Yn answoor giare
Cum ny laaghyn feailley ny sloo, ny s’leaie ’sy voghrey as er-gerrey da’n chummey laa cadjin y phersoon. Cur obbyr firrinagh, sauçhey da, myr sampleyr soiaghey yn voayrd, niee lossreeyn, fillaghey gioot ny croghey reddyn soiaghey. Rheynn kiaull ennagh as shenn jallooyn, cur fys ro-laue da aoiee, as jean seomra sheeoil aarloo. Jean ynrycan ny oddys oo dy resoonagh; ta ceiliurid veg, sheeoil mie dy liooar.
- Jean ceiliurid ny s’leaie ’sy voghrey, myr lhong ny brishey trostey, my oddys kuse dy vriwnys ’syn astyr taghyrt.
- Cur obbraghyn firrinagh: soiaghey yn voayrd, niee lossreeyn, fillaghey, soiaghey ny cur millishyn er plait.
- Ta kiaull ennagh, carvallyn as shenn albymyn jallooyn ny saaseyn aashagh dy rheynn yn imbagh.
- Insh da aoiee ro-laue cre t’eh orroo jerkal rish, as jeeagh jallooyn jeh ny aoiee marish y phersoon.
- Jean seomra sheeoil aarloo lesh blonkey ny jiuley share, as lhig da ynrican kuse dy aoiee cheet stiagh ec y traa cheddin.
- Lhig shaghey reddyn erbee ta ro hrome, goaill stiagh reddyn soiaghey ta jeeaghyn gollrish bee as ram soilshyn ta blinkal.
Er y duillag shoh (7 rheynn)
- Kys neem’s laa feailley ny s’kiune y churrym?
- Cre’n obbraghyn laa feailley oddys mayd jannoo cooidjagh?
- Kys neem’s aoiee y yannoo aarloo?
- Cre my t’eh cheet dy ve ro hrome?
- Kys oddys mooinjer foddey magh goaill ayrn?
- Cre’n giootyn ta cooie son persoon marish co-chooinaghtys failleil?
- Cur kiarail ort hene myrgeddin
Foddee laaghyn feailley cooinaghtyn gerjoil y chur lhieu, as foddee ad myrgeddin feiyr, çhaghlymyn mooarey as caghlaaghyn ’sy laa cadjin y chur lhieu. Son persoon ta beaghey marish co-chooinaghtys failleil, ta ny ceiliuridyn share dy mennick ny sloo, ny s’kiune as troggit mygeayrt reddyn oddys ad foast goaill soylley jeu. Ta ny raaueyn shoh cooie son Laa Booise, y Nollick, Hanukkah, y Vlein Noa as laaghyn ruggyree lught-thie.
Kys neem’s laa feailley ny s’kiune y churrym?
Toshiaght lesh cummey laa cadjin y phersoon as jean y laa y churrym mygeayrt y mysh. Ta’n Alzheimer’s Foundation of America cur coyrle dy chummal y cheiliurid ny s’leaie ’sy voghrey, er-yn-oyr dy vel kuse dy vriwnys as mee-heastys dy mennick gaase ’syn astyr anmagh as ’syn oie (enmyssit paart dy cheayrtyn sundowning). Foddee lhong ny brishey trostey laa feailley ve ny s’aashagh na jinnair anmagh.
- Cum eh er y chooid chair. Ta çhaglym ny sloo as ny s’aashagh, ny aoiee cheet ayns possanyn beggey, dy mennick ny s’aashagh na un voayrd lane.
- Rheynn ny hobbraghyn. Jean briaght er mooinjer dy chur lhieu bee, dy yannoo y chooidys ny dy cheau traa marish y phersoon choud’s t’ou aarlaghey bee. Abbyr dy baghtal cre vees cooney.
- Cum reddyn soiaghey aashagh. Ta’n Alzheimer’s Association gra dy vod soilshyn ta blinkal ve cramp, as dy vod millishyn ny messyn foalsey currit magh myr soiaghey ve goit son bee.
- Jean briwnys cre dy lhiggey shaghey. My ta cliaghtey er jeet dy ve stroshey ny gaueagh, ta shen mie dy liooar dy lhiggey shaghey ny dy eiyrt er fer ny s’kiune.
Cre’n obbraghyn laa feailley oddys mayd jannoo cooidjagh?
Reih obbraghyn as reddyn dy yannoo ta cooie rish ny oddys y persoon jannoo jiu. Ta ve goaill ayrn ’sy laa ny smoo scanshoil na kys ta’n obbyr goll er.
- Soie yn voayrd cooidjagh. Cur magh plaittyn hoshiaght, eisht aanrittyn, eisht cuppyn. Ta filley aanrittyn obbyr mie dy yannoo ny hoie.
- Niee as sortal lossreeyn. Ta niee praaseyn ny brishey poanrey glassey ec y voayrd choggyl sauçhey as ennagh da ram sleih va cliaghtey coooney ayns y choggyl.
