Jaabawol juutngol ngol
Eɓɓooje juuɗe e nafooje moƴƴuɗe wonande mawɓe wuurɓe e majjere hakkil ena njooɗi e njogii no mawɓe: ndiyam noordi, jokkondiral nate iwɗe e defte kabaruuji, feewnugol piindi, leydi mboddi, waɗugol kaarteeji beeɓɗi walla kelle noorde mawɓe. Waɗ seeɗa kaɓirɗe, wallu mo e fiyannde arwannde so ina haajaa, yeewtidon tuma nde ngolloton, tee njogor saa’i ngondiɗon ngonndon ko kañum woni faandaare. Timminnde golle ina waawi wonde, kono wonaa doole.
- Suɓo kaɓirɗe e toɓɓe njooɗɗe no mawɓe, wano kaydi ndiyam noordi, piindi goonga e nate defte kabaruuji, wonaa jalbe jayɗe, tage walla kelle nate ɓikkoy.
- Tiɗɗin e golle ɗee: noorɗe ɗee, memtagol leydi mboddi ndii, yeewtere ndee. Geɗal timmungal ko ɓeydital, wonaa faandaare.
- Hokku faandaare so ina waawi, wano kaartal wonande taaniraawo walla feewnugol taabal.
- Wallu mo fuɗɗaade, caggal mum ndaarto seeɗa. Fuɗɗaade fiyannde borosal wonndude ina waawi yonde.
- Eɓɓooje ɗee potaani timmeede e ndeer waktu gooto, tee dartinde law ena newi sahaa kala.
E nder ngoo hello (9 taƴe)
- Hol ko waɗata gollal nafoore waade no mawɓe, wonaa no ɓikkoy?
- Hol ko saabii tiɗɗinde e golle ɗee, wonaa e geɗal timmungal ngal?
- Miijooji eɓɓooje juuɗe e nafooje ɗe ƴeewtotoɗaa
- Hol no mi peewnirta waktu nafoore?
- Hol no mi waylorta nafooje so majjere hakkil waylii?
- Kisnal e kaɓirɗe nafooje
- Hol tuma nde dartirten?
- Hollu golle ɗee, so mo yiɗii
- Renndin nafooje e fijaaji amen
Nafooje e eɓɓooje juuɗe ena ndokka yimɓe wuurɓe e majjere hakkil feere hollirde ko ɓe njiɗi so tawii wonaa e yiilaade konngol moƴƴol. Alzheimer’s Association hollii wonde eɓɓooje nafooje ena mbaawi addude hakkille timmal e faandaare e feere hollirde hoore mum, wonande topitiiɗo oo kam e mo wuurɗo e majjere hakkil oo. Ko teeŋti fof ko waɗde ɗum no mawɓe, beeɓɗum e alaa tiiɗnaare. Hello ngo ngaddata eɓɓooje keeriiɗe, no ɗe peewnirtee e no ɗe waylortee so piɓle mbaɗtii waylaade.
Hol ko waɗata gollal nafoore waade no mawɓe, wonaa no ɓikkoy?
Gollal nafoore mawɓe huutortoo ko kaɓirɗe goonga, toɓɓe mawɓe e haala teddungal. Alzheimer’s Association ina wasiyaa jogaade eɓɓooje ɗee e tolno mawɓe, tee reenude kala huunde waawnde yiyeede no hoynunde walla no ɓikkoy.
| Ina waawi yiyeede no ɓikkoy | Ina waawi yiyeede no mawɓe |
|---|---|
| Jalbe jayɗe, tage ndelle, gite ɓikkoy | Kaydi ndiyam noordi, leƴƴi, piindi ƴooraaɗi |
| Kelle nate ɓikkoy | Kelle noorde koɗorɗe, danki, otooji walla weeyo |
| Yettuyee kala maandinol e “A waɗii moƴƴa” | Yeewtere goonga: “Noordi ndiyaari ndii ina woodi e haaju e ndiyaari ndi” |
| Eɓɓo ngo alaa nafoore | Kaartal wonande musiɗɗo, feewnugol taabal, dokkal |
| Jamirooje mbinndaaɗe hono ekkitaago | Noddude e newaare: “Aɗa waawi wallude mi e ɗum naa?” |
Miijto ko mo welannoo. Mo yiɗnoo gollude e leƴƴi ina waawi weltaade memtaade leƴƴi. Enjeniyoŋ yaltuɗo golle ina waawi suɓaade kaɓirɗe mawɗe walla suɓaade kaɓirɗe eɓɓo. Jannoowo gadiiɗo ina waawi weltaade waɗugol kaarteeji.
