Кор деменцияӧн олысь морт выльысь юалӧ ӧти жӧ

«Кӧні кадӧ доктор дорӧ?» Дас минут бӧрын: «Кӧні кадӧ доктор дорӧ?» Кывны ӧти жӧ юалӧмсӧ выльысь да выльысь — тайӧ деменцияӧн олысь морт дорын олӧмын медся сьӧкыдторъяс пиысь ӧти. Тайӧ тшӧкыд, тайӧ оз ло наросьнӧ, да эмӧсь бура ногъяс вочавны, медым лун лоас кокниаӧн татшӧм кыкнанлы.

Мыйла деменцияӧн олысь морт выльысь юалӧ ӧти жӧ юалӧмсӧ?

Медшӧртор — казьтытӧм вӧсна. Деменция торкӧ дженьыд кадлы казьтытӧмсӧ, сідзкӧ морт тшӧкыда оз казялы, мый сійӧ нин юаліс, либӧ оз казялы вочӧмсӧ. Alzheimer’s Foundation of America висьталӧ, мый уна пӧлӧн юалӧм — тшӧкыд да виччысьысян тор.

Тшӧтш юалӧм сайын вермас лоны и кӧсйӧм. Alzheimer’s Association гӧгӧрвоӧдӧ, мый выльысь юалӧм вермас петкӧдлыны повзьӧм, отсӧг корӧм либӧ лоны абу ӧтдорӧн, да морт тшӧтш кадӧ корсьӧ дона да тӧдса кӧсйӧм. «Кор ми мунам?» вермас вежӧртны «Ме повза мунысь». Гажтӧм, полӧм, шы да оласногын вежсьӧмъяс вермасны тайӧ лӧсьӧдны. Выльысь юалӧм вермас петкӧдлыны и корсянтор, шуам, ковмас мунны вездӧрӧдз (Family Caregiver Alliance).

Мый ме верма шуны?

Вочавӧй бура да дженьыдикӧн, быттьӧн медводдзаысь пыр.

• Вочӧмсӧ видзӧй дженьыдикӧн да ӧткодьӧн. «Доктор дорӧ кык часӧ. Ме лоа тіянкӧд». Ӧткодь вочӧмсӧ кокниджык гӧгӧрвоны.
• Вочавӧй кӧсйӧм вылӧ. «Ті казяланныд доктор йылысь. Сійӧ талун рытнас, да ме нуӧда тіянӧс. Тіянлы оз ков мыйкӧ вӧчны».
• Вӧдитчӧй шӧр да дона шыӧн, гӧсьтӧй небзьӧйӧн, кор мортлы сійӧ бур. Alzheimer’s Association советуйтӧ лоны бураӧн да оз вӧчны логика вылын либӧ венисьны.
• Сетӧй сійӧ вочӧмсӧ, кодӧс морт корсьӧ, сымын унаысь, кымын колӧ. Alzheimer’s Association шуӧ вочавны сы мындаысь, кымынысь сійӧ юалӧ.

Мый оз ков вӧчны?

• «Ті тайӧ йылысь нин юалінныд». Family Caregiver Alliance оз советуйтны казьтыштны, мый морт нин юаліс. Тайӧ оз вермы отсавны казявны, но вермас сетны сьӧкыд кӧсйӧм.
• Кузь висьталӧм. Унджык кыв сетӧ унджык вунӧдны.
• Лолавны, синъяс бергӧдлыны либӧ чорыд шы. National Institute on Aging советуйтӧ видзны терпение да оз петкӧдлыны сьӧкыд кӧсйӧм. Тайӧ сьӧкыд; шоччӧм йылысь лыддьыӧй улынджык.

Кокни инструментъяс, кодъяс вочалӧны тіян пыдди

Кор морт вермӧ лыддьыны, гижӧм вочӧм, коді тыдалӧ, тшӧкыда отсалӧ бурджыка, чым шуӧм.

Татшӧм идеяяс босьтӧмаӧсь Alzheimer’s Association да Alzheimer’s Los Angeles вылысь. Небзьӧйӧн петкӧдлӧй гижӧд вылӧ («Видзӧдламӧй ӧттшӧтш доска вылӧ»), оз ков шуны: «Ме тіянлы гижи».