- Mestey, co-chum ny cur er plait. Ta mestey soos smeyr, co-chum taishtey aashagh ny cur briosgadyn er plait freayll laueyn goll er foayr veih yn stoyl as skynnyn.
- Fill gioot. Jean y phabyr as y tape y yiarey ro-laue, as lhig da’n phersoon filley as meeley. Cha nel filley neat yn red scanshoil.
- Croghey kuse dy reddyn soiaghey. Reih reddyn nagh vel brishey dy aashagh as un voayl veg, myr sampleyr attey ny billey beg.
- Jean obbyr-lauee aashagh. Ta geiyghyn pabyr, collaish duillagyn ny cairt laa feailley lesh stampyn gobbraghey dy mie. Ta ny smoo raaueyn ayns yn lanyn obbyr-lauee as ellyn.
- Gow arrane as eaisht. Ta carvallyn as arraneyn laa feailley ennagh aashagh dy ghoaill ayrn ayndaue, eer son persoon ta loayrt ny sloo nish. Jeeagh er yn lanyn kiaullee son cur rolley-kiaullee ry-cheilley.
- Jeeagh er shenn jallooyn laa feailley. Cur lhieu albymyn jeh ceiliuridyn shaghey as cuir skeealyn (“Insh dou mychione y voayrd shoh”) ny s’leaie na briaght quoi t’ayns y jalloo. Ta’n lanyn cooinaghtyn soilshaghey magh kys.
- Cloie gamman keayrt cooidjagh. Ta Picture bingo ry phrental ayns minnidyn as cooie son dagh eash, as ta conversation cards cur red ennagh da dy chooilley pheiagh dy loayrt mychione.
- Jean daah cooidjagh. Foddee duillagyn daah aashagh ve prentit son paitçhyn as mooinjer shinney dy rheynn ec y voayrd.
- Jeeagh er scannane laa feailley share. Ta scannane ennagh aashagh, as ta shen mie dy liooar dy yeeaghyn ynrican ayrn jeh.
- Gow turys giare ayns gleashtan dy yeeaghyn soilshyn. Foddee turys sheeoil shaghey thieyn soiaghit ve ny s’aashagh na çhaglym lane sleih.
My va cooishal cooid vooar jeh bea yn phersoon, ta ny smoo saaseyn ayns yn lanyn ain mychione obbraghyn thie myr obbraghyn dy yannoo obbraghyn coggyl sauçhey as taitnyssagh.
Kys neem’s aoiee y yannoo aarloo?
Insh da aoiee ro-laue cre t’eh orroo jerkal rish, er lheh mooinjer nagh vel er ve er çheet ayns tammylt. Ta’n Alzheimer’s Association coyrlaghey dy hoilshaghey dy vel caghlaaghyn ayns cooinaghtyn as ymmyrkey cheet voish y ghooghys, cha nee voish y phersoon.
- Rheynn kuse dy choyrleyn aashagh: loayrt un pheiagh ec y traa, cur traa dy chur jerrey er smooinaght, gyn cur lesh ny çhestynee ny feyshtyn, as freggyrt da aght loayrt y phersoon my ta focklyn doillee dy hoiggal.
- Abbyr cre ta cooney as cre ta cur seaghyn. My ta coraaghyn ard, ve siyragh ny cooishyn ennagh cur trimshey, abbyr shen.
- Cur enney er aoiee ro-laue. Jeeagh jallooyn jeh ny aoiee marish y phersoon as rheynn skeeal ny ghaa, ny jean çhellvane ny çhellvane-fysseree giare roish y laa.
Ta ny smoo fysseree ayns nyn n’goyrleyn loayrt.
Cre my t’eh cheet dy ve ro hrome?
Jean seomra sheeoil aarloo roish my jig aoiee, ersooyl veih’n veiyr, lesh reddyn co comfortagh ennagh myr blonkey ny jiuley share, ny obbyr aashagh. Cur eh daue dy moghey as dy mennick: “Jean mayd soie boayl ny s’kiune son tammylt?”
Ta faagail y voayrd, goll dy lhie ny s’leaie ny lhiggey shaghey ayrn jeh’n laa coontit myr jerrey mie, cha nee failleil. My ta’n persoon cheet dy ve seaghnit, ta coraa sheeoil, arrane ennagh ny shooyl gys seomra elley dy mennick ny s’cooney na resooney. Ta ny smoo raaueyn ayns yn lanyn ain mychione mee-heastys ’syn astyr anmagh.
Kys oddys mooinjer foddey magh goaill ayrn?
Ta çhellvaneyn-fysseree lhiggey da mooinjer goaill ayrn gyn cur rish y çhaglym. Ta’n Alzheimer’s Association coyrlaghey dy chur cummey ennagh er ny çhellvanyn, myr sampleyr goaill arraneyn laa feailley, rheynn jallooyn jeh çhaglymyn shaghey, cooishal yn un resipey cooidjagh ny jeeaghyn er scannane laa feailley ec y traa cheddin. Cum ny çhellvanyn giare, as jean briaght er sleih loayrt un pheiagh ec y traa, er-yn-oyr dy vel eh doillee geaishtagh tra ta ram sleih loayrt ry-cheilley. Ta ny smoo raaueyn ayns yn lanyn çhellvane as çhellvane-fysseree.
