Tembiapo arete guasúpe tapicha oikovéva demencia ndive

Arete guasu ikatu ogueru mandu’a porã, ha avei ikatu ogueru tyapu, aty guasu ha ñemoambue pe ára ojejapóva jepi. Peteĩ tapicha oikovéva demencia ndive g̃uarã, arete iporãvéva jepi ha’e michĩve, mbegue ha oñemopyendáva mba’e ikatúva gueteri ovy’a rehe. Ko’ã temiporu oiko Thanksgiving, Navidad, Hanukkah, Ary Pyahu ha familia reñói ararã.

¿Mba’éichapa ambosako’i peteĩ arete kirirĩve?

Eñepyrũ pe tapicha rembiapo ára ha ára rehe ha emboguata upe árape hendive. Alzheimer’s Foundation of America omombe’u iporãha oñemombyky ko’ẽmbota gotyo, iñakãjere ha akãvai oñembohetave jepi ka’aru gotyo ha pyharekue (oje’éva jepi sundowning). Peteĩ karu térã brunch arete guasúpe ikatu ndahasyive peteĩ karu ka’arugua.

• Eheja tuichakue iporãvape. Peteĩ aty michĩ ha ndahasýivéva, térã oúvape michĩmíme, jepi ndahasyive peteĩ mesa henyhẽvagui.
• Eme’ẽ tembiapo. Ejerure familiakuérape ogueru hag̃ua tembi’u, ojogua hag̃ua térã oiko hag̃ua pe tapicha ndive nde reñembosako’i aja. Emombe’u hesakã mba’épa oipytyvõta.
• Eheja ñemohenda ndahasýipe. Alzheimer’s Association omombe’u tesape oñeñandýva ikatuha ombojehavy, ha mbytére térã yva ijapopyre ojeporúva ñemohendaramo ikatu oñembojehavy tembi’urõ.
• Eiporavo mba’épa ehejáta. Peteĩ jepokuaa oiko hague hasyeterei térã vai, iporã eheja térã eha’ã peteĩ kirirĩve.

Mba’e tembiapo arete guasúpe ikatu jajapo oñondive?

Eiporavo tembiapo ha ñembosarái ojojoguáva mba’épa ikatu pe tapicha ojapo ko árape. Iporãve oĩ haguã upe árape pe osẽ porã térã nahániri.

1. Emohenda mesa oñondive. Emoĩ raẽ plato, upéi servilleta, upéi kyguápe. Servilleta ñemboapy ha’e tembiapo porã ojejapokuaáva oguapývo.
2. Emopotĩ ha emohenda ka’avo. Papa ñemopotĩ térã kumanda morotĩ ñemboja’o mesa kosinamegua rehe hekorosã ha ojekuaa jepi heta tapicha ombosako’íva tembi’u va’ekuépe.
3. Emyatyrõ, embojehe’a térã emoĩ. Cranberry sauce ñemyatyrõ, peteĩ mboguejy ndahasýi ñembojehe’a térã galleta ñemoĩ platópe ombohetia’e po tatarendy ha kyse guive.
4. Embohyru peteĩ jopói. Ekytĩ mboyve kuatia ha teipe, ha eheja pe tapichápe omboapy ha omoesãi. Ndaiporãi oñembohyru porãite hag̃ua.
5. Emoĩ michĩmi ñemohenda. Eiporavo mba’e ndojekaiva ha peteĩ tendaitemí año, techapyrãramo peteĩ koróna térã yvyramáta michĩ.
6. Ejapo peteĩ arte ndahasýi. Kuatia kadenakuéra, kuatia rogue kolla térã peteĩ tarjeta arete guasúpe estampilla reheve oiko porã. Ore guía arte ha tembiapo rehegua oreko hetave temiporu.
7. Epurahéi ha ehendu. Karol ha purahéi arete ojekuaáva ndahasyiete oikévo oñondive, avei peteĩ tapicha oñe’ẽ’ỹvévape ko’ág̃a. Ehecha ore guía purahéi rehegua embohysýi hag̃ua peteĩ lista.
8. Ejesareko ta’anga arete ymaguarére. Eguenohẽ álbum arete yma guaregua ha eñepyrũ tembiasakue (“Emombe’u chéve ko mesa rehegua”) eporandu rangue mávapa máva. Ore guía mandu’a rehegua omyesakã mba’éichapa.
9. Eñembosarái peteĩ aty ndive kirirĩme. Picture bingo oñemonguatia sapy’aitépe ha oiko opavave aty peg̃uarã, ha conversation cards ome’ẽ opavavépe mba’e oñe’ẽ hag̃ua.
10. Embosa’y oñondive. Kuatia embosa’y hag̃ua ndahasýiva ikatu oñemonguatia mitã ha tuvakuéra oñekomparti hag̃ua mesa jerére.
11. Ehecha peteĩ película arete oipotáva. Peteĩ película ojekuaáva opytu’u, ha iporã ehecha pehẽngue añoite.
12. Eguata mbykýpe auto rehe ehecha hag̃ua tesape. Peteĩ jeguata kirirĩ óga iñemohendáva rupi ikatu ndahasyive peteĩ tembiapo aty guasúvagui.

