Аҭак кьаҿ
Адеменциа анеиԥыло ес-кәы азҵаарақәа раҭара лассы иҟалоит: ауаҩы лассы-лассы дшазҵааз игәалашәаӡом, азҵаарагьы гәҭынчымра аҵазар ауеит. Раԥхьаӡа акәны иаҳазшәа, маҷ-маҷ иҭынчны аҭак ҟашәҵа, уи иаҵоу агәазыҳәарагьы ишәаԥхьаӡа, «уажәшьҭа уазҵаахьеит» ҳәа шәымҳәан. Аҭак избо аҭыԥ аҟны иҩны ишәырба, ахҭысқәа рганахьала аухаҵарақәа раԥхьа мацара шәрылацәажәа, насгьы гәырӷьарак зауа аусқәа рзышәырша. Иԥсабаратәым аԥсахрақәа раан аҳақьым иҟны аҵаара аҭахуп.
- Ауаҩы лассы-лассы дшазҵааз игәалашәаӡом; уи хычҳарала иҟаиҵоӡом.
- Азҵаара аҩныҵҟа лассы гәазыҳәарак аҵоуп, уахь уцаразы агәҭынчымра, ма ашәарҭадара аилкаара.
- Раԥхьаӡа шәеиԥш, маҷ-маҷ, гушаҭала, иҭынчны аҭак ҟашәҵа. «Уажәшьҭа уазҵаахьеит» ҳәа шәымҳәан.
- Ирбо аҭыԥ аҟны иқәыргылоу асалам шәҟәы, аҩырҭа даска, асааҭ, ма амзар шәара шәҭыԥан аҭак аҭара ацхыраауеит.
- Агәҭынчымра зцу аусқәа рганахьала урҭ раԥхьаӡа мацара шәрылацәажәа.
- Шәара шәхаҭа аԥсшьара анешәҭаху аамҭа кьаҿк шәаҟәыҵ, иԥсабаратәым аԥсахрақәа раан аҳақьым шәизааигәаха.
Ари адаҟьаҿы (9 аҟәшақәа)
«Аҳақьым иҟны анбааиуа?» Жәа-минуҭ рышьҭахь: «Аҳақьым иҟны анбааиуа?» Уи цәаҳәала уи азҵаара аҳаҭыр уаҳара — адеменциа змау ауаҩы ихылаԥшраҿы зегь реиҳа ауадаҩрақәа ируакуп. Уи лассы иҟалоит, хычҳарала иҟаҵоӡом, насгьы шәара шәҩыџьагьы ари амш шәзырмариахарц аҭынчра аҭара алшарақәа ыҟоуп.
Избан адеменциа змау ауаҩы ес-кәы уи азҵаара дзызҵаауа?
Зегь реиҳа агәалашәара иахҟьоит. Адеменциа агәалашәара кьаҿ иаԥырхагоуп, убри аҟынтә ауаҩы дшазҵааз, ма аҭак шыҟаз лассы-лассы игәалашәаӡом. Alzheimer’s Foundation of America агәҭаҵәахқәа раҭара лассы иҟало, азыԥшыра змоу уск акәны иахцәажәоит.
Азҵаара лассы-лассы агәазыҳәарагьы аҵазар ауеит. Alzheimer’s Association ишаҳәо ала, еиҭазҵаауа азҵаара агәҭынчымра, ацхыраара аҭахра, ма агәаҟра, ашәарҭадара азымхара аарԥшыр алшоит, насгьы ауаҩы лассы-лассы аҭынчреи еицырдыруеи аҭыԥқәа дрышьҭоуп. «Ҳанцозеи?» ҳәа аҵаара «Сара сцара сгәы каҳауеит» ҳәа анаҩс иаанагар алшоит. Агәҭынчымра, ашәара, ашара, амш еиҿкаашьа аԥсахра уи ырҿиар алшоит, насгьы ес-кәы аҭара аҭаххара аарԥшыр алшоит, иаҳҳәап, ауадахь анеира (Family Caregiver Alliance).
