Jawawu karawa
Kulle yimbiye cinowo, kəmbo, kəla ngəla kənzə-a bunowo ro loktu falro kəltin, cidawa kura kam də ye loktu shi ngalwo ro gozin, kuru cidawa-a kasutu-a kalkalro kəltin. Kam də ye ada dunyanza nasha lan badine, yimbi də sambiso yaye kəmbu yaye, kawu bəlawuro kənzə-a kəla cistəgə-a yimbi bəlawuro go, kuru yimbi kawu sandiya yaye lan faltə.
- Loktu fal cinowo, kəmbo, kəla ngəla kənzə-a bunowo ro, yimbi də ro fasal notəna cizin.
- Cidawa kura də loktu kam də ye ngalwo ro go.
- Loktu samma kəmbunəmi yaye. Kasutu-a naptə-a kulle yimbi dəye bawo.
- Nur kangal, kəla cistəgə yimbi bəlawuro, kuru kausu kura kajiri-a kausu tuwa kajiri-a koltə, kajiri dareram ngalwonzə banazayin ro banaajin.
- Kulle yimbi shawari, doka gana. Kawu kuttua lan faltə, kəskənə, au koltə.
Suro shafi adǝlan (fannu 5)
Kulle yimbi ye yimbi də ro fasal notəna cizin: cinowo, kəmbo, cidawa gana, kasutu, kuru bunowo loktu falro. Shawari-a ajabba-a gana cizin, kuru loktu awo dimiwa notəmiyo ro shawari nəmbo. Kulle yimbi cidiyadə misal, doka gana. Shawariro faidatə, kuru kam nəm nzəkko ro kulashima ye ada nzə lan faltə.
Ndayin kulle yimbi faidajin?
Kulle yimbi faidajin dalilnzə ada notəna ye ada bəlinro ngəla. Alzheimer’s Association ye gulzəna yimbi notəna ye loktu awo dimiwa ro kərtənə gana cizin, kuru loktu awo kəji ro dimiwa ro cizin, kuru loktu fal cinowo-a bunowo-a kənashin lan-a kajiri dareram ngalwonzə-a ro banazayin. National Institute on Aging ye kasala, kazəmu kəndo-a kəmbo-a loktu falro diwo ro shawari cizin, kuru Family Caregiver Alliance ye ada fal kəltəro shawari cizin.
Misal yimbi kulle
Loktuwa də misal bas. Yimbi samma fəle au ngawo kam də ye adanza lan kalkalro go.
| Loktu | Awo tədin | Shawariwa | Kawu kuttu ro |
|---|---|---|---|
| 8:00 a.m. | Cinowo, kəla ngəla, kazəmu kəndo | Yimbi bəlawuro ada fal; kazəmua fuwu kəndowanzə ro go | Kəla ngəla də ngəlaro diwo; kamis bəlin məradə |
| 8:45 a.m. | Kəmbo launzə | Kawa kuru jarida kura lan karatə, au rediyo | Rokko kəmbo bui, manano tilas ba |
| 9:30 a.m. | Cidawa kura | Kazəmu kəliwo, kəmbo kənzə, bagar, balbal gana au lele | Gana diwo, au shi sədin ro rui |
| 10:30 a.m. | Loktu kulle | Kida, suro kura au windo cin napkənə | Kursi kənzəm lanzə ro napkənə |
| 11:00 a.m. | Kəmbo kajiri ro bana | Kaskari tuluwu, tebur go | Nyiro kəmbo yende; shi rokko naptə |
| 12:00 p.m. | Kəmbo kajiri kuru ngəlaro diwo | Tebur furtə, tasa gana futo | Cidawa fato də koltə |
| 1:00 p.m. | Kasutu gana | Si ngawon, kida kulle | Kalmanzə |
| 2:00 p.m. | Kangal bawo au cidawa kəla ye | Lele, baranda ro napkənə, kəskə njia, balon firtə | Windo nur kəndo cin napkənə |
