Okutjevera

Tji omundu nouvera wokuzemba ma pura epuriro rukwao

Tji tja rororerwa Oruve rwokulesa oruminute 4I otjimbumba tja Golden Moments · Omuhingo wetu wokutjanga

Ezira efupi

Omapuriro ngu maye hingwa omingi mouvera wokuzemba: potuingi omundu ke zemburuka kutja wa pura rukuru, nu epuriro potuingi ri nomerikendero. Zira momahore nokusupi otja tji ri otjikando otjitenga, zira komerimwino ngu ri kongotwe yaro, nu o tja “wa pura rukuru.” Tjanga eziriro pu ri munika, hungira noviṋa mbi mavi tjitwa oure woruveze orusupi uriri ngunda avi hiya tjitwa, nu mu ningire otjiṋa otjiyolise. Omazengurukiro nge ya tjimanga ye hepa omunganga.

  • Potuingi omundu ke zemburuka kutja wa pura; katji tjitwa momanangero.
  • Epuriro potuingi ri horeka omuzandu, tjimuna omerikendero ohunga notjiṋa tji matji ya poo okuvanga okurihonga kutja u ri mondjeverero.
  • Zira momahore, okusupi nokunawa, otja tji ri otjikando otjitenga. O tja “wa pura rukuru.”
  • Okatjangwa, otjipirangi otjitjapa, ohauto yoruveze poo okalendaro pu ri munika mavi yenene okuzira epuriro.
  • Hungira noviṋa mbi mavi kendisa omutima oure woruveze orusupi uriri ngunda avi hiya tjitwa.
  • Risuva oure woruveze orusupi tji wa hepa, nu isana omunganga ohunga nomazengurukiro ngamwa aehe nge ya tjimanga.
Koutara imbwi (Omitara 9)
  1. Omena raye omundu nouvera wokuzemba tji ma pura epuriro rimwe rukwao na rukwao?
  2. Hi sokutja vi?
  3. Hi sokuyepa tjike?
  4. Oviṋa ovipupu mbi mavi ziri epuriro ponḓengu yoye
  5. Mu raera ohunga noviṋa tji pe ri popezu noruveze
  6. Oviungura mbi mavi yenene okupukisa ombango
  7. Tara komihunga
  8. Ritjevera oveni
  9. Ruṋe tji me sokuisana omunganga?

“Omunganga u nondando ruṋe?” Kombunda yozominute omurongo: “Omunganga u nondando ruṋe?” Okuzuva epuriro rimwe rukwao na rukwao otjiṋa tjimwe tji tji urisa tjinene mokutjevera omundu ngu ri nouvera wokuzemba. Otjiṋa hi tji tjitwa potuingi, katji tjitwa momanangero, nu pe nomiano vyomahore okuzira mbi mavi tjiti eyuva ri rire epupu kweṋe aveyevari.

Omena raye omundu nouvera wokuzemba tji ma pura epuriro rimwe rukwao na rukwao?

Potuingi mena rozondjiviro. Ouvera wokuzemba u ṱuna kozondjiviro zoruveze orusupi, ku nao omundu potuingi ke zemburuka kutja wa pura, poo ke zemburuka eziriro. Alzheimer’s Foundation of America i kahurura okupura omapuriro povikando ovingi otjotjiṋa tji tji tjitwa potuingi nu tji tji undjirirwa.

Potuingi epuriro wina ri nomuzandu. Alzheimer’s Association i kahurura kutja epuriro ndi ri hingwa mari yenene okuraisa omerikendero, ombango yombatero, poo omaumba nokuhina ombepo ohore, nu kutja omundu potuingi u paha omahuhumiṋino noviṋa mbya tjiukwa. “Matu i ruṋe?” mape ya ai hee kutja “Me rikendere okuyenda.” Okunyanda, outirise, ombosiro nomarundurukiro motuveze tweyuva avihe mavi yenene okutjita nao, nu epuriro ndi ri hingwa mari yenene wina okuraisa otjihepwa, tjimuna okuyenda kondjuwo yomeva (Family Caregiver Alliance).

Hi sokutja vi?

Zira momahore nokusupi, otja tji ri otjikando otjitenga.

  • Kara neziriro esupi nu rimwe. “Omunganga u nondando pozombairo mbari. Me kara puna ove.” Eziriro ndi ri kara nonḓengu imwe ri pupu okutambura.
  • Zira komuzandu. “Mo ripura nomunganga. Oruveze ndwi omutenya, nu ami me tu hingi. Kape notjiṋa tji mo sokutjita.”
  • Ungurisa eraka oriyazuva nokutuna momahore, tji ve nonyuṋe mokutunwa. Alzheimer’s Association i tunduuza okukara momahore nokuhina okuungurisa ombatasaneno poo okupatasana.
  • Yandja eziriro ndi mave paha, otja pu ma heperwa po. Alzheimer’s Association i tja ri zira povikando avihe pu mave pura.

