Veivakavoui ena Talevoni kei na Vitio kei na Tamata e Bula kei na Mate ni Guiguilecavi

Na tiko vakayawa mai vua e dua e bula kei na mate ni guiguilecavi e rawa ni vakilai dredre. Na qiri talevoni kei na vitio era na sega ni sosomitaka na veiqumi, ia era rawa ni kauta mai na gauna vinaka ni veiwekani kevaka e tuvanaki vinaka. Na ka bibi mo muduka na tovolea ni veitalanoa vakaivola ka tuvanaka e dua na ka rawarawa mo wasea vata. Na tabana oqo e vakamacalataka na veika e rawa ni caka ena vitio kei na talevoni, na sala ni tuvanaka na qiri, kei na ka e rawa ni cakava na tamata e tiko vata kei koya me veivuke.

Na cava me tuvanaki kina e dua na ka me caka ena qiri?

Na dua na ka me caka vata e solia na inaki ni qiri. Na taro me vaka na “O bula vakacava? Na cava o a cakava nikua?” e kerea vua me nanuma ka tukuna lesu, ka na rairai dredre se kauaitaki. Na ka me vaka na “Raica, sa matua na tomata” e sega ni kerea e dua na ka mai vua.

Na Alzheimer’s Association e tukuna ni na dredre na veitalanoa vakalewe levu ena vitio, ka vakatura me tuvanaki na qiri ena veika me vaka na serevaka na sere se wasea na itaba.

Na cava na ka e rawa ni caka ena veivakavoui vitio?

Vakaraitaki ka tukuna

Kauta mai na nomu vuravura vua. Toso vakamalua na kamera wavokita na nomu teitei, vakatakila na koli, vakaraitaka na ka o vakasaqa tiko, laveta cake na droini ni luvena, se dusimaka na talevoni ki tautuba me raica na uca cevata. Vakamacalataka ena vosa rawarawa na ka o raica ka biuta na gauna malumu me sauma. Sega ni gadrevi na taro.

Raica vata na itaba

Taura e dua na itaba tabaki makawa ki na kamera, se wasea na nomu sikirini me vakaraitaka e vica na itaba lelevu, dua ga ena dua na gauna. Veitalanoa ena ka o raica: “Raica na isala nei Tukaqu.” Kakua ni taroga na “O cei oqo?” se “O nanuma tiko?” Kevaka e cavuta cala e dua na yaca, muria ga. Raica na idusidusi ni nanuma lesu me baleta na veitaro malumu.

Wiliki vakadomoilevu

Wiliki e dua na serekali lekaleka, e dua na sere lotu, e dua na ivola ni gone taleitaki kei na luvena ena qiri vata ga, e dua na ivola mai vua e dua na wekada, se dua na tabana mai na ivola e dau taleitaka. Na wiliwili vakadomoilevu e solia vua e dua na ka malumu me rogoca ka sega ni gadrevi me sauma.

Sere se rogoca vata na ivakatagi

Serevaka e dua na sere e kila vinaka, se sarava e dua na sere taleitaki ena nomu yasana. Na sere vata e rawarawa cake vei eso na tamata mai na veitalanoa. Raica na idusidusi ni ivakatagi.

Vakasaqa se tavuna vata ena dua ga na gauna

Na Alzheimer’s Association e vakatura mo tuvanaka e dua na qiri vitio mo vakasaqa se tavuna vata e dua na kakana taleitaki. Tuvanaka na qiri ena rua na valenisili. Na tamata e tiko vata kei koya e rawa ni veiwaki se tovolea na kakana ni o muria na nomudrau ivolavakarau makawa.

Sarava vata e dua na ka

Na Association e vakatura talega mo sarava vata e dua na yaloyalo taleitaki ena dua ga na gauna mai na vale duidui ni o veitalanoa ena talevoni se vitio. Vua e dua e bula kei na mate ni guiguilecavi, e dua na tiki lekaleka, e dua na ivakaraitaki makawa ni retioyaloyalo, se dua na qito e rairai vinaka cake mai na yaloyalo taucoko.