| 3:00 p.m. | Am-a rokko au cidawa kəla nzə ye | Isaro, bowotə, picture pairs, rəng kənzə, kartawa | Rokko nasha-a kəmbo gana-a |
| 4:30 p.m. | Loktu naptə | Labul kərtə, fatǝla waatə, cidawa kulle misallo tawul gana kəliwo | Kida notəna, karəgə gana |
| 5:30 p.m. | Kəmbo dareram | Kəmbo ro banatə au tebur go | Kəmbo ngəla notəna |
| 6:30 p.m. | Kajiri rokko | Kəmbo ngawo awo ngawo ro manano, kartawa, fidiyo kənzəm, mukko ngəlaro diwo | Rokko kulle |
| 8:00 p.m. | Bunowo ye ada nzə | Kasala au tuluwu, kazəmu buno, kida kulle, fatǝla gana | Samma kəskənə; kəla kənashim də burwo |
Misal adə Alzheimer’s Association ye misal yimbi nzə ye burwo-a dawunzə-a ro sədin: kəla ngəla-a kəmbo launzə-a lan badinə, cidawa fato, lele, kida, kasutu-a isaro-a ro lejin, kuru kəmbo dareram, awo ngawo ro manano-a bunowo ro dabbartə-a ro kərtəjin.
Futu kulle yimbinəm dəmi?
Kam də ye futu dunyanza dəgana lan badine, tablowa lan gana. Alzheimer’s Association ye awo ani ro kərtə ro shawari cizin yimbi dəmin kawu:
- Awo shi raana-a raagayi-a, dunonza-a kuru awo kənzəmma-a.
- Futu yimbi nzə dəgana. Kam bərni cinowo laa ye kiri kənzəmbe lejogana, kərma ye bərni lejo. Kam bune cidajin ye 8:00 a.m. raagayi.
- Loktu shi ngalwo. Kasala, balbal-a cidawa kura-a nadən go.**
- Loktu məradə kəmbo, kasala-a kazəmu kəndo-a ro, awo tilasro tadin yaye.
- Loktu fal cinowo-a bunowo-a.
Maji ye cidawa fato, kəmbo, kəla ngəla, cidawa kəla nzə ye, cidawa kəla ye, am-a rokko, addini lan cidawa-a loktu ba gade-a, misallo sawa bawo isəna-a, rokko ro shawari cizin.
Mbeji fal jarabtə, kuru faltə
Kawu bəlawuro awo gana ruwo. Alzheimer’s Association ye koro: cidawa fin ngəla kuru ndayin, loktu laa cidawa ngəwu au cidawa gana mbeji wa, kuru loktu ba gade də kəji au karəgə cizəna wa. Awo cidajin go, awo cidagayi faltə.
Kuru fulejin ro diwo
Kam də ye karatu kərma ye, yimbiwa ro allon kura au katapa kura lan rubə kəla kənashim cizin. Gana kolne: «Kəmbo launzə. Sarah-a rokko lele. Kəmbo kajiri. Kasutu.» Am laa yimbiwa kuren asuyen ro karəgə cizin; Family Caregiver Alliance ye yimbiwa də loktunza isəyin maa asunəmi yaye ro shawari cizin.
Futu kulle yimbi də faltə
Loktu naptə ro kolne
Loktu samma kəmbunəmi yaye. Alzheimer’s Association ye kam də ye cidawa-a kasutu-a kalkalro məradənzə, kuru kasutu ngəwu məradəjin ro manajin. Boro, hangalnzə au kəla nzə bannatə maa, cidawa faltə au napne.
Kajiri dareram kəla
Am ngəwu kajiri dareram isəyin lan ngalwonzə banazayin. NIA ye kangal bawo au windo cinro nur kangal ro loktu, yimbi bəlawuro kəla cistəgə amma ngəwu yaye, kausu tuwa-a njia kəji-a kajiri koltə, kuru kausu kura kajiri koltə ro shawari cizin. Am laa ye kajiri isəyin kawu labul kərtə-a fatǝla waatə-a faidajin. Kajiri dareram ngalwo kuru kənashin rui.
