Bisalu ya nkinsi sambu na muntu ya dibuta ya kuyibuka

Bankinsi lenda vutula mambu ya kitoko ya ntama na mabanza, mpi yo lenda nata mpi makelele, bantu mingi mpi bansoba na kilumbu ya mbala na mbala. Sambu na muntu yina ke zingilaka ti dibuta ya kuyibuka, nkinsi ya mbote mingi ke vandaka ya fioti, ya malembe mpi ya kutunga na mambu yina yandi lenda sepelila na yo kaka ntangu yai. Mabanza yai ke salaka sambu na Thanksgiving, Noël, Hanoukka, Mvula ya Mpa mpi bankinsi ya kubutuka ya dibuta.

Inki mutindu munu lenda kubika nkinsi ya pima?

Bandila na mutindu ya kilumbu na kilumbu ya muntu mpi yidika kilumbu na kutadila yo. Alzheimer’s Foundation of America ke pesaka ndongisila ya kusala nkinsi na nsuka ya suka, sambu kuvwangana mpi kukonda pima ke lenda kuma mingi na nkokila (bantu ya nkaka ke bingaka yo sundowning). Madia ya nkinsi ya midi to ya suka-suka lenda vanda pete kuluta madia ya nkokila mingi.

• Bika yo kuvanda na ntalu ya mbote. Kuvukana ya fioti, ya pete, to bambeni ke kwisa mwa bantu na mbala, mbala mingi ke vandaka pete kuluta mesa mosi ya kufuluka ti bantu.
• Kabula bisalu. Lombaka bantu ya dibuta bo nata dia, bo sumba bima to bo vanda ti muntu ntangu nge ke lamba. Tuba pwelele inki mambu lenda sadisa.
• Bika bima ya kuyidika kuvanda ya pete. Alzheimer’s Association ke monisaka nde bamwinda yina ke sema-sema lenda vwangisa, mpi bima ya sukadi to bambuma ya luvunu yina bo ke sadilaka sambu na kuyidika lenda kanamaka bonso madia ya kieleka.
• Bakaka lukanu ya mambu ya kubika. Kana kikalulu mosi me kuma ya mpasi to ya kigonsa, yo kele mbote na kubika yo to kumeka kikalulu ya nkaka ya pima.

Inki bisalu ya nkinsi beto lenda sala kumosi?

Pona bisalu mpi mambu ya kusakana yina me fwana ti mambu yina muntu lenda sala bubu. Kuvanda na kati ya kilumbu kele mfunu mingi kuluta mutindu yo ke basika.

1. Tula mesa kumosi. Tula ntete baplat, na nima batwale, na nima bakopo. Kufuta batwale kele kisalu ya mbote sambu na kusala ntangu nge me vanda.
2. Yobisa mpi kabula bandunda. Kuyobisa bambala to kukatula bansuki ya bihariko na mesa ya kikuku kele kisalu ya kukonda kigonsa mpi ya kuyabana sambu na bantu mingi yina vandaka kulamba na ntwala.
3. Nikisa, vukisa to tula na plat. Kunikisa mambu ya cranberry, kuvukisa pate ya pete to kutula babiskwi na plat ke bikaka maboko kusala kisalu ntama ti fulu ya tiya mpi bampu ya mubela.
4. Futika dikabu. Katula na ntwala papie mpi ruban, mpi bika muntu kufuta mpi kusiamisa yo. Kufutika ya mbote-mbote kele ve kima ya mfunu.
5. Tula mwa bima ya kuyidika. Pona bima ya kuyidika yina ke bulaka ve mpi kisika mosi ya fioti, bonso kima ya kuyidika na kielo to nti ya fioti.
6. Sala kisalu ya maboko ya pete. Basheni ya papie, kolaze ya makasa to karte ya nkinsi ti batimbr ke salaka mbote. Lutudu na beto ya bisalu ya maboko mpi ya kusala bima kele ti mabanza ya nkaka.
7. Yimbila mpi wa miziki. Bankunga ya nkinsi yina bo me zabana ti yo ke pesa nzila ya kukota na pete, ata sambu na muntu yina ke tubaka fioti ntangu yai. Tala lutudu na beto ya miziki sambu na kutunga liste ya miziki.
8. Tala bafoto ya nkinsi ya ntama. Basisa babuku ya bafoto ya bankinsi ya meluta mpi lomba masolo («Tubila munu mesa yai») na kisika ya kuyula nani kele nani. Lutudu na beto ya kuvutula mambu ya ntama na mabanza ke tendula mutindu ya kusala yo.
9. Sakana nsaka ya pete ya kimvuka. Picture bingo lenda kubasama na baminiti fioti mpi ke salaka sambu na bantu ya bimvula yonso, mpi Conversation cards ke pesaka bantu yonso kima ya kutubila.
10. Tula mukubu kumosi. Balutiti ya kutula mukubu ya pete lenda kubasama sambu na bana mpi bankaka ya dibuta kusala kumosi na mesa.
11. Tala filime ya nkinsi yina nge ke zolaka. Filime ya kuyabana ke pesaka kupema, mpi yo kele mbote na kutala kaka ndambu na yo.
12. Sala nzietelo ya nkufi na kamio sambu na kutala bamwinda. Nzietelo ya pima na kamio pene-pene ya banzo yina bo me yidika lenda vanda pete kuluta kisalu ya nene ti bantu mingi.