My ta’n persoon beaghey ayns kiarail cooinaghtyn, jean shickyr jeh ny reillyn çheet dy yeeaghyn as jean briaght er y lught-obbrey dy chooney çhellvane y chur er bun. Ta’n lanyn ain mychione çheet dy yeeaghyn persoon ayns kiarail cooinaghtyn cur stiagh cre dy chur lhieu as kys dy aagail dy kenjal.
Cre’n giootyn ta cooie son persoon marish co-chooinaghtys failleil?
Ta giootyn aashagh, sauçhey oddys ad goaill soylley jeu nish dy mennick gobbraghey share: bee share, blonkey ny cardigan bog, kiaull ennagh, daiederyn lesh clou mooar, ny albym jallooyn lught-thie. Ta’n Alzheimer’s Association coyrlaghey dy haghney greienyn gaueagh, elleaghtyn cramp as gammanyn buird doillee.
Foddee cur giootyn ve cho scanshoil as feddyn ad. Ta cur briosgadyn v’ad er chooney dy hey ayns poagey, ny lhiggey daue gioot v’ou er chionnaghey y illaghey, cur caa daue goaill ayrn ’syn imbagh. Ta gamman jallooyn lught-thie ny raaue elley: ta photo pairs chyndaa kuse dy jallooyn reiht dys gamman cochiangley meein ’sy jeeagheyder.
Cur kiarail ort hene myrgeddin
Ta laaghyn feailley cur obbyr er kiarail. Lhig da peiagh elley cur y çhaglym ny cooishal y turkee, abbyr “cha nel” rish reddyn vees doillee, as gow aash choud’s ta feallagh elley marish y phersoon. My t’ou uss ny yn persoon t’ou kiarail er y hon doghan, ta craaghey veih’n raad ny çhellvane-fysseree ny çheet dy yeeaghyn mie dy liooar. Ta ny smoo cooney ayns yn lanyn ain mychione kiarail persoonagh son adsyn ta cur kiarail.
Feyshtyn cadjin
Cre oddys persoon marish co-chooinaghtys failleil jannoo ec Laa Booise?
Cur obbyr aashagh, sauçhey da ta cooie rish ny oddys eh ny ee jannoo jiu: niee lossreeyn, mestey soos smeyr, soiaghey yn voayrd, filley aanrit ny cur millishyn er plait. Ny lurg shen, jeeagh er shenn jallooyn lught-thie ny gow arraneyn ennagh cooidjagh. Ta ve goaill ayrn ’sy laa ny smoo scanshoil na kys ta’n obbyr goll er.
Lhisagh shin foast çhaglym mooar lught-thie y chummal?
Ynrican my t’eh dy resoonagh. Foddee çhaghlymyn mooarey as feiyr ve ro hrome, myr shen ta ram lughtyn-thie goll erash gys çhaglym ny sloo as ny s’aashagh, bee ny s’leaie, ny aoiee cheet ayns possanyn beggey. Ta’n Alzheimer's Association greinnaghey adsyn ta cur kiarail dy yannoo ynrican ny oddys ad dy resoonagh as dy sauçhey.
Kys neem’s lught-thie y yannoo aarloo nagh vel er ve er çheet ayns tammylt?
Insh daue ro-laue mychione ny caghlaaghyn oddys ad fakin, as dy vel ad cheet voish y ghooghys, cha nee voish y phersoon. Jean briaght orroo gyn cur lesh ny çhestynee ny feyshtyn, dy loayrt un pheiagh ec y traa, as dy chur traa son freggyrtyn. Foddee eh myrgeddin cooney dy yeeaghyn jallooyn jeh ny aoiee marish y phersoon ro-laue.
Cre’n sorch giootyn ta cooie son persoon ta beaghey marish co-chooinaghtys failleil?
Reddyn aashagh, sauçhey oddys ad goaill soylley jeu nish: bee share, blonkey ny jiuley bog, kiaull ennagh, ny albym jallooyn lught-thie. Jean shaghney da elleaghtyn cramp, greienyn as gammanyn buird doillee. Foddee cooney lesh cur giootyn, myr sampleyr fillaghey gioot ny cur briosgadyn v’ad er chooney dy hey ayns poagey, ve ny gioot hene.
Bun-farraneyn
Ta shin kiangley rish ny sheshaghtyn as ny ronsaghyn ta’n duillag shoh croghey orroo. Va dagh fer jeu er ny phrowal tra va’n duillag jeant ass y noa.
- The Holidays and Alzheimer's · Alzheimer's Association
- 6 Steps to Make Thanksgiving Dementia Friendly · Alzheimer's Foundation of America