Иҳәатәуи сара?
Раԥхьаӡа акәны иаҳазшәа, иҭынчны кьаҿны аҭак ҟашәҵа.
- Аҭак кьаҿны, еснагь еиԥшны иаанымкылан. «Аҳақьым ҩба сааҭ рзы дыҟоуп. Сара уацны сыҟоуп». Еснагь еиԥшу аҭак аилкаара мариоуп.
- Агәазыҳәара аҭак аҭара. «Уара аҳақьым иганахьала уазхәыцуеит. Уи уахьа шәарахь иҟоуп, сара уахь унасгап. Уара иуҟаҵатәу акгьы ыҟаӡом».
- Бзиабара зцу абжьы, гәшаҭала адкьыслара шәхы иашәырхәа, ауаҩы уи бзиа ибозар. Alzheimer’s Association иҭынчны шәаанхаларц, алогика шәамхылаԥшкәа, еиҿагылара шәаламгарц агәра ишәыргоит.
- Дзышьҭоу аҭак ҟашәҵа, шаҟа иаҭаху еиԥш. Alzheimer’s Association ишаҳәо ала, дара шаҟа џьара иазҵаауа еиԥш уи шәеиҭаҳәа.
Иацәцатәуи сара?
- «Уажәшьҭа уазҵаахьеит». Family Caregiver Alliance уажәшьҭа дшазҵааз агәалашәара шәацәцаларц агәра ишәыргоит. Уи агәалашәара иацхырааӡом, насгьы уахь ахыҵхчарахәыцра еиԥш ирбозар алшоит.
- Ахцәажәара дуқәа. Еиҳа ажабжьқәа шаҟа уҳәо, еиҳа игәалашәаӡом.
- Аԥсыҭынчра, аблақәа ргәашәара, ма аҵыхәа змам абжьы. National Institute on Aging ачҳара аарԥшреи, агәаҟра анымҵхра шәабжьаргоит. Уи уадаҩуп; убри азы аԥсшьара иазку ахәҭа шәаԥхьа.
Шәара шәҭыԥан аҭак зҭо имариоу амаругаақәа
Ауаҩы аԥхьара шилшо аамҭазы, ирбо аҩырала иҟоу аҭак аҳәара аасҭа лассы ицхыраауеит.
| Амаруга | Шьаҿала ихархәашьа |
|---|---|
| Дуу нбанла иҩу асалам шәҟәы | «Иахьа ҩба сааҭ рзы аҳақьым. Мери ҳашьҭалоит». Лассы ихылаԥшуа аҭыԥ аҟны иқәыргылатәуп |
| Аҩырҭа даска | Хԥа-ԥшь цәаҳәак рыла иахьатәи аплан; есышьыжь еиҭаҩлатәуп |
| Амши арыцхәи зну асааҭ ду | «Иахьа иарбан мшузеи?» насгьы «Аамҭа ааитма?» азҵаарақәа ирыцхыраауеит |
| Амзар | Есымш шәҿах; анаҩстәи аҭаара шәақәырша |
| Еицырдыруа афотосахьақәа | Иаауа ауаҩы исахьа «Дарбан иахьа иаауа?» азҵаара аҭак аҭоит |
Арҭ аидеиақәа Alzheimer’s Association реиԥш, Alzheimer’s Los Angeles рҟынтәи иаагоуп. «Уара узы ианҵоуп» ҳәа шәымҳәакәа, гәшаҭала асалам шәҟәы уахь ишәырба («Ҳаицны адаска ҳахәаԥшып»).
