Beléle na ame

Ne Ame si ŋu Dementia Le Biana Nyabiase Ðeka Enuenu

Wowɔ asitɔtrɔ le eŋu 5 miniti xlẽGolden Moments ƒe ƒuƒoƒoae ŋlɔe · Alesi míeŋlɔa nui

Ŋuɖoɖo kpuia

Nyabiase gbugbɔgabiabia bɔ ɖe dementia me: zi geɖe la, ame la meɖoa ŋku edzi be yebia nya la o, eye nyabiase la tea ŋu tsɔa dzimaɖi aɖe vɛ. Ðo eŋu blewuu, kpuie, abe gbãtɔ ene, eye nàse le ɖokui me be nukae le edzi yim le eme. Mègagblɔ gbeɖe be « èbia nya sia xoxo o ». Ŋlɔ ŋuɖoɖoa ɖe afi si wòakpɔe le, ƒo nu tso nudzɔdzɔwo ŋu ne ɣeyiɣia tu aƒe ko, eye nàtsɔ dɔ aɖe si doa dzidzɔ nɛ afiae. Tɔtrɔ kpata hiã be nàyɔ dɔdala.

  • Zi geɖe la, ame la meɖoa ŋku edzi be yebia nya la o; menye be wòdi be yeawɔe nenema o.
  • Nyabiase la tea ŋu ɣla seselelãme aɖe, abe dzimaɖi tso ɖoɖowɔwɔ aɖe ŋu alo didi be yease le ɖokui me dedie ene.
  • Ðo eŋu blewuu, kpuie eye kple dɔmenyo, abe gbãtɔ ene. Mègagblɔ gbeɖe be « èbia nya sia xoxo o ».
  • Agbalẽvi, nuŋlɔƒe, gaƒoɖokui alo kalenda si le afi si wòakpɔe la ate ŋu aɖo nyabiasea ŋu na wò.
  • Ƒo nu tso nudzɔdzɔ siwo ate ŋu ana dzimaɖi ŋu ne woatu aƒe ko.
  • Xɔ ɣeyiɣi kpui aɖe ne ehiã wò, eye nàyɔ dɔdala ne tɔtrɔ aɖe va kpata.
Le axa sia dzi (9 akpawo) .
  1. Nu ka tae ame si ŋu dementia le biana nyabiase ɖeka enuenu?
  2. Nya kae wòle be magblɔ?
  3. Nu kae wòle be maƒo asa na?
  4. Dɔwɔnu bɔbɔe siwo ɖoa nyabiasea ŋu na wò
  5. Gblɔ nudzɔdzɔwo nɛ ne ɣeyiɣia tu aƒe
  6. Nuwɔnawo siwo ate ŋu atrɔ susu
  7. Di nɔnɔmewo
  8. Kpɔ tawò hã dzi
  9. Ɣekaɣie wòle be mayɔ dɔdala?

« Gaƒoƒo nenie míayi dɔdala gbɔ? » Aɖabaƒoƒo ewo megbe: « Gaƒoƒo nenie míayi dɔdala gbɔ? » Nyabiase ɖeka sese enuenu nye nu siwo tea ŋu ɖea ŋusẽ le ame ŋu wu le ame si ŋu dementia le ƒe beléle me. Ebɔ ŋutɔ, menye be amea di be yeawɔe nenema o, eye mɔ fafɛwo li siwo dzi nàto aɖo eŋu be ŋkekea nanɔ bɔbɔe na mi ame evea siaa.

Nu ka tae ame si ŋu dementia le biana nyabiase ɖeka enuenu?

Zi geɖe la, susuŋkuɖoɖo tae. Dementia kpɔa ŋusẽ ɖe ŋkuɖoɖo kpuie dzi, eyata zi geɖe la, ame la meɖoa ŋku edzi be yebia nya la o, alo meɖoa ŋku ŋuɖoɖoa dzi o. Alzheimer’s Foundation of America gblɔ be nyabiasewo biabia zi geɖe nye nu si bɔ eye wokpɔa mɔ nɛ.

Nyabiase la tea ŋu tsɔa seselelãme aɖe hã vɛ. Alzheimer’s Association ɖe eme be nyabiase si wogbugbɔna bia ate ŋu aɖe dzimaɖi, kpekpeɖeŋu ƒe didi, alo dzitsitsi kple dediemanɔmanɔ afia, eye zi geɖe la, ame la le akɔfafa kple nu siwo wònya nyuie dim. « Ɣekaɣie míadzo? » ate ŋu agblɔ be « Mele dzimaɖi kpɔm le mɔzɔzɔa ŋu. » Nuɖiɖi ƒe anyimanɔmanɔ, vɔvɔ̃, ɣli kple tɔtrɔ le gbesiagbe ɖoɖo me ate ŋu ana esia nadzɔ, eye nyabiase gbugbɔgabiabia ate ŋu afia hã be ehiã nu aɖe, abe nugododeƒe yiyi ene (Family Caregiver Alliance).

