Impendulo emfushane
Uma nivakashela umuntu ophila ne-dementia ekhaya lokunakekela noma esibhedlela, gcinani kulula: shoni igama lenu lapho nifika, thathani okuthile enganibelana ngakho njengezithombe, umculo noma isidlo esiyintandokazi, futhi nenze into eyodwa elula ndawonye. Uvakasho olufushane, olujwayelekile luvame ukuhamba kangcono kunolude, olungavamile. Hlelani ukuhamba okuthulile, okungashintshi ukuze ukuhamba kube lula kunobabili.
- Mthandazeni umuntu ngegama futhi nisho ukuthi ningobani, ukuze angadingi ukuzama ukuqonda: “Sawubona Mama, nginguSusan, indodakazi yakho.”
- Thathani into eyodwa noma emibili ongabelana ngayo, njengencwadi yezithombe, umculo oyintandokazi, ingubo ethambile noma isidlo esivunyelwe yizisebenzi.
- Uvakasho olufushane, olujwayelekile luvame ukuhamba kangcono kunolude, olungavamile. Ukuba khona kwenu kubaluleke ngaphezu kwalokho enikushoyo.
- Esibhedlela, nikeze abasebenzi ishidi elilodwa ngomuntu futhi nitshele udokotela ngokushesha ngokushintsha kwanoma yikuphi okungazelelwe.
- Hlelani ukuhamba: shoni ukuthi ningahlala isikhathi esingakanani, sebenzisani isiqubulo esifanayo sokuhamba njalo, futhi niphume ngaphandle kokuzeleka.
Kuleli khasi (izingxenye ezingu-10)
- Ngizilungiselela kanjani ukuvakasha?
- Yini okufanele ngiyithathe?
- Yini esingayenza ndawonye ngesikhathi sevakasho?
- Kufanele ngikhulume kanjani ngesikhathi sevakasho?
- Ngenzani uma ethi “Ngifuna ukuya ekhaya”?
- Uvakasho kufanele lube lude kangakanani?
- Ngihamba kanjani ngaphandle kokumdabula?
- Ukuvakashela umuntu ophila ne-dementia esibhedlela
- Ukuletha izingane ekuvakasheni
- Zinakekeleni nani futhi
Ukuvakashela umuntu omthandayo ekhaya lokunakekela abaphila ne-dementia, ekhaya labadala noma esibhedlela kungavusa imizwa eminingi. Ningase nizibuze ukuthi nishoni, nithathe ini, noma ukuthi uvakasho lubalulekile yini uma engeke alukhumbule. Luyabaluleka. I-National Institute on Aging ithi abantu abane-Alzheimer’s bavame ukujabulela inkampani ngisho noma bengakhumbuli ukuthi ngubani isivakashi. Leli khasi linikeza izinyathelo ezisebenzayo zangaphambi kwevakasho, phakathi nangemva kwalo, kanye namathiphu athile okuhlala esibhedlela.
Ngizilungiselela kanjani ukuvakasha?
Ukuhlela okuncane kwenza uvakasho lube lula kunobabili.
- Khethani isikhathi esihle. I-Dementia Australia iphakamisa ukuvakasha lapho umuntu evame ukuba nesineke kakhulu, okuyisikhathi sasekuseni noma maphakathi nosuku kubantu abaningi. I-Family Caregiver Alliance iphakamisa ukufunda uhlelo lwendawo nokuvakasha ngesikhathi sesikhathi sokuphumula hhayi sokwenza imisebenzi.
- Buzani abasebenzi. Buzani ukuthi umuntu ubesesimweni esinjani namuhla, futhi nihlole noma yimiphi imithetho ngokudla, izilwane ezifuywayo noma uhambo.
- Lungisani isikhwama esincane sokuvakasha. Into eyodwa noma emibili ongabelana ngayo yanele (bheka uhlu olungezansi).
- Hlelani izihloko ezimbalwa. Umuntu angase angabi nezindaba, ngakho thathani ezakho: izindaba zomndeni, isimo sezulu, umdlalo webhola, indaba ehlekisayo.
- Lungisani ukulindela kwenu. Ezinye izivakashelo ziyoba mnandi futhi zinengxoxo. Ezinye ziyoba zinokuthula noma zinzima. Zombili zijwayelekile.
Yini okufanele ngiyithathe?
Thathani izinto zokwabelana, hhayi izinto zokuhlola. Okuhle kuhlanganisa:
- Incwadi encane yezithombe enezithombe ezinkulu, ezicacile. Zibhale ngemuva ukuze abasebenzi bazi.
