Деменциягун инсан цо гьаб хӀалтӀи-хӀалтӀи гьабулеб мехалъ

«Тохтар кидан бугеб?» АнцӀила минуталда хадуб: «Тохтар кидан бугеб?» Деменциягун инсаналъул хал гьабулеб заманалда, цо гьаб хӀалтӀи хӀалтӀи-хӀалтӀи ракӀаралъул бищунго кӀвархӀараб жо гьеб буго. Гьеб жеги гӀемераб буго, бокьараб амалалда гьабулеб гьечӀо, кӀиябго киналъухъги къо рахатго гьабизе кумек гьабулел тӀоцебесел нухал руго.

Деменциягун инсанас щиб цо гьаб хӀалтӀи хӀалтӀи-хӀалтӀи гьабулеб?

Бищунго ракӀалъулъ гьелъин. Деменциялда гьоркьохъаб ракӀалъул хӀакъалъулъ мугьуб гьабула, гьелъул инсанасда гьеб хӀалтӀи гьабунааниги яги жаваб ракӀанааниги ракӀалъ чӀезе батӀи-батӀулареб. Alzheimer’s Foundation of America гьеб хӀалтӀи гӀемерисел нухазда хӀалтӀи-хӀалтӀи гьаби гӀемерабго, гьелдаса ракӀалде щвезегӀанабго лъугьула.

ГӀемерисеб мехалъ хӀалтӀиялда хадуб рекӀел-ракъа букӀула. Alzheimer’s Association лъугьула, такрар гьабулеб хӀалтӀиялъ хӀинкъи, кумекалъе къваригӀи яги рахатлъиялъул ками бихьизе бегьула, инсанас ракӀарехунгӀеб ва лъалареб жо рагьулеб бугин. «Ниж кидан инегӀан?» — гьеб жо батӀи-батӀула «Дун инелъул хӀинкъулаан» абуниги. Ялъуни, хириялъи, гъугъа ва къокъаб къагӀидаялъул хисизабиги гьеб бахъизе бегьула, гьединго такрар гьабулеб хӀалтӀиялъ бажари бихьизе бегьула, масала туалеталде ине кколеб (Family Caregiver Alliance).

Дун щиб абизе бугеб?

ТӀоцебесебго, къокъабго жаваб кье, тӀоцебесеб нухалъ гьабулеб куцалъ.

• Жаваб къокъабго, цого гьабго гьабе. «Тохтар кӀи сагӀаталда буго. Дун нужедаца вуго.» Цого гьаб жаваб къваригӀи рахатго буго.
• РекӀел-ракъдалъухъ жаваб кье. «Мун тохтаралъул хӀакъалъухъ пикру гьабула. Гьеб жакъасехун буго, дун нижги нуцӀа. Дуе щибги гьабизе кколаро.»
• Рахатаб гьаракь ва гӀодобе кверчӀвай хӀалтӀизабе, гьезда гьеб бокьулеб батани. Alzheimer’s Association тӀоцеб лъугьине ва логика хӀалтӀизабизегӀан яги нух бацӀцӀинегӀан лъазабула.
• Гьезда рагьулеб жаваб кье, кӀаниги къваригӀун батани. Alzheimer’s Association лъугьула, гьез хӀалтӀи гьабулеб кутакабго жаваб такрар гьабизе.

Щиб гьабизегӀан?”

• «Мун гьеб дие цебего гьабана.» Family Caregiver Alliance лъугьула, гьезда гьабсагӀат хӀалтӀи гьабун букӀанаан биччазегӀан. Гьелъ гьезда ракӀалъ чӀезе кумек гьабизе кӀоларо, гъорлъе бахъинабизе гӀадин лъазе бегьула.
• Халатал лъугьа-бахъинал. РагӀи цӀикӀкӀун ругониги, гьелъухъ чӀезабизе жеги цӀикӀкӀун буго.
• АхӀдола гьаби, беразулъул иши яги кӀудияб гьаракь. National Institute on Aging гьоркьохлъиялъе ва рищалъи бихьизегӀан лъазабула. Гьеб захӀматаб буго; гъоркьехун хӀалтӀизе кколел нухалъул хӀакъалъухъ балагье.

Нужеца жаваб кьолел гӀадатал алатал

Инсанас цӀализе жеги кӀолеб мехалъ, гьезда бихьулеб хъвараб жаваб, рагьараб рагӀалдаса, гӀемерисеб мехалъ лъикӀго кумек гьабула.

Гьел идеябал Alzheimer’s Association ва Alzheimer’s Los Angeles кьун руго. «Дун мунго хъвабун вукӀана» абун гуреб, рахатго хъвай-хъвагӀаялде биччазе («Тахта цадахъ балагьила»).