Nya kae wòle be magblɔ?

Ðo eŋu blewuu, kpuie, abe gbãtɔ ene.

  • Na ŋuɖoɖoa nanɔ kpuie eye nenema ke. « Míayi dɔdala gbɔ le gaƒoƒo eve me. Manɔ kpli wò. » Ŋuɖoɖo ɖeka si wogbugbɔna la bɔbɔna be woaxɔe.
  • Ðo seselelãmea ŋu. « Èle nu biam tso dɔdala gbɔ yiyi ŋu. Egbee ŋdɔe, eye makplɔ mi ayi. Naneke meli si nàwɔ o. »
  • Zã gbe fafɛ kple asikaka blewuu, ne elɔ̃a asikaka. Alzheimer’s Association ɖoa aɖaŋu be nàfa tu eye mègazã susu alo ahe nya o.
  • Na ŋuɖoɖo si wòle didim, zi alesi wòhiãe. Alzheimer’s Association gblɔ be nàgbugbɔe zi alesi wòabiae.

Nu kae wòle be maƒo asa na?

  • « Èbia nya sia xoxo. » Family Caregiver Alliance ɖoa aɖaŋu be mègaɖe fia be ebia nya la fifia o. Mate ŋu akpe ɖe eŋu wòaɖo ŋku nu dzi o, eye ate ŋu awɔe nɛ abe ɖe wole nya hem nɛ ene.
  • Numeɖeɖe didiwo. Nya geɖe fia nu geɖe si woaŋlɔ be.
  • Gbɔgbɔtsixexea, ŋku ƒoƒo alo gbe sesẽ. National Institute on Aging ɖoa aɖaŋu be nàgbɔ dzi ɖi eye mègaɖe dziku afia o. Esia sesẽ; kpɔ akpa si ku ɖe ɣeyiɣi xɔxɔ ŋu le ete.

Dɔwɔnu bɔbɔe siwo ɖoa nyabiasea ŋu na wò

Ne ame la gate ŋu xlẽa nu la, ŋuɖoɖo si woŋlɔ ɖi si wòate ŋu akpɔ la kpena ɖe ame ŋu wu ŋuɖoɖo si wogblɔna zi geɖe.

Dɔwɔnu Alesi nàzãe
Agbalẽvi si dzi woŋlɔ nya gãwo ɖo « Egbe míayi dɔdala gbɔ le ɣetrɔ ga 2 me. Mary akplɔ mí ayi. » Tsɔe da ɖe afi si wòkpɔna wu
Nuŋlɔƒe Egbe ƒe ɖoɖo le fli etɔ̃ alo ene me; tutu eye nàgaŋlɔe ŋdi sia ŋdi
Gaƒoɖokui gã si ɖea ŋkeke kple ŋkekea ƒe ŋkɔ fiana Ekpena ɖe ame ŋu le « Ŋkeke kae egbea? » kple « Ɣeyiɣia de xoxoa? » ŋu
Kalenda Tsi tre ɖe ŋkeke ɖesiaɖe ŋu; ƒo xlã ɖe ʋisit si gbɔna ŋu
Foto siwo wònya nyuie Ame si gbɔna ƒe foto ate ŋu aɖo « Ame kae le vava ge? » ŋu

Aɖaŋu siawo tso Alzheimer’s Association kple Alzheimer’s Los Angeles gbɔ. Fia asi agbalẽvia ŋu blewuu (« Mina míakpɔ nuŋlɔƒea ɖekae ») ke menye be nàgblɔ be « Meŋlɔe ɖi na wò o ».

Gblɔ nudzɔdzɔwo nɛ ne ɣeyiɣia tu aƒe

Ne èƒo nu tso ɖoɖowɔwɔ alo mɔzɔzɔ ŋu ŋkeke geɖe do ŋgɔ la, ate ŋu atrɔ zu gaƒoƒo geɖe ƒe nyabiase siwo me dzimaɖi le. Family Caregiver Alliance kple Alzheimer’s Los Angeles siaa ɖoa aɖaŋu be woaƒo nu tso ɖoɖowo ŋu, vevietɔ esiwo ate ŋu ana dzimaɖi abe dɔdala gbɔ yiyi alo tsi ƒe lele ene, ne woatu aƒe ko. Emegbe gblɔ nu si gbɔna nɛ, afɔɖeɖe ɖekaɖeka.