Висьтавӧй лунъюалӧм йылысь водзджык нин

Кор висьталӧны пырӧмлун йылысь либӧ ветлӧм йылысь уна лун водзӧ, тайӧ вермас вежсьыны часъяс кежлӧ повзьӧмӧн да выльысь юалӧмӧн. Family Caregiver Alliance да Alzheimer’s Los Angeles кыкнаныс советуйтӧны висьтавны планъяс йылысь, медся тшӧтш доктор дорӧ мунӧм йылысь, водзджык нин. Сэсся висьтавӧй, мый лоас сэсся, ӧти стӧч бӧрын мӧд.

Уджъяс, кодъяс вермасны вежны синмӧг

Кор ті нин вочалінныд да казялінныд мортлысь кӧсйӧмсӧ, бура да гажа удж вермас отсавны, тшӧтшӧ кор гажтӧм вӧсна юалӧны. Став ыджыд источникъяс советуйтӧны вуджӧдны сійӧ торӧ, мый мортлы дона.

1. Дженьыдик да кокни ворсӧм ӧттшӧтш. Серпас гозъяс ворсӧмын серпасъяс тыдалӧны весь каднас, сідзкӧ некод оз ков казявны.
2. Тӧдса удж. Дӧра чышкыны, носки юклыны либӧ пызан вылӧ пуктны. Юклам ӧттшӧтш — тайӧ сійӧ жӧ удж экран вылын.
3. Сёрнитӧй сійӧ йылысь, мый мортлы дона. Сёрнитан карточкаяс сетӧны восьса юалӧмъяс, кӧні абу веськыд вочӧм.
4. Музыка, ветлӧм либӧ сёйӧм. National Institute on Aging пасйӧ тайӧс кокни ногъясӧн, медым вуджӧдны синмӧг.
5. Лӧнь шоччӧм. Пукавӧй ӧттшӧтш, видзӧдӧй ӧшинь пыр либӧ вӧчӧй ӧттшӧтш лӧнь ловъя олӧм.

Кор морт бара юалӧ сійӧ жӧ юалӧмсӧ, вочавӧй выльысь, донаӧн. Тайӧ бур.

Казялӧй вежсьӧмъяс

Alzheimer’s Association советуйтӧ казявны, лоӧны-ӧ юалӧмъяс лун кутшӧмкӧ кадӧ, кутшӧмкӧ йӧзкӧд либӧ кутшӧмкӧ местаын. Кор сійӧ заводитчӧ всегда гостьяс локтан водзӧ либӧ рытнас, ті верманныд водзӧ дасьтыны: гижӧд ветлӧм йылысь, дась гажа удж, лӧньджык места. Миян гижӧд лӧнь рытъя уджъяс йылысь вермас отсавны, кор рытъяс медся сьӧкыда.

Видзӧй ассьыныд бурӧс

Вочавны ӧти жӧ юалӧм кыкдас пӧлӧн — вывті сьӧкыд. Кор ті казяланныд, мый терпение бырӧ, а морт лоӧ везопаснӧя, мунӧй мӧд жырӧ некымын минутӧ да ловзьӧйӧй, кыдзи советуйтӧ Alzheimer’s Los Angeles. National Institute on Aging юрттӧ отсӧг корны да видзӧдлыны шоччӧм могъяс. Содтӧд идеяяс эм миян видзысьлы ас бурӧс видзӧм йылысь гижӧдын.

Кор ковмас шыӧдчыны доктор дорӧ?

Пыр жӧ шыӧдчӧй доктор дорӧ, кор юалӧмъяс, гудыртчӧм либӧ оласног вежсьӧ дзик пыр либӧ ёна омӧльтчӧ часӧн-ли деньӧн-ли. National Institute on Aging шуӧ, мый дзик пыр либӧ ӧдйӧ вежсян оласног, тшӧтшӧ инфекция бӧрын либӧ лекарство вежӧм бӧрын, колӧ пыр жӧ юӧртны докторлы. Dementia Australia гӧгӧрвоӧдӧ, мый инфекция, лекарство, ва этшаджык юӧм, дойӧм либӧ асмога видзӧм вермасны лӧсьӧдны делирий — дзик пыр да ён гудыртчӧм, коді корсьӧ ӧдйӧ бурдӧдӧм. Шуйтчӧй 112, кор кодкӧ лоӧ опаснӧйын.