Ахҭысқәа рганахьала аамҭа анзааигәахо мацара шәрылацәажәа
Аҳақьым иҟны анеира, ма адәылҵра уахә-сааҭ раԥхьа иазкны аҳәара агәҭынчымра зцу сааҭқәала азҵаарақәа раҭара иахылҵыр алшоит. Family Caregiver Alliance реиԥш Alzheimer’s Los Angeles ргьы апланқәа, еиҳарак агәҭынчымра зцу аҳақьым иҟны анеира ма аӡсра еиԥш иҟоу, урҭ раԥхьа мацара шәрылацәажәа ҳәа агәра ишәыргоит. Нас анаҩс иҟало, шьаҿа-шьаҿала шәрылацәажәа.
Ахшыҩзышьҭра зԥсахуа аусқәа
Аҭак ҟашәҵанеи агәазыҳәара шәахцәажәанеи ашьҭахь, иҭынчу, гәырӷьара змоу аус ацхыраар алшоит, еиҳарак азҵаарақәа ршьҭахь агәҭынчымра ма арыцҳахара ыҟазар. Хыхь иарбоу ахыҵхырҭақәа зегьы ауаҩы бзиа ибо аганахьала дриашара шәабжьаргоит.
- Еицыхәмарра кьаҿы, имариоу. Picture pairs асахьақәа рбан, убри аҟынтә игәалашәатәу акгьы ыҟаӡом.
- Еицырдыруа аус. Амаҭәақәа реиҿкаара, аилаҳәарақәа реилкаара, ма астол аҿацәашьара. Sort together ари экран ала иҟоу вариантуп.
- Бзиа ирбо уск шәахцәажәа. Conversation cards аиашатә ҭакқәа змам, аарту азҵаарақәа аанарԥшуеит.
- Амузыка, адәылҵра, ма афатә. National Institute on Aging ари имариоу ариашарақәа реиԥш иаанарԥшуеит.
- Аҭынч аԥсшьара. Еицытәала, аԥенџьыр шәахәаԥш, ма еицыҟашәҵа calm breathing аамҭа.
Дара уи азҵаара еиҭа рыҭар, шәагьы гәшаҭала аҭак шәырҭа. Уи бзиоуп.
Аамҭақәа шәрыцклаԥш
Alzheimer’s Association ишаҳәо ала, азҵаарақәа амш цыԥхьаӡа иарбан сааҭу, џьара ауаа раан ма иарбан ҭыԥқәа рҿы иҟало шәгәаҭа. Урҭ еснагь асасцәа рааира раԥхьа, ма амш ахәылбжьа раан иҟалозар, шәара аԥхьаӡа иплан шәҟаҵар алшоит: асалам шәҟәы, еицырдыруа аус, ма еиҳа иҭынчу ауада. Ҳара ҳабжьгарақәа calm late-afternoon activities ахәылбжьақәа уадаҩны иҟазар шәыцхыраар алшоит.
Шәхаҭа шәхы шәаҷыда
Уи азҵаара ҩажәантә аҭак аҭара даара ауаҩы даԥсахуеит. Шәачҳара шнымҵхо шәбозар, ауаҩгьы шәарҭара даҭамзар, сааҭқәак даҽа уадак ахь шәнеины шәыԥсы шәаҟәыҵ, Alzheimer’s Los Angeles ишаҳәо ала. National Institute on Aging ахылаԥшцәа ацхыраара рыҳәарц, насгьы аԥсшьара аамҭа ахархәара шәабжьаргоит. Еиҳа аидеиақәа ҳара ҳаҟны иҟоуп caregiver self-care guide.
Аҳақьым сзааԥхьаӡозеи?
Азҵаарақәа, ахшыҩ агәашәара, ма аҭагылазаашьа сааҭқәак ма уахә-сааҭқәак рыҩныҵҟа ԥсабаратәымкәа иԥсахзар, ма ицәгьахазар, шәҳақьым лассы шәизааигәаха. National Institute on Aging ишаҳәо ала, иԥсабаратәым ма иласны иҟалаз аҭагылазаашьа, еиҳарак аинфекциа ма ахәшә ԥсахра ашьҭахь, аҳақьым ирласны идырбатәуп. Dementia Australia иахцәажәоит аинфекциа, ахәшәқәа, аӡы азымхара, ахьаа, ма агәаԥхасра делириум ырҿиар алшоит ҳәа, ари ирласны ахәшәтәра зҭаху ахшыҩ агәашәара ӷәӷәоуп. Аӡәы шәарҭара даҭазар 112 шәаси.