- Uhlu lwezingoma ezintandokazi ocingweni, nama-headphone alula noma ispikha esincane.
- Into ethambile yokubamba, njengengubo ejwayelekile, isikhafu noma ijezi.
- I-lotion yezandla yokuxova izandla kahle, uma umuntu ethanda ukuthinteka.
- Umagazini noma incwadi yezithombe ngesithakazelo sakudala, njengokulima insimu, izimoto, izinyoni noma ukupheka.
- Isidlo esiyintandokazi, uma abasebenzi besho ukuthi siphephile.
- Izinto ezijwayelekile zegumbi. I-Family Caregiver Alliance iphakamisa izimbali, izitshalo, izithombe zomndeni nobuciko, noma iphosta enkulu yezithombe zomndeni zangaphambili.
- I-tablet, yokubuka izithombe zomndeni noma ukudlala umdlalo othambile ndawonye.
Yini esingayenza ndawonye ngesikhathi sevakasho?
Ukwenza into ndawonye kususa ingcindezi engxoxweni. I-Dementia Australia iphakamisa ukubheka izithombe, umsebenzi wezandla olula, ukutshala izithombo, umculo, ukwabelana ngesidlo, noma ukuhamba kancane ezindaweni eziseduze. Eminye imibono embalwa:
- Bhekani izithombe. Khombani lokho enikubonayo: “Bhekani lesi sigqoko.” “Lolu lwandle lubukeka luhle.” Mvumeleni umuntu ahole. Gwemani “Ngubani lona?”
- Dlalani umculo nicule. Izingoma ezijwayelekile zingaphakamisa isimo futhi zilethe umzuzu wokwabelana, ngisho noma ukukhuluma kunzima.
- Hambani kancane. I-Family Caregiver Alliance iphakamisa ukuhamba endaweni, ikakhulukazi engadini uma ikhona. Ukumshayela esihlalweni esinamasondo nakho kuyabalwa.
- Xovani izandla. I-lotion encane nokuxova kahle izandla kungaphumuza.
- Sizani ngokuzilungisa. I-Dementia Australia ikhuluma ngokuthinta izinwele ngekama, ukupenda izinzipho noma ukusiza umuntu agqoke impahla ayithandayo, uma ekujabulela.
- Dlalani umdlalo olula. I-Family Caregiver Alliance iphakamisa amakhadi, amadomino, noma yini umuntu ayejwayele ukuyidlala. Ku-tablet, Amapheya ezithombe angadlalwa ngezithombe ezishiyiwe zibonakala futhi kungekho sibali sikhathi. Amapheya ezithombe zomndeni enza izithombe ozikhethayo zibe umdlalo wokufanisa, futhi izithombe zihlala kubhrawuza yakho.
- Bukani okuthile ndawonye. I-Family Caregiver Alliance iphakamisa amahlaya namafilimu amadala. Ngisho noma umuntu engakwazi ukulandela indaba, ningahlala eduze futhi nabelane ngesikhathi.
- Fundani ngokuzwakalayo. Inkondlo emfushane, isigaba esiyintandokazi, noma incwadi evela ilungu lomndeni.
- Hlalani nje ndawonye. Ukubambana ngezandla noma ukuhlala ngokuthula kuyivakasho langempela. I-Alzheimer’s Association ithi kulungile ukungazi ukuthi usho ini, nokuthi ukuba khona kwakho kubaluleke kakhulu.
Amakhadi engxoxo angasiza lapho niphelelwa yizinto zokuxoxa ngazo. Ikhadi ngalinye linesithombe nombuzo ovulekile.
Kufanele ngikhulume kanjani ngesikhathi sevakasho?
- Zethuleni njalo. “Sawubona Baba, nginguMark, indodana yakho.” I-NIA iphakamisa ukuthi izivakashi zizethule kafushane ukuze kuqale ingxoxo.
- Sondelani ngaphambili futhi nihlale ezingeni lamehlo.
- Ningalungisi noma niphikisane. I-NIA incoma izivakashi zingalungisi umuntu uma enza iphutha noma elibala okuthile.
- Yibani nesineke lapho amagama enzima ukuwathola. Nikeze isikhathi esiningi.
- Phendulani imizwa. Uma umuntu ebonakala edabukile noma ekhathazekile, vumani lokho ngaphambi kokushintsha isihloko.
- Gwemani imibuzo efana nokuhlolwa efana no “Uyangikhumbula?” noma “Udle ini emini?”
Bhekani amathiphu ethu okuxhumana ukuthola okwengeziwe.