Hol ko saabii tiɗɗinde e golle ɗee, wonaa e geɗal timmungal ngal?
Sabbu saa’i mo ngonɗon ngonndi ko kañum woni faandaare. Dugnol Alzheimer’s Association wonande golle ka suudu wiyi yo en tiɗɗin e golle ɗee, wonaa e battane. Natal “bulu tan” woni kadi natal. Jokkondiral nate tati ina waɗi kadi jokkondiral.
Fedde ndee hollii kadi nafoojo humpitiiɗo ina waawi mettude sabu bayle e golle mum, tawa mo wonaa humpitiiɗo ina waawi weltaade feere hesere hollirde hoore mum. So mo tawii ko nafoojo karallaagal, ƴeewto feere woɗnde nde o heɓaani humpitaade no feewi, mbele ina waɗi no fijaare, wonaa no yerondiral.
Miijooji eɓɓooje juuɗe e nafooje ɗe ƴeewtotoɗaa
Kala miijo ena waɗi no weeɓniree so ina tiiɗi.
- Ndiyam noordi saɗtungol. Loow kaydi ndiyam noordi tekkiindi, accu mo waɗa noorɗe e dow mum e borosal mawngal. Noorɗe ɗee ena njaajoo koye maɓɓe, ɗum noon alaa jaabawol bonngol. Ɓurɗum weeɓde: hokku noorɗe ɗiɗi tan, walla noor e ndiyam tan e kaydi niɓɓere nde maandinooji loowɗi ina njiyee.
- Jokkondiral nate defte kabaruuji. Taƴ nate law gila e defte kabaruuji baɗte koɗorɗe, defugol, otooji, yah-ngartaa walla golluuje mo yiɗnoo. Accu mo suɓoo e ɗakkude nate ɗee e kaydi sattundi. Ɓurɗum weeɓde: hokku nate nay taƴaaɗe law e ɗakkorde, tee ngollodon ɗakkugol ngol wonndude.
- Feewnugol piindi. Alzheimer’s Foundation of America ina wasiyaa feewnude piindi taƴaaɗi e haako e feewnugol beeɓngol waktuuji. Huutoro faandu teddundu, tabitundu e calɗi taƴaaɗi law. Ɓurɗum weeɓde: waɗ calɗi seeɗa e koyngal tokosol, gootal e gootal.
- Kaarteeji piindi ƴooraaɗi. Ƴoor piindi iwɗe e cuggol hakkunde kelle deftere yontere, caggal mum ɗakku ɗe e kaydi kaartal foldaaɗo. Ɓurɗum weeɓde: aan mbaɗɗaa ɗakkorde ndee, kanko o ñoƴƴina piindol ngol.
- Kelle noorde mawɓe. Suɓo kelle jogiiɗe diidi laaɓtuɗi e toɓɓe goonga. Kelle amen noorde ena mbaawi winnditeede walla noordeede e yaynirde so a tappii noordi, caggal mum a tappii huunde ndee e natal ngal. Ɓurɗum weeɓde: nokkuuji ɓurɗi yaajde, noorɗe seeɗa, markeeraaɓe tekkuɓe.
- Leydi mboddi walla leydi newndi. Taggo, diido e feewnu leydi mboddi yooroore walla leydi mboddi newndi. Ñoƴƴinde haako e leydi mboddi ina waɗa maandinol beeɓngol. Ɓurɗum weeɓde: diidude e taggude tan ina yonu gollal timmungal. Ƴeewto mbele mo waɗataa leydi ndii e hunduko.
- Waɗugol kaarteeji. Alzheimer’s Association ina wasiyaa waɗde ɗum ko gollal goongal: “Miɗen nelda kaartal jam wonande musiɗɗo. Aɗa waawi wallude mi naa?” Kaydi kaartal taƴaaɗi law e tage piindi walla tammbuuji seeɗa ina ngolla moƴƴa.