Hi sokuyepa tjike?

  • “Wa ndji pura rukuru.” Family Caregiver Alliance i tunduuza kutja o sokuraisa kutja va pura nai. Katji nokuvatera okuzemburuka, nu tji yenena okumuvivisa otja tji ma verwa.
  • Omahungiriro omare. Omambo omengi ye yandja ovingi mbi mavi zembwa.
  • Okusuva ombepo, okutara nombinḓu poo eraka ekukutu. National Institute on Aging i tunduuza omb patience nokuhina okuraisa ombango. Otjiṋa hi otjikukutu; tara korupa ndwi rwomaisuvasuvo kehi mba.

Oviṋa ovipupu mbi mavi ziri epuriro ponḓengu yoye

Ngunda omundu tji ma yenene okuresa, eziriro nda tjangwa ndi ri munika potuingi ri vatera tjinene okukapita indi nda hungirwa.

Otjiṋa Omuano wokutjiungurisa
Okatjangwa nozoharro ozonene “Omunganga ndino pozombairo mbari 2. Mary me hingi.” Twa po pu ma tara potuingi
Otjipirangi otjitjapa Omuhunga weyuva ndi momize vitatu poo vine; zemisa nu tjanga rukwao omuhuka auhe
Ohauto onene yoruveze neyuva nondatumero I vatera ku “Ndino eyuva riṋe?” na “Ruṋe tji pa tumbu?”
Okalendaro Tona eyuva arihe; zengurura omeryandjerero ndu mape ya
Ovipikiture mbya tjiukwa Otjipikiture tjomundu ngu me ya matji yenene okuzira ku “Ouṋe ngu me ya?”

Omazeva nga ye za ku Alzheimer’s Association na Alzheimer’s Los Angeles. Raisira kokatjangwa momahore (“Ngatu tare kotjipirangi pamwe”) pendje nokutja “ambe tji tjanga kove.”

Mu raera ohunga noviṋa tji pe ri popezu noruveze

Okutja ohunga nomeriyandjerero poo ouyenda omayuva komurungu maku yenene okutjita kutja pe kare nomapuriro omengi nomerikendero oure wozoure ozengi. Family Caregiver Alliance na Alzheimer’s Los Angeles aveyevari ve tunduuza okuhungira ohunga nomiano, tjinene imbi mbi kendisa omutima tjimuna omayendere komunganga poo okurikohorora, oure woruveze orusupi uriri ngunda avi hiya tjitwa. Okuzambo tja imbi mbi mavi kongorere ko, otjikando tjimwe poruveze.

Oviungura mbi mavi yenene okupukisa ombango

Tji wa zu nokuzira nokuzira komuzandu, otjiungura otjipore otjiyolise matji yenene okuvatera, tjinene okunyanda tji tji ri kongotwe yomapuriro. Omikambo avihe vyokombanda mbi vi tunduuza okupukisira ku imbi omundu mbye vanga.

  1. Otjinyanda otjisupi otjipupu pamwe. Picture pairs tji kara novipikiture pu vi munika, ku nao kape notjiṋa tji tji sokuzemburukwa.
  2. Otjiungura tji tja tjiukwa. Okupeta omatowel, okuyandja ozosokisi poo okutuna orutara. Sort together otjombosiro yotjiṋa ho mokombiuta.
  3. Hungira ohunga notjiṋa tje tji suvera. Conversation cards ze yandja omapuriro omazeu nomaziriro nge hina ondjambi imwe uriri.
  4. Ovizemburuka, okuyenda kokure okasupi poo okurya okatiti. National Institute on Aging i vi tja mokati komiano omipupu vyokupukisira.
  5. Okusuva okapaze. Kara pamwe, tara pendje porutjivelo, poo rorera okusuva omuinyo momahore pamwe.

Tji va kotoka kepuriro, ri zira rukwao, momahore. Ouwa nao.

Tara komihunga

Alzheimer’s Association i tunduuza okutara kutja omapuriro ye ya poruveze rumwe rweyuva, pu novandu ovandu poo momatuwo wovilongo. Tji ye uta aruhe ngunda ovayenda ave hiye ere, poo omutenya omape, mo yenene okurongerisa komurungu: okatjangwa ohunga nomayendere, otjiungura tji tja tjiukwa tji tja rongerisirwa, orutjivelo ndu hina ombosiro. Omuhunga wetu ohunga noviungura oviwore komutenya omape mau yenene okuvatera tji ongurova tji ze ri ozonḓeu tjinene.