Nuwɔnawo siwo ate ŋu atrɔ susu

Ne èɖo eŋu eye nèse le ɖokui me na seselelãmea vɔ la, dɔ fafɛ aɖe si doa dzidzɔ ate ŋu akpe ɖe ame ŋu, vevietɔ ne nuɖiɖi ƒe anyimanɔmanɔe le nyabiaseawo megbe. Dzɔtsoƒe siawo katã ɖoa aɖaŋu be woatrɔ susu ayi nu si ame la lɔ̃na dzi.

  1. Fefewɔwɔ kpui bɔbɔe aɖe ɖekae. Picture pairs naa fotowo nɔa anyi le dzedzem, eyata mehiã be woaɖo ŋku naneke dzi o.
  2. Dɔ si wònya nyuie. Awudziƒonudzodzo lolowo, afɔkpa ɖoɖo ɖe ɖoɖo nu alo kplɔ̃ ɖoɖo. Sort together nye eƒe nɔnɔme le screen dzi.
  3. Ƒo nu tso nu si wòlɔ̃na ŋu. Conversation cards naa nyabiase siwo ʋu, eye ŋuɖoɖo tɔxɛ aɖeke meli o.
  4. Haƒoƒo, azɔlizɔzɔ alo nuɖuɖu sue. National Institute on Aging yɔ esiawo be wonye mɔ bɔbɔewo siwo dzi woato atrɔ susu.
  5. Ŋutifafa kpui aɖe. Minɔ anyi ɖekae, mikpɔ fesre godo, alo miate calm breathing ƒe gbɔgbɔtsixexe fafɛ kpɔ ɖekae.

Ne egatrɔ va nyabiasea gbɔ la, gaɖo eŋu nɛ, kple dɔmenyo. Enyo nenema.

Di nɔnɔmewo

Alzheimer’s Association ɖoa aɖaŋu be nàde dzesii be nyabiaseawo vaa ŋkekea ƒe ɣeyiɣi aɖewo koŋ, ame aɖewo koŋ ŋu alo teƒe aɖewo koŋ hã. Ne wodzea egɔme ɣesiaɣi hafi amedzrowo nava, alo le ŋdɔ megbe la, àte ŋu adzra ɖo do ŋgɔ: agbalẽvi tso ʋisita ŋu, dɔ aɖe si wònya nyuie le klalo, alo xɔ si me tomefafa le. Míaƒe mɔfiame tso nuwɔna fafɛwo le ŋdɔ megbe ate ŋu akpe ɖe ŋuwò ne fiẽwo sesẽ wu.

Kpɔ tawò hã dzi

Nyabiase ɖeka ŋu ɖoɖo zi blaeve tea ŋu ɖea ŋusẽ le ame ŋu. Ne èse le ɖokui me be wò dzigbɔɖi le vɔvɔm eye amea le dedie la, yi xɔ bubu me aɖabaƒoƒo ʋɛ aɖewo eye nàgbɔ ɖe eme, abe alesi Alzheimer’s Los Angeles gblɔe ene. National Institute on Aging dea dzi ƒo na ame siwo le ame dzi kpɔm be woabia kpekpeɖeŋu eye woabu ɖeɖiteameŋu ƒe beléle ŋu. Àkpɔ aɖaŋu bubuwo le míaƒe ame dzi kpɔla ƒe ɖokuidzikpɔkpɔ ƒe mɔfiame me.

Ɣekaɣie wòle be mayɔ dɔdala?

Yɔ eƒe dɔdala enumake ne nyabiasewo, tɔtɔ alo nuwɔna trɔ kpata alo gblẽ ɖe edzi ŋutɔ le gaƒoƒo alo ŋkeke ʋɛ aɖewo me. National Institute on Aging gblɔ be ele be woagblɔ nuwɔna si trɔ kpata alo kabakaba, vevietɔ ne dɔxɔleameŋu alo atike ƒe tɔtrɔ megbe, na dɔdala enumake. Dementia Australia ɖe eme be dɔxɔleameŋu, atikewo, tsi ƒe anyimanɔmanɔ, vevesese alo vidzidɔ ate ŋu ana delirium, si nye tɔtɔ kpata si sesẽ ŋutɔ si hiã atikewɔwɔ kaba. Yɔ 112 ne ame aɖe le afɔku me.