Kana kulamba vandaka mfunu mingi na luzingu ya muntu, lutudu na beto ya bisalu ya nzo bonso bisalu ya kusakana kele ti banzila ya nkaka ya kusala bisalu ya kikuku na mutindu ya kukonda kigonsa mpi ya kiese.

Inki mutindu munu fwete yidikila bambeni?

Zabisa bambeni mambu yina bo fwete vingila na ntwala ya bo kukwisa, mingi-mingi bantu ya dibuta yina me kwisa kutala ntama ve. Alzheimer’s Association ke pesaka ndongisila ya kutendula nde bansoba na mabanza mpi na bikalulu ke katukaka na kimbefo, kansi na muntu ve.

• Kabula ndongisila ya pete: tuba muntu na muntu, pesa ntangu ya kumanisa dibanza, kuyidika ve to kuyula biuvu ya kumeka, mpi sadila mvutu na ntwala ya muntu kana mambu me kuma mpasi na kubakisa.
• Tuba mambu yina ke sadisaka mpi mambu yina keyangisaka. Kana ndinga ya ngolo, kusala mambu na nswalu to masolo ya nkaka ke nataka mpasi, tuba yo.
• Zabisa bantu na ntwala. Songa muntu bafoto ya bantu yina ke kwisa mpi kabula masolo mosi to zole, to sala mbila ya nkufi na telefone to na video na ntwala ya kilumbu yango.

Lutudu na beto ya ndongisila ya kutuba ti muntu ke tendula mambu yai mingi.

Inki mutindu kana mambu me kuma mingi?

Bongisa suku ya pima na ntwala ya bambeni kukwisa, ntama ti makelele, ti bima ya kuyabana yina ke pesaka kikesa bonso bulanketi yina yandi ke zolaka, kazaka to kisalu ya pete. Pesa yo ntangu yonso, na ntwala mpi mbala na mbala: «Toko kwenda kuvanda mwa kisika ya pima?»

Kubasika na mesa, kulala ntwala to kubika ndambu ya kilumbu kele mbutu ya mbote, kansi ve nlemvo. Kana muntu me yindama, ndinga ya malembe, nkunga ya kuyabana to kutambula ti yandi na suku ya nkaka mbala mingi ke sadisaka kuluta kutubila mambu mingi. Lutudu na beto ya kukonda pima na nkokila kele ti mabanza ya nkaka sambu na nkokila.

Inki mutindu bantu ya dibuta yina kele ntama lenda vukana?

Bambila ya video ke pesaka bantu ya dibuta nzila ya kuvukana kukonda kuyika bantu mingi na kisika. Alzheimer’s Association ke pesaka ndongisila ya kupesa bambila mutindu mosi, mu mbandu kuyimbila bankunga ya nkinsi, kukabula bafoto ya bankinsi ya meluta, kulamba dia ya mutindu mosi na ntangu mosi to kutala filime ya nkinsi na ntangu mosi. Bika bambila kuvanda ya nkufi, mpi lomba bantu bo tuba muntu na muntu, sambu kutuba bantu mingi na mbala mosi ke vandaka mpasi na kulanda. Lutudu na beto ya bambila na telefone mpi na video kele ti mabanza ya ntangu na ntangu.

Kana muntu ke zingilaka na kisika ya kisansa sambu na mabanza, yula bansiku ya kutala mpi lomba bantu ya kisalu bo sadisa na kuyidika mbila. Lutudu na beto ya kutala muntu na kisika ya kisansa sambu na mabanza ke tendula mambu ya kunata mpi mutindu ya kukatuka na mbote.

Inki makabu me fwana sambu na muntu yina ke na dibuta ya kuyibuka?

Makabu ya pete mpi ya kukonda kigonsa yina yandi lenda sepelila na yo ntangu yai ke vandaka mbote mingi: madia yina yandi ke zolaka, bulanketi to kazaka ya petepete, miziki ya kuyabana, kalandrie ya masonama ya nene, to buku ya bafoto ya dibuta. Alzheimer’s Association ke pesaka ndongisila ya kubika bisadilu ya kigonsa, bima ya elektroniki ya mpasi mpi bansaka ya meza ya mpasi.

Kupesa lenda vanda mfunu bonso kubaka. Kutula na kati ya kesa babiskwi yina muntu sadisaka na kulamba, to kubika yandi kufutika dikabu yina nge me sumba, ke pesaka yandi nzila ya kuvukana na nkinsi. Nsaka ya bafoto ya dibuta kele diaka dibanza ya nkaka: Photo pairs ke kumisaka mwa bafoto yina bo me pona nsaka ya pete ya kufwanisa na navigateur.

Kebaka mpi nge mosi

Bankinsi ke yikaka bisalu ya nkaka na kisalu ya kukeba muntu. Bika muntu ya nkaka kuyamba bambeni to kulamba dia, buya mambu yina ta vanda mpasi, mpi baka ntangu ya kupema ntangu bantu ya nkaka ke vanda ti muntu. Kana nge to muntu yina nge ke kebaka kele ti mavimpi, kupesa mbote ti diboko longi na nzila to mbila ya video kele mutindu ya mbote ya kutala. Lutudu na beto ya kudikeba sambu na muntu yina ke kebaka bankaka kele ti lusadisu ya nkaka.