipperende lichtjes verwarrend kunnen zijn, en dat snoep of kunstfruit als versiering voor eten aangezien kan worden.
• Bepaal wat je laat vallen. Als een traditie stressvol of riskant is geworden, mag je die overslaan of een rustiger variant proberen.

Welke activiteiten voor de feestdagen kunnen we samen doen?

Kies klussen en bezigheden die passen bij wat de persoon vandaag kan. Deel uitmaken van de dag is belangrijker dan hoe het uitpakt.

1. Dek samen de tafel. Leg eerst de borden neer, dan de servetten, dan de kopjes. Servetten vouwen is een fijne klus om bij te gaan zitten.
2. Was en sorteer groenten. Aardappelen schoonspoelen of sperziebonen afhalen aan de keukentafel is veilig en vertrouwd voor veel mensen die vroeger kookten.
3. Roer, meng of schep op. Appelmoes roeren, een eenvoudig beslag mengen of koekjes op een bord leggen houdt de handen bezig, weg van het fornuis en de messen.
4. Pak een cadeau in. Knip het papier en de tape vooraf af en laat de persoon vouwen en gladstrijken. Netjes inpakken is niet het punt.
5. Hang een paar versieringen op. Kies onbreekbare versiering en één klein gebied, zoals een krans of een kleine boom.
6. Maak een eenvoudig knutselwerkje. Papieren slingers, een bladerencollage of een feestkaart met stempels werken goed. In onze gids over knutselen en creatief bezig zijn staan meer ideeën.
7. Zing en luister. Vertrouwde kerstliedjes en feestliedjes zijn makkelijk om mee te doen, ook voor iemand die nu minder praat. In onze muziekgids lees je hoe je een afspeellijst maakt.
8. Bekijk oude foto’s van feesten. Haal albums van vroegere vieringen tevoorschijn en nodig uit tot verhalen (“Vertel eens over deze tafel”) in plaats van te vragen wie wie is. Onze gids over herinneringen ophalen legt uit hoe.
9. Speel een rustig groepsspel. Plaatjesbingo print je in een paar minuten en past bij alle leeftijden, en gesprekskaarten geven iedereen iets om over te praten.
10. Kleur samen. Eenvoudige kleurplaten kun je printen, zodat kinderen en grootouders ze samen aan tafel kunnen inkleuren.
11. Kijk een favoriete feestfilm. Een bekende film is rustgevend, en het is prima om maar een deel te kijken.
12. Maak een korte rit om lichtjes te zien. Een rustige rit langs versierde huizen kan makkelijker zijn dan een druk evenement.

Was koken een groot deel van het leven van de persoon, dan staan in onze gids over huishoudelijke taken als activiteit meer manieren om keukenklussen veilig en voldoening gevend te maken.

Hoe bereid ik gasten voor?

Vertel gasten wat ze kunnen verwachten voor ze komen, vooral familieleden die een tijd niet op bezoek zijn geweest. De Alzheimer’s Association stelt voor uit te leggen dat veranderingen in geheugen en gedrag door de ziekte komen, niet door de persoon.

• Deel een paar eenvoudige tips: praat één voor één, geef tijd om een gedachte af te maken, verbeter of ondervraag niet en reageer op de toon van de persoon als woorden moeilijk te volgen zijn.
• Zeg wat helpt en wat van streek maakt. Als harde stemmen, haast of bepaalde onderwerpen onrust geven, zeg dat dan.
• Stel gasten vooraf voor. Laat de persoon foto’s zien van wie er komt en vertel een verhaal of twee, of regel voor de dag zelf een kort telefoon- of videogesprek.

In onze tips voor communicatie lees je meer.

Wat als het te veel wordt?

Richt voordat de gasten komen een rustige kamer in, weg van het lawaai, met vertrouwde troostende dingen zoals een favoriete deken, een trui of een eenvoudige bezigheid. Bied die vroeg en vaak aan: “Zullen we even ergens rustiger gaan zitten?”

Van tafel gaan, vroeg naar bed gaan of een deel van de dag overslaan is een goede uitkomst, geen mislukking. Raakt de persoon van streek, dan helpen een rustige stem, een bekend liedje of een wandeling naar een andere kamer vaak meer dan redeneren. In onze gids over onrust aan het eind van de dag staan meer ideeën voor de avonden.

Hoe kan familie die ver weg woont meedoen?

Met videobellen kunnen familieleden meedoen zonder de drukte te vergroten. De Alzheimer’s Association stelt voor gesprekken wat structuur te geven, bijvoorbeeld door seizoensliedjes te zingen, foto’s van vroegere bijeenkomsten te delen, hetzelfde recept samen te koken of tegelijk een feestfilm te kijken. Houd gesprekken kort en vraag mensen om één voor één te praten, omdat door elkaar praten moeilijk te volgen is. In onze gids over bellen en videobellen staan stap-voor-stap-ideeën.

Woont de persoon in een verpleeghuis, vraag dan naar het bezoekbeleid en vraag medewerkers te helpen met het opzetten van een gesprek. In onze gids over bezoek aan iemand in het verpleeghuis lees je wat je meeneemt en hoe je goed afscheid neemt.

Welke cadeaus passen bij iemand met dementie?

Eenvoudige, veilige cadeaus waar iemand nu plezier aan heeft werken meestal het best: een favoriet hapje, een zachte deken of vest, vertrouwde muziek, een kalender met grote letters of een album met familiefoto’s. De Alzheimer’s Association raadt aan gevaarlijk gereedschap, ingewikkelde elektronica en moeilijke bordspellen te vermijden.

Geven kan net zo veel betekenen als krijgen. Koekjes inpakken die de persoon heeft helpen bakken, of een cadeau laten inpakken dat jij hebt gekocht, laat iemand meedoen aan de feestdagen. Een fotospel van de familie is nog een idee: Fotoparen maakt van een paar uitgekozen foto’s een rustig zoekspel in de browser.

Zorg ook goed voor jezelf

De feestdagen voegen werk toe aan de zorg. Laat iemand anders het feest ontvangen of het eten koken, zeg nee tegen bijeenkomsten die zwaar zullen zijn en neem pauzes terwijl anderen tijd met de persoon doorbrengen. Als jij of de persoon voor wie je zorgt zich niet goed voelt, is een zwaai vanaf de oprit of een videogesprek een prima bezoek. In onze gids over goed voor jezelf zorgen als mantelzorger vind je meer steun.