Pe kosina ra’e peteĩ mba’e tuicha pe tapicha rekove hag̃ua, ore guía tembiapo óga pegua tembiaporamo oreko hetave mba’éichapa tembiapo kosinamegua ikatu hekorosã ha ombovy’a.

¿Mba’éichapa ambosako’i umi oútava?

Emombe’u umi oútavape mba’épa ikatu ohecha og̃uahẽ mboyve, ko’ã familiakuéra oho’ỹvape areko’ỹva rehe. Alzheimer’s Association omombe’u iporãha oñemyesakã umi ñemoambue mandu’ápe ha tekoporãme ouha pe mba’asygui, ndaha’éi pe tapichágui.

• Ekomparti michĩmi temiporu ndahasýiva: oñe’ẽ hag̃ua peteĩteĩ, ome’ẽ hag̃ua ára omohu’ã hag̃ua peteĩ je’epyre, ani omyatyrõ térã oporandu jey jey, ha oñembohovái hag̃ua pe tapicha ñe’ẽ ayvúre ñe’ẽ ijetu’úramo.
• Emombe’u mba’épa oipytyvõ ha mba’épa omyasãi. Tyapu hatã, oñemombarete térã oĩ téma ombohasa asy, emombe’u.
• Emombe’u mávapa oútaha mboyve. Ehechauka pe tapichápe umi oútava ta’anga ha emombe’u peteĩ térã mokõi tembiasakue, térã ejapo peteĩ ñehenói térã ta’angamýi mbykýva upe ára mboyve.

Ore temiporu ñemongeta rehegua omyesakãve.

¿Mba’épa jajapóta oiko hetaitéramo?

Embohenda peteĩ koty kirirĩ oúma mboyve, tyapu guive mombyry, mba’e opytu’ũva ojekuaáva ndive, techapyrãramo ahoja térã ao oipotáva térã peteĩ tembiapo ndahasýi. Eikuave’ẽ mboyve ha jepi: “¿Jaguapy sapy’ami tenda kirirĩvévape?”

Eheja haguã mesa, eho haguã eke mboyve térã eheja haguã pe ára pehẽngue ha’e peteĩ mba’e porã, ndaha’éi jejavy. Pe tapicha oñeko’õramo, peteĩ ñe’ẽ kirirĩ, purahéi ojekuaáva térã jeguata ambue kotýpe jepi oipytyvõve oñeñomongeta rangue. Ore guía akãvai ka’aru gotyo rehegua oreko hetave temiporu pyharekue g̃uarã.

¿Mba’éichapa ikatu familia mombyrýva oike oñondive?

Ñehenói ta’angamýi rupive familia ikatu oike ombohetave’ỹre aty. Alzheimer’s Association omombe’u iporãha ome’ẽ peteĩ ysaja ñehenóipe, techapyrãramo purahéi arete guasúpe ñepurahéi, ta’anga arete yma guaregua ñekomparti, peteĩ tembi’u ñembosako’i oñondive térã peteĩ película arete ñemaña peteĩ jave. Eheja ñehenói mbykýpe, ha ejerure oñe’ẽ hag̃ua peteĩteĩ, oñe’ẽ jave heta ikatu ijetu’u. Ore guía ñehenói ha ta’angamýi rehegua oreko temiporu peteĩteĩme.

Pe tapicha oikórõ peteĩ tenda oñangarekóvape, eporandu mba’éichapa ikatu ejehecha ha ejerure tendahárape oipytyvõ hag̃ua oñemboguata hag̃ua ñehenói. Ore guía ojehecha hag̃ua tapicha oĩva tenda oñangarekóvape omombe’u mba’épa ikatu egueraha ha mba’éichapa eheja porã.

Mba’e jopói iporãva peteĩ tapicha oikovéva demencia ndive?

Jopói ndahasýi ha hekorosãva ikatúva ovy’a ko’ág̃a jepi oiko porãve: tembi’u oipotáva, ahoja térã chaleco mbykýva ha porã, purahéi ojekuaáva, arapapaha tai tuicháva, térã álbum familia ta’angagua. Alzheimer’s Association omombe’u ani hag̃ua eme’ẽ tembiporu ikatúva ombyai, tembiporu eletróniko ijetu’uetereíva ha ñembosarái mesa ijetu’uetereíva.

Ñeme’ẽ ikatu tuichamba’e oñeme’ẽichaite. Galleta ñemohenda pe tapicha oipytyvõva’ekue ojapo hag̃ua, térã oñembohyru hag̃ua peteĩ jopói rejogua va’ekue, omoneĩ chupe oike hag̃ua aretépe. Peteĩ ñembosarái familia ta’angagua ha’e ambue temiporu: photo pairs omoambue michĩmi ta’anga poravopyre peteĩ ñembosarái joja ndahasýivape kundahárape.

Eñangareko nde rehe avei

Arete guasu ombohetave tembiapo oñangareko aja. Eheja ambuépe omog̃uahẽ térã ombosako’i hag̃ua tembi’u, emombe’u nahániri tembiapo hasýtavape, ha epytu’u ambue oiko aja pe tapicha ndive. Nde térã pe tapicha pehenguéva hasýramo, peteĩ po ñemomaitei karrétagui térã peteĩ ñehenói ta’angamýi ha’e avei peteĩ jehecha porã. Ore guía oñangarekóva jeheko porã rehegua oreko hetave pytyvõ.