Arts and Crafts for Adults with Dementia

Сәнғәт һәм ҡул эштәре деменция менән йәшәгән кешеләргә дөрөҫ һүҙҙәр табыуға бәйле булмаған юл бирә, үҙҙәрен күрһәтергә ярҙам итә. Alzheimer’s Association билдәләүенсә, сәнғәт проекттары ҡаҙаныу һәм маҡсат тойғоһо һәм үҙеңде күрһәтеү мөмкинлеге бирә, был деменция менән йәшәгән кеше өсөн генә түгел, ярҙам күрһәтеүсе өсөн дә уңай. Төп нәмәҫ: эште ололарса, ябай һәм баҫым һалмай тотоу. Был биттә конкрет проекттар, уларҙы әҙерләү юлдары һәм үҙгәреүҙәргә ҡарап адаптациялау тураһында яҙылған.

Сәнғәт эше нимә менән ололарса һәм балаларса булмай?

Ололарса сәнғәт эше ысын материалдар, ололарға ҡағылышлы темалар һәм хөрмәтле тон ҡуллана. Alzheimer’s Association проекттарҙы ололар кимәлендә тотоу һәм кешегә кәмһеү йәки балаларса тойолған нәмәләрҙән һаҡланыу кәңәш итә.

Кешенең үҙ ихтыяжын уйлағыҙ. Туҡыма эшенә яратҡан кеше туҡыма тотоуҙан ләззәт алыр. Элек инженер булған кеше эре өлөштәрҙән торған модель комплектын йәки проект өсөн тимер-томор һортларын яратыр. Элек уҡытыусы булған кеше открытка яһарға ярата ала.

Ни өсөн процесҡа иғтибар, продукцияға түгел?

Сөнки бергәләп үткәрелгән ваҡыт — төп нәмә. Alzheimer’s Association-ның өйҙә эшмәкәрлек буйынса кылланмаһында әйтелгәнсә, һөҙөмтәнән бигерәк процесҡа иғтибар итергә кәрәк. «Бары зәңгәр» булған буяу ҙа — буяу; өс һүрәтле коллаж та — коллаж.

Ассоциация шулай уҡ билдәләй: һөнәри рәссам үҙ эшендәге үҙгәрештәр арҡаһында борсолорға мөмкин, ә һөнәрҙе яратҡан кеше яңы фырсат итеп, үҙен күрһәтеүҙән ләззәт ала. Әгәр кеше оҫта рәссам булһа, ул үҙләштергән техникаһынан башҡа материал менән эш итегеҙ, шулай итеп ул уйын кеүек тойолһон, сағыштырыу кеүек түгел.

Һынап ҡарарға сәнғәт һәм ҡул эше идеялары

Һәр идеяла ҡатмарлы булһа, ябыҡлаштырыу юлы бар.