Лъалхъазул хӀакъалъухъ заман букӀанигӀан лъазабе

Встречаялъул яги цебехун инелъул хӀакъалъухъ кӀиялго къоялда цебе лъазабиялдалъун, хӀинкъиялъул хӀалтӀаби сагӀатзазде сверун ратизе бегьула. Family Caregiver Alliance-ги, Alzheimer’s Los Angeles-ги жеги лъазабула, планазул хӀакъалъухъ, бахьизе, захӀматаб лъалхъазул хӀакъалъухъ — масала тохтаралде ине яги чурхун вачӀине — гьел гьабизе ругел заманалда цохӀо цебе лъазабизе. Хадуб, цо-цо къадамалда, хадусеб щиб лъугьинебиги бихьизабе.

Пикру сверизабизе бегьулел гӀемерал

Жаваб кьун, рекӀел-ракъалъухъ пикру кьун хадуб, рахатаб, рокьулеб гӀемералъ кумек гьабизе бегьула, бахьизе хӀалтӀабазул гьоркьохъялъуни. ТӀад лъугьараб щибаб мицӀиги лъазабула, инсанас рокьулеб жоялде пикру сверизабизе.

1. Цадахъ гьабулеб къокъаб хӀай. Picture pairs суратал бербала чӀвала, гьелъул щибги ракӀалда чӀезабизе кколаро.
2. Лъалареб хӀалтӀи. ТӀалабазул кучӀдул рацӀцӀи, носкиял рати, стол хӀадур гьаби. Sort together гьеб экраналда гьабулеб куц буго.
3. Гьезда рокьулеб жоялъул хӀакъалъухъ гьоркьоб лъугьай. Conversation cards битӀараб жаваб гьечӀел рагӀаразде ругьун гьабулел хӀалтӀаби кьола.
4. КечӀ, гьуинлъи яги бакьулъи. National Institute on Aging гьел пикру сверизабизел гӀадатал нухазда лъугьула.
5. ТӀоцебесеб хӀалтӀи. Цадахъ къанхъе, гордулда балагье, яги цадахъ calm breathing гьабе.

Гьезда гьеб хӀалтӀиялде тӀадруссун инеб батани, цӀидасан жаваб кье, рахатго. Гьеб лъикӀ буго.

КъагӀида ралагье

Alzheimer’s Association лъазабула, хӀалтӀаби къоялъул батӀи-батӀияб заманалда, батӀи-батӀиял гӀадамалда гьоркьох яги батӀи-батӀияб бакӀалда гьабулелиги балагьизе. Гьел гьоркӀкӀохъелал рачӀунел мехалъ цебе яги ахӀи-кахӀиялда гьоркьох байбихьулеб батани, цебехун хӀадурлъизе бегьула: гьоркӀкӀохъелазул хӀакъалъухъ хъвай-хъвагӀай, лъалареб гӀемер хӀадураб, тӀоцебесеб бакӀ. Сорол ахӀи-кахӀи бищунго захӀматаб букӀун батани, нижер ахӀи-кахӀиялъул рахатаб гӀемеразул хӀакъалъухъ нух-мехалъул кумек гьабизе буго.

Живго жиндир хал гьабе

Цо гьаб хӀалтӀиялъе кӀудиябго нухалъ жаваб кьей кӀвархӀабула. Гьоркьохлъиялъул ками лъугьунгутӀизе байбихьулеб мехалъ, инсанасда лъугьун чӀого букӀун батани, Alzheimer’s Los Angeles лъазабулеб куцалъ, анцӀила минуталъе батӀияб рукъалде ине ва ахӀи гьабе. National Institute on Aging хал гьабулезе кумек къваригӀизе ва хӀалтӀи гьабулеб заманалда цохӀо пикру гьабизе ругьун гьабула. ЦӀидасан идеябал нижер хал гьабулезе жинцаго хал гьабиялъул рахъалда руго.

Кидан тохтарасе ахӀизе бугеб?

ХӀалтӀаби, валалъулги яги гӀамалазулги хисизаби тӀоцебесебго гьабулеб мехалъ яги сагӀатзазда яги къоязда кӀудиябго бетӀерлъулеб мехалъ, гьезда тохтар цӀикӀкӀун ахӀе. National Institute on Aging лъугьула, тӀоцебесел яги хехал хисулел гӀамал, бахьизе инфекциялда хадуб яги дару хисизабулелъул хадуб, хехго тохтаралда бихьизабизе. Dementia Australia лъугьула, инфекция, даруял, гьиниялъул ками, унти яги релъин гьечӀого делириум гьаризе бегьула — гьеб хехго кумек къваригӀунеб тӀоцебесеб, кӀудияб чӀагоялъул хисизаби буго. ЛъикӀ щибниги хӀинкъиялда букӀун батани, 112 ахӀе.