Qitotaka e dua na qito malumu ena sikirini vata

E vuqa na app ni veivakavoui vitio era rawa ni wasea na nomu sikirini. O dolava na qito ka tabaka; o koya e tukuna se dusimaka na iyaloyalo me digitaki. Se na tamata veivuke e dolava na qito vata ga ena dua na tebeleti ka tabaka me baleti koya ni o veitalanoa vata.

Na qito era dau yaga ena sala oqo:

• Vakayacora na Vosa Tudei: o wilika na vosa tudei e kilai, o koya e tukuna na kena itinitini, qai muri mai e dua na veivakasalataki vosa.
• Veivakatautauvata ni Iyaloyalo: e dua na qito malumu ni veivakatautauvata kei na iyaloyalo lelevu era rawa ni tu vakaraitaki, sega na tiki ni gauna, sega na iskor.
• Kadi ni Veitalanoa: e dua na iyaloyalo kei na taro dolavi me veitalanoataki vata.
• Veivakatautauvata ni Itaba: e dua na qito ni veivakatautauvata e caka mai na itaba o digitaka ena nomu misini. Na itaba era tiko ga ena nomu browser, ka raica o koya ena sikirini o wasea.

Itukutuku volai tu

Ni dredre na qiri bula, volai e dua na vitio lekaleka: e dua na veitalatala, e dua na sere, se dua na taubale wavokita na nomu lomanibai. Na tamata veivuke e rawa ni sarava ena dua na gauna malumu, vakavuqa me vaka na kena taleitaki. Na Alzheimer’s Association e cavuta na volai kei na vakauta na gauna taleitaki, me vaka na gone era dolava na isolisoli.

Vakacava na qiri talevoni ga?

Na qiri talevoni e bibi tikoga. Na Dementia Australia e vakatura mo qiri ena dua ga na gauna ena veisiga ka kakua ni totolo, baleta na tamata era bula kei na mate ni guiguilecavi era rairai gadreva na gauna me sema. Ena talevoni:

• Cavuta na yacamu kei na nomu veiwekani sara ga: “Bula Ta, o Jeni, na luvemu yalewa.”
• Vosa vakamalua, ena iyatuvosa lekaleka, dua ga na vakanananu ena dua na gauna.
• Solia na itukutuku ka kakua ni kerea: “Au a vakasaqa na nomu kakana ni bulumakau e nanoa.”
• Wilika e dua na serekali lekaleka, se serevaka e dua na tikina ni sere taleitaki.
• Maroroya me lekaleka ka tinia ena dua na vosa vinaka.

Na Dementia Australia e tukuna talega ni na veivakavoui vitio e rawa ni vukei ni sa tekivu dredre na veitalanoa, baleta e rawa ni raica na matamu. Kevaka e veilecayaki na qiri talevoni, tovolea na vitio, se na kena veibasai.

Me’u tuvanaka vakacava e dua na veivakavoui vitio me vinaka?

Ni bera na qiri:

1. Digitaka e dua na gauna tudei ni dau vakacegu kina o koya, ka muria tiko. Na ivakarau e veivuke.
2. Veitaratara kei na tamata veivuke. E dua na itukutuku ena siga e liu e vukei koya me tuvanaka.
3. Raica na misini. E dua na tebeleti e tu ena kena itutu e rawarawa cake mai na talevoni e tauri ena liga. Vakadeitaka ni sa vakasinaiti, e rarama na sikirini, ka sa rauta na domo. Vakatara na vosa volai ena sikirini kevaka e vakarautaka na app ka e vinaka na wiliwili vua.
4. Tuvana e dua na ka mo cakava vata ka vakarautaka kece na ka.

Ena loma ni qiri:

• Dabe voleka ki na kamera ena rarama vinaka, me rai ki na katuba, sega ni tu na katuba ena dakumu.
• Vakatakila iko ena veiqiri kece, ena yacamu kei na nomu veiwekani.
• E dua ga na vosa ena dua na gauna. Na Alzheimer’s Association e tukuna ni dredre na vosa veicurumaki vei ira era bula kei na mate ni guiguilecavi kei ira era leqa na rogoci. Kevaka era sema e vica na wekada, veisautaka na gauna ni vosa se maroroya me le rua se le tolu.
• Taroga e dua ga na taro ena dua na gauna. Na Family Caregiver Alliance e vakatura na taro rawarawa me saumi ena io se sega, ka vakaraitaka na digidigi kevaka e rawa.
• Vakatarai na gauna ni wawa balavu. Waraka na kena isaumi. E vinaka mo vakatura e dua na vosa kevaka e vakasaqara tiko.
• Vakayagataka na matamu kei na domomu. Dredre, deguvacu, ka maroroya na domomu me yalovinaka. Na ivakaraitaki ni matamu e dau tukuna vakalevu cake mai na vosa.
• Kakua ni vakadodonutaka. Kevaka e tukuna e dua na ka e sega ni dodonu, biuta ga.