1. Акварель ҡойоуҙары. Ауыр акварель ҡағыҙын һыу менән һуғығыҙ һәм кешегә эре щётка менән төҫтәр ташлатығыҙ. Төҫтәр үҙҙәре таралып китә, шуға күрә дөрөҫ булмаған һөҙөмтә юҡ. Ябығыраҡ: ике төҫтән генә фойҙаланығыҙ, йәки ҡара ҡағыҙҙа һыу менән буяғыҙ, ул ымдарҙы күрһәтә.
2. Журнал коллажы. Баҡсасылыҡ, аш пешереү, машиналар, сәйәхәт йәки кешенең элекке хобби журналдарынан рәсемдәрҙе алдан ҡырҡып ҡуйығыҙ. Кеше һайлап, ҡалын ҡағыҙға ябыштырһын. Ябығыраҡ: алдан ҡырҡылған дүрт рәсем һәм ябыштырғыс бирегеҙ, ябыштырыуҙы бергәләп эшләгеҙ.
3. Сәскә ҡуйыу. Alzheimer’s Foundation of America киҫелгән сәскәләр һәм күгәртмәләр менән ябай миүә-йәйге биҙәктәр яһарға тәҡдим итә. Ауыр, тотороҡло вазаны һәм инде ҡыҫҡартылған сабаҡтарҙы ҡулланығыҙ. Ябығыраҡ: бәләкәй стаканға бер-бер артлы бер нисә сабаҡ ултыртығыҙ.
4. Баҫылған сәскәле открыткалар. Сәскәләрҙе букеттан аҙна самаһы китап биттәре араһында баҫығыҙ, аҙаҡ икеләтә бөклөнгән ҡалын ҡағыҙға ябыштырығыҙ. Ябығыраҡ: ябыштырғысты һеҙ һалығыҙ, кеше сәскәне баҫып ҡуя.
5. Ололар өсөн буяу биттәре. Айырым контурлы һәм ысын темалы биттәрҙе һайлағыҙ. Беҙҙең баҫтырырға мөмкин булған буяу биттәре экранда ла буяла: төҫкә баҫығыҙ, аҙаҡ һүрәттең өлөшөнә. Ябығыраҡ: эре өлөштәр, аҙ төҫ, ҡалын маркерҙар.
6. Балсыҡ йәки йомшаҡ ҡамыр. Һауала ҡатҡан балсыҡты йәки йомшаҡ моделләү ҡамырын бешереү, баҫыу һәм формалау. Балсыҡҡа яфрағы баҫылһа, ябай таш-ҡалып яһалыр. Ябығыраҡ: ҡыҫыу һәм тәгәләү үҙе лә тулы эш. Кеше балсыҡты ауыҙына алмауын күҙәтегеҙ.
7. Открытка яһау. Alzheimer’s Association был эште реаль эш итеп тәҡдим итергә кәңәш итә: «Беҙ дуҫыбыҙға һауыҡһыу открыткаһы ебәрәбеҙ. Ярҙам итәһегеҙ мө?» Алдан ҡырҡылған ҡағыҙ һәм сәскә йәки штамп стикерҙары яҡшы эшләй.
8. Скрапбукинг. Иҫке фотоларҙың, открыткалар йәки билет ҡалдыҡтарының күсермәләрен альбом биттәренә бергәләп ултыртығыҙ. Һәр береһе тураһында һөйләшегеҙ. Үткәндәр тураһында уңайлы һөйләшеү өсөн беҙҙең иҫтәлек бирә торған кылланма ҡарағыҙ.
9. Туҡыма һәм тукымалы таҡталар. Ҡатыу картонға вельвет, бархат, мешок тукымаһы һәм шәлкем өлгөләрен ябыштырығыҙ. Эш яһау — үҙе эш; һуңыраҡ уларға тотоу — тағы бер тәжрибә. Күберәк идеялар беҙҙең сенсор эштәр кылланмаһында бар.
10. Ябай ағас эшкәртеү. Ағас эше яратҡан кеше өсөн тигеҙ ағас блокты шәлкемләү йәки ҡош йүнәлтеү комплектын буяу таныш тойола ала. Үткерҡоралдарҙы алып ташлағыҙ һәм күҙәтегеҙ.
11. Моңға буяу. Яратҡан пластинканы ҡуйығыҙ һәм кәйефкә тап килгән фигуралар йәки төҫтәр буяғыҙ. Был ике эштең береһен икенсеһенә ҡушыуы: күп кеше ярата. Моң эштәре тураһында ҡарағыҙ.

Сәнғәт сессияһын нисек әҙерләргә?