- Deftere nate. Waɗon jokkondire nate ɓennuɗe gadiiɗe, kaarteeji jahaangal walla tikkeeji e kelle deftere nate wonndude. Yeewtidon e kala heen tuma nde ngonɗon e waɗde. Yillo dugnol amen fitinaango ngam heɓde laawol newngol yeewtidde e ko yawti.
- Alluuje leƴƴi e memte. Ɗakku leppi korduroo, welwet, burlaap e silika e kaydi sattundi. Waɗugol majji ko gollal ngal; memtaade majji so ɓooyii ko gollal goɗngal. Miijooji goɗɗi ena njiyee e dugnol amen golle memte.
- Feewnugol leɗɗe beeɓngol. Wonande mo yiɗnoo golle leɗɗe, heertude leɗɗe laaɓtuɗe walla noordeede suudu colli ina waawi siftorde ko o anndunoo. Ittu kaɓirɗe cekkaaɗe tee ndewtu mo.
- Noorde e muusik. Fijnu jimol mo yiɗi tee noor mbaydi walla noorɗe jahdooje e ɓernde ndee. Ɗum ena jokka golle ɗiɗi ɗe yimɓe heewɓe njiɗi. Yillo golle muusik.
Hol no mi peewnirta waktu nafoore?
- Peewnoro law. Taƴ, feewnu tee waɗ kala huunde ado maa noddude mo. Sabbaade makasi caggal nde nodduɗaa mo ina waawi bonnude waktu oo.
- Jogor ɗum seeɗa. Noorɗe ɗiɗi walla tati, borosal gootol, kaydi wootiri. Cuɓe keewɗe ina mbaawi ŋakkeede mo.
- Reen taabal ngal. Leƴƴi palastik walla leppi kiɗɗi ina haɗa jiiki wonde annde.
- Jooɗoɗon e sara mum. Gollo e geɗal maa sara makko. Ina waɗi no ngonndiral, wonaa no ndewtagol.
- Wallu mo fuɗɗaade. Alzheimer’s Association hollii aɗa waawi haajaade fuɗɗaade dillere borosal ngal wonndude e mo. So fuɗɗii, yimɓe heewɓe ina njokki.
- Yeewtidon tuma nde ngolloton. Haal e noorɗe e memte ɗee, walla accu nafooje ɗee addude daartol. Reeno naamne hono “Ko ɗum ɗoo?”
- Hokku waktu yonɗo. Eɓɓo potaani timmeede e ndeer waktu gooto.
Hol no mi waylorta nafooje so majjere hakkil waylii?
| Tolno | Ko heewi gollaade | Ko waylortee |
|---|---|---|
| Fuɗɗorde | Ekkitagol, kelle noorde laaɓtuɗe, defte nate, waɗugol kaarteeji, noorde natal | Hokku cuɓal eɓɓooje; waɗ ɗum e renndo |
| Hakkunde | Jokkondiral nate taƴaaɗe law, ndiyam noordi saɗtungol, feewnugol piindi, noorde nokkuuji yaajɗi | Go’o e go’o; aan jogor-ɗaa taƴugol e ɗakkugol |
| Sakket | Fiyanɗe borosal yaajɗe, diidude leydi mboddi, memtaade leƴƴi, ndaarde ma no noortaa | Tiɗɗin e memte; naw jungo ngo newnude so ina jaɓi |
NHS ina wasiyaa wonde e tolnooji sakkitiiɗi, golle ɗee ina keewi weeɓnireede tee ina poti tiɗɗinde e memte. Ndaarde mo woɗɗo no noorta, e yeewtidde e noorɗe ɗee, ko naatirde goonga e golle. Ngam miijooji goɗɗi tolno e tolno, yillo golle wonande kala tolno.
Kisnal e kaɓirɗe nafooje
- Suɓo noorɗe, markeeraaɓe e ɗakkorɗe ɗe ngalaa tooke.
- Mooftu makasi, labbe eɓɓooje e masiŋaaji ɗakkorɗi nguli. Waɗ kala taƴugol aan tigi, law.
- Ƴeewto so neɗɗo ina waɗa leydi mboddi, noorɗe walla piiji tokoosi e hunduko.