Еицырзеиԥшу азҵаарақәа
Избан адеменциа змау саб ес-кәы уи азҵаара дзызҵаауа?
Адеменциа иахҟьаны агәалашәара аԥсыҽхоит, убри аҟынтә уи дшазҵааз, ма аҭак шиаҳаз иашаҵәҟьаны игәалашәаӡозар ҟалоит. Лассы-лассы азҵаара аҩныҵҟа гәазыҳәарак аҵоуп, уахь уцаразы агәҭынчымра, ма аҭынчра аҭахра. Афактқәа реиҭаҳәара аасҭа, уи игәазыҳәара уҭакланы уацәажәара лассы ицхыраауеит.
Уажәшьҭа уазҵаахьеит ҳәа иасҳәалар аума?
Мап. Уи агәалашәара иацхырааӡом, насгьы уахь даара ицәгьоу ахыҵхчарахәыцра еиԥш ирбозар ауеит. Адеменциа иазку аиҿкаарақәа есымша раԥхьаӡа акәны иаҳазшәа иҭынчны, кьаҿны аҭак аҭара шәабжьаргоит.
Аҭак шәҟәыла анҵара ицхырааума?
Ауаҩы аԥхьара шилшо аамҭазы ицхыраар алшоит. Асалам шәҟәы, иахьатәи аплан зну адаска, дуу асааҭ, ма лассы-лассы ихылаԥшуа амзар шәаҭак рхала иргәаҭарц алшара рыҭоит. «Уажәшьҭа иусҳәахьеит» ҳәа шәымҳәакәа, гәшаҭала уахь ишәырба.
Аҳақьым иҟны анеира, ма ауада аҩныҵҟантә адәылҵра рганахьала анбаҳәатәу?
Аамҭа анзааигәахо. Аҳақьым иҟны анеира, ма адәылҵра уахә-сааҭ раԥхьа иазкны аҳәара агәҭынчымра зцу сааҭқәала азҵаарақәа раҭара иахылҵыр ауеит. Ус ҟалара аԥхьа мацара, иҭынчны, анаҩс иҟало ахҭысқәа шәрылацәажәа.
Ес-кәы азҵаарақәа раҭара аҳақьым дзааԥхьатәу шьаҭас анҟало?
Азҵаарақәа, ахшыҩ агәашәара, ма аҭагылазаашьа сааҭқәак ма уахә-сааҭқәак рыҩныҵҟа ԥсабаратәымкәа иԥсахзар, ма ицәгьахазар, шәҳақьым лассы шәизааигәаха. Аинфекциа, аԥсыҽра, ачымазара ҿыц, ахәшә ҿыц, ахьаа, агәаԥхасра ма аӡы азымхара делириум ҳәа изоубо, ирласны ахәшәтәра зҭаху агәашәара ду ырҿиар алшоит.
Ахыҵхырҭақәа
Ҳара ари адаҟьа зықәгәыӷуа аиҿкаарақәеи аҭҵаарақәеи рахь ҳрыдҳәалоит. Адаҟьа анырҿыцыз зегьы гәаҭан.
- Repetition · Alzheimer's Association
- Caregiver's Guide to Understanding Dementia Behaviors · Family Caregiver Alliance
- Alzheimer's Caregiving: Managing Personality and Behavior Changes · National Institute on Aging
- Communicating With Someone Who Has Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Navigating Difficult Behaviors · Alzheimer's Foundation of America
- Caregiver Tip Sheets: Repeating · Alzheimer's Los Angeles
- Delirium · Dementia Australia