1. Элек әҙерләнегеҙ. Кеште саҡырғансы бар нәмәне ҡырҡығыҙ, киҫегеҙ һәм урынлаштырығыҙ. Фуҡсы эҙләп торғанда мәл юғала.
2. Аҙ итегеҙ. Ике-өс төҫ, бер щётка, бер ҡағыҙ. Бик күп һайлау ҡыйын булырға мөмкин.
3. Өҫтәлде һаҡлағыҙ. Пластик ябыу йәки иҫке simət таҡтаһы ватыҡтан борсолмаҫҡа ярҙам итә.
4. Янәш ултырығыҙ. Үҙегеҙҙең эшегеҙҙе уларҙың яны менән башҡарығыҙ. Был уртаҡ булып тойола, күҙәтеү кеүек түгел.
5. Башларға ярҙам итегеҙ. Alzheimer’s Association билдәләүенсә, щётка хәрәкәтен кеше менән бергәләп башларға кәрәк булырға мөмкин. Башланғас, күп кеше үҙе дауам итә.
6. Эш барғанда һөйләшегеҙ. Төҫтәр һәм тукымалар тураһында әйтегеҙ, йә эш хикәйәләргә юл асһын. «Был нимә?» кеүек викторина һорауҙарынан ҡаса торығыҙ.
7. Бик күп ваҡыт бирегеҙ. Проект бер ултырыуҙа тамамланырға тейеш түгел.

Деменция үҙгәргәндә сәнғәтте нисек яраштырырға?

NHS билдәләүенсә, һуңғы баҫҡыстарҙа эштәр йышыраҡ ябыға һәм сенсорға күсә. Башҡаның буяуын күреү һәм төҫтәр тураһында һөйләшеү — ҡатнашыуҙың реаль юлы. Баҫҡыстар буйынса күберәк идеялар өсөн һәр баҫҡыс өсөн эштәр ҡарағыҙ.

Сәнғәт кәрәк-яраҡтары менән хәүефһеҙлек

• Токсиклы булмаған буяулар, маркерҙар һәм ябыштырғыстар һайлағыҙ.
• Ҡайсы, ҡағыҙ пычаҡтары һәм эҫе ябыштырыу тапаншаларын өлгәшмәҫлек ерҙә тотоғоҙ. Киҫеүҙе үҙегеҙ, алдан башҡарығыҙ.
• Кеше балсыҡты, буяуҙы йәки бәләкәй әйберҙәрҙе ауыҙына алмаһын күҙәтегеҙ.
• Һыу һәм вазалар өсөн тотороҡло, ауыр һауыттар ҡулланығыҙ.

Ҡасан туҡтарға?

Иғтибар бүленгәндә йә ризаһыҙлыҡ күренгәндә туҡтағыҙ. Alzheimer’s Association иғтибар ҡыҫҡарғанда йәки ризаһыҙлыҡ арта барғанда эште туҡтатырға йәки алмаштырырға кәңәш итә. Проектты хәүефһеҙ урынға ҡуйығыҙ һәм рәхәтләндерерлек нәмә тәҡдим итегеҙ. Уны иртәгә лә, бөтөнләй ҙә ҡайтарып булмай. Ике осраҡ та дөрөҫ.

Кеше теләһә, эшкә күрһәтеү

Буяуҙы холодилникҡа эләктереү йәки коллажды рәмгә һалыу — хөрмәт күрһәтеүҙең тыныс ысулы. Элек һорағыҙ. Кайһы берәүҙәр үҙ эшен стенала күрергә ярата; икенселәре теләмәй.

Сәнғәт менән беҙҙең уйындарҙы парлағыҙ

Буяу әҙерләү артыҡ ауыр булған көндәрҙә, Буяу планшетта ҡыйыҡһыҙ эшләй. Һүрәт төпсөге өлөштәрҙе алмаштырғанда бөтә һүрәтте етәксе итеп күрһәтә. Һөйләшеү карточкалары һүрәттән хикәйәгә алып барыу өсөн асыҡ һорауҙар тәҡдим итә. Уларҙың барыһында ла ваҡыт сиге йәки иҫәп юҡ. Шулай уҡ беҙҙең баҫма эштәр йыйылмаһынан биттәрҙе баҫтырып була.