- Huutoro kaɓirɗe tedduɗe, tabituɗe wonande ndiyam e faandu.
Hol tuma nde dartirten?
Dartu so hakkille makko selii walla so tiiɗnaare hollii. Alzheimer’s Association ina wasiyaa dartinde walla waylude gollal ngal so hakkille ustii walla tiiɗnaare ɓeydiima. Waɗ eɓɓo ngo nokku kisnungu tee hokku huunde deƴƴinnde. On mbaawi artude e mum janngo, walla on mbaawaa artude e mum. Ko fof ina moƴƴi.
Hollu golle ɗee, so mo yiɗii
Ɗakkude natal e dammugal walla waɗde jokkondiral e kaadran ina waawi wonde feere newnde hollirde teddungal. Naamno law. Won e yimɓe ina njiɗi yi’de golle maɓɓe e hiirde; woɗɓe ɓurata yiɗde ɗum alaa.
Renndin nafooje e fijaaji amen
E ñalɗe ɗe peewnugol noorɗe tiiɗi, Noorde ina golla e alluwal huutorteeɗo alaa jiiki. Natal Taƴangal ina waɗa natal fof e yeeso no ballal tuma nde mbaylotoɗon geɓɓe ɗee. Kaarteeji Yeewtere ena ndokka naamne udditiiɗe ɗe mbaawi nawrude iwde e natal haa e daartol. Ɗe fof alaa limtorde waktu walla keɓal. On mbaawi kadi winnditaade kelle iwɗe e doggol amen golle winnditaaɗe.
Naamne keewɗe
Hol no mi haɗirta eɓɓooje ɗee waade no ɓikkoy?
Huutoro kaɓirɗe nafooje goonga, toɓɓe mawɓe e haala teddungal. Waylu jalbe jayɗe e kelle nate ɓikkoy e kaydi ndiyam noordi, leƴƴi, piindi, nate defte kabaruuji e kelle noorde laaɓtuɗe. Woto yettu golle ɗee hono no yettirtaa nate ɓikkoy; yeewtu heen hono no yeewtirtaa e musiɗɗo mawɗo kala.
Hol golle nafooje ngollata e majjere hakkil ɓattindiinde?
Eɓɓooje beeɓɗe, ɗe memte, ina ngolla ɓurɗe moƴƴude caggal ɗoon: fiyaade fiyanɗe yaajɗe e borosal mawngal, diidude leydi mboddi newndi, feewnude piindi seeɗa e faandu, walla suɓaade leppi leƴƴi no memirta. Aɗa waawi haajaade fuɗɗaade dillere ndee wonndude. Ndaarde ma no noortaa e yeewtidde e noorɗe ɗee ko naatirde e golle kadi.
Hol ko waɗmi so o wiyi o waawaa natde?
Ittu tiiɗnaare ndee. Ƴeewto eɓɓooje ɗe alaa jaabawol gootol moƴƴol tan, wano ndiyam noordi saɗtungol, jokkondiral nate, walla feewnugol piindi. Aɗa waawi kadi wiyde aɗa sokli ballal mum e huunde heeriinde, wano suɓaade noorɗe wonande kaartal, mbele golle ɗee ina njogii no moƴƴere, wonaa no ƴeewndoo.
Kelle noorde ena keewi waade no ɓikkoy wonande mawɓe naa?
Wonaa noon so ɗe peewniraa mawɓe. Suɓo kelle jogiiɗe toɓɓe mawɓe wano koɗorɗe, danki, otooji walla weeyo, tee hollu ɗe ko huunde deƴƴinnde, wonaa ekkitaago. Kelle amen noorde ena mbaawi winnditeede walla noordeede e alluwal huutorteeɗo.
Fuɗɗoode
Min njokkondiri e juɓɓule e jaŋdeeji ɗi ngoo hello tuugnii e mum. Gooto heen fof ƴeewtaama nde hello ngoo hesɗitinaa.
- Music / Art Therapy, Alzheimer's & Dementia · Alzheimer's Association
- Activities at Home: Planning the Day for a Person Living with Middle- or Late-Stage Alzheimer's · Alzheimer's Association
- Activities · Alzheimer's Association
- Activities for dementia · NHS
- Dementia-Friendly Gardening Ideas · Alzheimer's Foundation of America