Ritjevera oveni

Okuzira epuriro rimwe povikando omirongo vivari ku urisa. Tji wa munu kutja omb patience yoye mai yanda nu omundu u ri mondjeverero, pita morutjivelo rwarwe oure wozominute ozonḓiṱi nu suva omuinyo, otja Alzheimer’s Los Angeles tji ya tunduuza. National Institute on Aging i tunduuza ovatjevere okukumbira ombatero nokuripura nomaisuvasuvo wokusuva. Omazeva warwe ye ri momuhunga wetu wokuritjevera kovarjevere.

Ruṋe tji me sokuisana omunganga?

Isana omunganga we tjimanga omapuriro, ongaro yokuvanda poo omitjise tji vya runduruka tjimanga poo tji vya rire oviyaukise tjinene moure wozoure poo omayuva. National Institute on Aging i tja omitjise mbi vya runduruka tjimanga poo mbi mavi runduruka hakahana, tjinene kombunda yomutjise poo omarundurukiro womiti, vi sokuraerwa komunganga tjimanga. Dementia Australia i kahurura kutja omutjise, omiti, okuhinomeva, omihihamo poo ombindo ongukutu mavi yenene okuretako delirium, ozondunge nḓe vandekua tjimanga nu ozonḓeu, nḓe hepa omapangero tjimanga. Isana 112 poo 10111 tji pe nomundu ngu ri moumba.

Omapuriro yeuva kehe

Omena raye tate ngu ri nouvera wokuzemba tji ma kayenda komurungu okupura epuriro rimwe?

Ouvera wokuzemba u ṱuna kozondjiviro zoruveze orusupi, ku nao eye ma yenene okukara tje hi nokuzemburuka kutja wa pura poo wa zuu eziriro. Potuingi epuriro wina ri nomuzandu, tjimuna omerikendero ohunga na imbi mbi mavi ya poo okuhepa okumuna ombatero yomutima. Okuzira komuzandu ngo potuingi ku vatera okukapita okuraisira ouatjiri rukwao.

Hi sokumu raera kutja wa pura rukuru?

Indee. Katji nokumu vatera okuzemburuka, nu tji yenena okumuvivisa otja tji ma verwa. Ozongetjefa zouvera wokuzemba ze tunduuza okuzira momahore otjikando atjihe, otja tji ri otjikando otjitenga, nokukara neziriro esupi.

Okutjanga eziriro pehi maku vatere?

Maku yenene, ngunda omundu tji ma yenene okuresa. Okatjangwa, otjipirangi otjitjapa nomuhunga weyuva ndi, ohauto onene yoruveze poo okalendaro pu ma tara potuingi mavi mu yandjere okuritara eziriro omuini. Mu raisira ko momahore, pendje nokutja “ambe ku raere.”

Ruṋe tji me sokuhungira ohunga nomeriyandjerero poo omauyenda?

Tji pe ri popezu noruveze. Okutja ohunga nomeriyandjerero komunganga poo ouyenda omayuva komurungu maku yenene okutjita kutja pe kare nomapuriro omengi nomerikendero oure wozoure ozengi. Mu raera oure woruveze orusupi ngunda avi hiya tjitwa, momahore, na imbi mbi mavi kongorere ko.

Ruṋe omapurisiro ngu maye hingwa tji maye rire etompero rokusana omunganga?

Omapuriro, ongaro yokuvanda poo omitjise tji vya runduruka tjimanga poo tji vya rire oviyaukise tjinene moure wozoure poo omayuva, sana omunganga we tjimanga. Omutjise, omiti omipe, omihihamo, ombindo ongukutu poo okuhinomeva mbi yenene okuretako ozondunge nḓe vandekua tjimanga, i isanewa delirium, nu ze hepa okutjeverwa tjimanga. Isana 112 poo 10111 tji pe nomundu ngu ri moumba.

Ozongondzero

Tu twa ko oviungura nozondando ndo outara imbwi tji u zama ko. Aihe ya taryerwe nawa oruve outara imbwi tji wa rororerwa.

  1. Repetition · Alzheimer's Association
  2. Caregiver's Guide to Understanding Dementia Behaviors · Family Caregiver Alliance
  3. Alzheimer's Caregiving: Managing Personality and Behavior Changes · National Institute on Aging
  4. Communicating With Someone Who Has Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
  5. Navigating Difficult Behaviors · Alzheimer's Foundation of America
  6. Caregiver Tip Sheets: Repeating · Alzheimer's Los Angeles
  7. Delirium · Dementia Australia

Wa zikamene omunyando omuhororeke?

Oviuriro ovinene, kape nomutarero woruve, kape nomarano nu kape notji tji hepa okuriyandja kurova. Nyandee pamwe morungovi rwoye.

Tora omanyando inga pamwe nove

Oruvara rwa Golden Moments rwouhinga rwa iPhone, iPad na Android: ovisere vyoviuriro ovinene, omanyando nozofoto zekunduriro royi, nozongovora zoviuriro mbi ungura nokuhina Wi‑Fi. Kaku nombatero yorakondu, ozombongwa, oruve poo omarano.