Məradə nzə faltəyin lan faltə
- Burwo naptəram: yimbi də rokko planne. Kam də ye rubə yimbiwa shi kəlanzə məradəjin.
- Dawunzə naptəram: nyi ye ngəwu kəlane. Cidawa gana, kasutu ngəwu kuru cidawa fato notəna; dawunzə naptəram ye cidawa rui.
- Darye naptəram: yimbi də kəla kənashim, kəmbo-a kəla nzəkko-a ro waljin, dawunzən cidawa səsə gana misallo kida au mukko ngəlaro diwo; darye naptəram ye cidawa rui.
Cidawa faltə, fasal də gana
Kəmbo, kasutu-a bunowo-a kalkalro kolne, dawunzən cidawa gade faltə. NIA ye kawu gade lan cidawa gade jarabtə ro shawari cizin. Litirin kəmbo yende, Talawu bagar dəme, kuru Laraba suroa rui. Andeye cidawa shawari 101 kuru cidawa fato loktuwa də kəmbu ro banazayin.
Yimbi də kalkalro letəgayi sa
Kawu laa yimbi samma ga bawo. Dondi, bune kənashin ngəla bawo, lita ro isə au dunya faltəna ye samma bannazayin. Yimbi də kolne, awo məradə bas (kəmbo, nji, kasutu, kəla kənashim) diwo, kuru bali jarabtə. Kam də ye awo ro wadə maa, shi wadə sa rui. Yinpalle kulle rokko, misallo calm breathing, nandi yindi ro banazayin.
Nəmmin kulle yimbinəm ye faidaa. Nəmmin ro loktu kasutu go, kuru am fado au bana kəla nzəkko ro loktu koltəro gulne. Kəla nzəkko ye kəlanzə nzəkko rui.
Kura-kura bayintin
Ndayin kulle yimbi kam dementia-a dəganama ro faidajin?
Yimbi notəna ye shawari-a ajabba-a gana cizin, adəye am dementia-a dəganama laa ro kəla kənashim cizin. Alzheimer's Association ye gulzəna yimbi notəna ye loktu awo dimiwa ro kərtənə gana cizin, kuru loktu laa awo nandi sandiya ro dimiwa ro cizin. Adəye kəla nzəkko maji ro banazayin.
Kulle yimbi ngəla kam dementia-a dəganama ro futu?
Kulle yimbi faltilo kalkal dəgayi. Ngəla ye cinowo, kəmbo-a bunowo-a loktu falro gozin, kəla ngəla kənzə-a cidawa kura-a loktu kam də ye ngalwo ro gozin, kangal bawo au windo cinro loktu cizin, kuru kasutu ro loktu koljin. Kam də ye futu dunyanza dəgana lan badine.
Kam dementia-a dəganama ye kausu kangal bawo ro diwo wa?
Kasutu gana, kəmbo kajiri ngawo, faidajin. National Institute on Aging ye kausu kura-a kausu tuwa kajiri-a koltə ro shawari cizin, dalilnzə kəla bənatə au kənashin ngəla bawo ye kajiri dareram ngalwonzə banazayin. Kənashin də jamiya, litarinza-a manə.
Shi kulle yimbi də ga ro wadə?
Kərma kolne, ngawo au futu gade lan jarabtə. Garo wadə maana nzə kəla bənatə, dondi, karwu au shi dabbargayi. Kulle yimbi də yimbi də ngəlawo ro tədin, adəro tilasro dimi yaye.
Dalilwa
Andiye kəlan chaptin jamiyya kuru nazari shafi adǝ kəlan dazanadəro. Kuru kəlanzə sammaso dǝganaza sa shafi dǝ bəlindotəlan.
- Daily Care Plan · Alzheimer's Association
- Coping With Agitation, Aggression, and Sundowning in Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Adapting Activities for People With Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Caregiver's Guide to Understanding Dementia Behaviors · Family Caregiver Alliance