Ni tinia na qiri:

• Tinia ni bera ni oca, ka vinaka me tinia ena dua na gauna vinaka.
• Vakayagataka na vosa ni moce vata ga ena veigauna: “Au na qiri tale vei iko ni mataka ena gauna ni kana. Au lomani iko.”
• Kakua ni vakabalavutaka.

Veivakasalataki vua na tamata veivuke

Kevaka o watimu, dauniveivuke, tacimu se tamata cakacaka o veivuke ena qiri, o cakava me rawa.

• Tuvanaka e dua na vanua vakanomodi. Bokoca na retioyaloyalo ka sogota na katuba.
• Tekivuna ga na qiri, qai solia vua e dua na tebeleti e tu ena kena itutu se taura ena ivakatagedegede ni mata.
• Dabe ena yasana, sega e matana. Na nomu tiko vata e vakacegui. Veivakasalataki vakamalua kevaka e gadrevi: “Raica, o Jeni oqo.”
• Mo veiqaravi me liga. Laveta na itaba, tabaka na qito, vukica na tebeleti me raica na rumu.
• Raica na oca se rarawa, ka tukuna vua e qiri tiko ni sa gauna me tinia.
• Tukuna vua e qiri na ka e vinaka. Na “A taleitaka na koli” e vukea na tuvatuva ni qiri tarava.

Na NIA e vakatura vei ira na wekada era yawa mera vukea e dua na qase me vulica na veika ena nona talevoni, me vaka na veivakavoui vitio. Ena ivakatagedegede e muri mai, e rairai gadrevi na tamata veivuke me qarava taucoko na misini. E vinaka ga oqo.

Kevaka e tiko ena dua na vale ni qaravi, na Alzheimer’s Foundation of America e vakatura mo taroga se ra veivuke na vanua oqo vei ira na vuvale ena veivakavoui vitio. Na AFA e cavuta talega na vuvale era vakauta na itaba vata kei ira na tamata cakacaka ni qaravi, kei na vakauta na kakana taleitaki se veika lalai ni vakacegu, ni oti na taroga na ka e vakatarai na vanua oqo.

Vakacava kevaka e sega ni vinaka na qiri?

Eso na qiri era na veilecayaki, dravudravua, se rarawa. Sega ni nomu cala, ka sega ni kena ibalebale ni sega ni yaga na qiri.

• Kevaka e veilecayaki ena sikirini, vukica ki na qiri talevoni se dua na itukutuku volai tu.
• Kevaka e rarawa, vakadeitaka na nona vakilai, tukuna e dua na vosa ni vakacegu, ka tinia vakamalua.
• Kevaka e dau sega ni vinaka na qiri ena dua na gauna, tovolea ena dua tale na gauna.
• Kevaka e nanuma ni o dua tale, muria ga ena yalovinaka.

E vinaka me tinia totolo. E dua na qiri lekaleka ka yalovinaka e dua na ka vinaka.

Ena maliwa ni qiri

Tikona tiko na veiwekani ena sala tale eso. Na Dementia Australia e vakatura mo vakauta na kadi, imeli, itaba se isolisoli lalai. E dua na posikadi ena veimacawa kei na dua na itaba levu kei na dua na ivola lekaleka e rawa ni wiliki tale vakavuqa. Na kadi ni veitalanoa e tabaki ka vakauta vua na tamata veivuke e rawa ni solia e dua na ulutaga me vakarautaki tu ki na qiri tarava.

Me baleta na veivakasalataki ni digitaka kei na tuvanaka e dua na tebeleti, raica tebeleti kei na sikirini. Me baleta na gauna ni sikovi vakadodonu, raica na idusidusi me baleta na veisikovi.