Nyabiase siwo bɔ

Nu ka tae fofonye si ŋu dementia le gale nyabiase ɖeka biam enuenu?

Dementia kpɔa ŋusẽ ɖe ŋkuɖoɖo kpuie dzi, eyata ate ŋu anye be meɖoa ŋku edzi be yebia nya la alo yese ŋuɖoɖoa o. Zi geɖe la, nyabiase la hã tsɔa seselelãme aɖe vɛ, abe dzimaɖi tso nu si gbɔna ŋu alo didi be woafa akɔ nɛ ene. Ne èse le ɖokui me na seselelãme ma la, ekpena ɖe ame ŋu wu be nàgagblɔ nyawo ake.

Ðe wòle be magblɔ nɛ be ebia nya la xoxoa?

Ao. Mate ŋu akpe ɖe eŋu wòaɖo ŋku nu dzi o, eye ate ŋu awɔe nɛ be wole ɖɔɖɔm ɖe eŋu. Habɔbɔ siwo kpɔa dementia dzi la ɖoa aɖaŋu be nàɖo eŋu blewuu ɣesiaɣi, abe gbãtɔ ene, eye nàna ŋuɖoɖoa nanɔ kpuie.

Ðe nuŋɔŋlɔ ɖe agbalẽ dzi kpena ɖe amea?

Ate ŋu akpe ɖe eŋu, ne ame la gate ŋu xlẽa nu. Agbalẽvi, nuŋlɔƒe si dzi woŋlɔ egbe ƒe ɖoɖo ɖo, gaƒoɖokui gã alo kalenda si le afi si wòkpɔna edzi enuenu la nana wòate ŋu akpɔ ŋuɖoɖoa eɖokui. Fia asi afima blewuu, ke menye be nàgblɔ be « megblɔe na wò o ».

Ɣekaɣie wòle be maƒo nu tso ɖoɖowɔwɔ alo mɔzɔzɔ ŋu?

Ne ɣeyiɣia tu aƒe ko. Ne èƒo nu tso dɔdala gbɔ yiyi alo mɔzɔzɔ ŋu ŋkeke geɖe do ŋgɔ la, ate ŋu atrɔ zu gaƒoƒo geɖe ƒe nyabiase siwo me dzimaɖi le. Gblɔe nɛ ne ɣeyiɣia tu aƒe, blewuu, eye nàgblɔ nu si gbɔna nɛ.

Ɣekaɣie nyabiase gbugbɔgabiabia nye susu be woayɔ dɔdala?

Ne nyabiasewo, tɔtɔ alo nuwɔna trɔ kpata alo gblẽ ɖe edzi ŋutɔ le gaƒoƒo alo ŋkeke ʋɛ aɖewo me la, yɔ eƒe dɔdala enumake. Dɔxɔleameŋu, atike yeye, vevesese, vidzidɔ alo tsi ƒe anyimanɔmanɔ ate ŋu ana tɔtɔ kpata si woyɔna be delirium, si hiã beléle kaba.

Dzɔtsoƒewo

Míeɖoa kadodo ɖe habɔbɔwo kple nusɔsrɔ̃ siwo dzi axa sia ɖoa ŋu ɖo la gbɔ. Wolé ŋku ɖe wo dometɔ ɖesiaɖe ŋu ne wowɔ axaa yeyee.

  1. Repetition · Alzheimer's Association
  2. Caregiver's Guide to Understanding Dementia Behaviors · Family Caregiver Alliance
  3. Alzheimer's Caregiving: Managing Personality and Behavior Changes · National Institute on Aging
  4. Communicating With Someone Who Has Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
  5. Navigating Difficult Behaviors · Alzheimer's Foundation of America
  6. Caregiver Tip Sheets: Repeating · Alzheimer's Los Angeles
  7. Delirium · Dementia Australia

Èdzra ɖo ɖe fefe fafɛ aɖe ŋua?

Nɔnɔmetata gãwo, ɣeyiɣidzidzenu aɖeke meli o, dzesi aɖeke meli o eye naneke meli woade asi ete o. Fe ɖekae le wò web-browser me.

Tsɔ fefe siawo ɖe asi

Golden Moments dɔwɔnu si wozãna femaxee na iPhone, iPad kple Android: nɔnɔmetata ƒe tile gãwo, fefe siwo me wò ŋutɔ wò ƒomea ƒe fotowo le, kple nɔnɔmetatawo ƒe agba siwo wɔa dɔ Wi‐Fi manɔmee. Akɔntabubu, boblododo, ɣeyiɣidzidzenu alo dzesi aɖeke meli o.