Ngenzani uma ethi “Ngifuna ukuya ekhaya”?
Phendulani umuzwa osemuva kwamagama (umhlahlandlela wethu ongokuthi uma umuntu ehlala ecela ukuya ekhaya uya phambili kakhulu). I-Family Caregiver Alliance ichaza ukuthi “Ngifuna ukuya ekhaya” ngokuvamile iyindlela yokusho ukuthi “Angikhululekile,” futhi iphakamisa izimpendulo ezifana nokuthi “Ngitshele ngekhaya lakho” noma “Yini oyithanda kakhulu ekhaya?” I-Dementia Australia yengeza ukuthi “ikhaya” lingasho isikhathi noma indawo lapho umuntu azizwa ephephile, njengobuntwana.
Zamani:
- ukuvuma umuzwa: “Kuzwakala sengathi uyalikhumbula ikhaya.”
- ukunikeza induduzo ngokuthinta, uma kwamukelekile
- ukubheka izithombe noma ukuxoxa ngekhaya lomndeni
- ukunikeza ukuhamba, isiphuzo noma isidlo
Gwemani ukuphikisana noma ukuchaza ukuthi kungani engeke aphume. Akuvamile ukusiza futhi kuvame ukwengeza ukucindezeleka.
Uvakasho kufanele lube lude kangakanani?
Okufushane nokuvamile kuvame ukusebenza kangcono. I-Family Caregiver Alliance ithi umuntu ngokuvamile akakhumbuli ukuthi nihlale imizuzu emihlanu noma amahora amahlanu, futhi iphakamisa ukuthi ukuvakasha okufushane kathathu ngesonto kungaba ngcono kunokukodwa okude. I-Dementia Australia ithi akukho nani elilungile lokuvakasha noma ubude obulungile.
Emasontweni okuqala ngemva kokuthuthela ekhaya lokunakekela, i-Family Caregiver Alliance iphakamisa ukuvakasha kaningi, bese kancane kancane niba nesimiso esijwayelekile. Buzani abasebenzi ukuthi bayibonani.
Ngihamba kanjani ngaphandle kokumdabula?
Ukuhamba kungaba ingxenye enzima kakhulu. I-Dementia Australia iphakamisa:
- Shoni ukuthi ningahlala isikhathi esingakanani lapho nifika. “Ngingahlala ihora elilodwa, bese ngiyothenga.”
- Sebenzisani umsebenzi njengesiphetho esijwayelekile. “Uma sesiqedile le ngoma, ngizohamba.”
- Hlelani nesidlo noma umsebenzi, noma celani abasebenzi basize umuntu azinze kokunye.
- Gcinani ukuhamba kufushane futhi kufana njalo. Ukuzeleka, ukuxolisa noma ukuhlala “isikhashana nje” kungenza ukuhamba kwakamuva kube nzima.
Ngemva kokuhamba, kujwayelekile ukuzizwa udabukile. Zivumeleni niphumule. Uma umuntu ekhathazekile, abasebenzi bavame ukukwazi ukumsiza azinze masinyane ngemva kwalokho.
Ukuvakashela umuntu ophila ne-dementia esibhedlela
Isibhedlela sinomsindo, asijwayelekile futhi sigcwele abantu abangaziwa, okungaba nzima kakhulu kumuntu ophila ne-dementia. Umhlahlandlela we-NIA ongokuyisa umuntu one-Alzheimer’s esibhedlela uncoma:
- Hlelani ukuthi othile ahlale nomuntu kakhulu ngangokunokwenzeka: ilungu lomndeni, umngani othenjwayo noma umnakekeli oqashiwe.
- Nikeze abasebenzi ishidi lolwazi lomuntu elinenhlelo yakhe yansuku zonke, igama athanda ukubizwa ngalo, azithandayo nazingathandi, okungamvusa, nezimpawu zobuhlungu ezingasebenzisi amagama. Beka amakhophi egumbini nasendaweni yabahlengikazi.
- Siza ngokudla nokuphuza. Abantu abadala bangase bangondleki kahle esibhedlela. Vulelani izitsha zokudla, sizani ngokudla, nidle ndawonye, futhi nimnike iziphuzo.
- Thathani izinto eziduduzayo njengezithombe noma izinto zenkolo.
- Nciphisani umsindo. Valani ithelevishini futhi nincipise ivolumu yocingo ne-intercom.
- Zamani izinkambiso ezithulisayo, njengomculo othulisayo, ukufunda, ukuthandaza, ukucula noma ukubheka izithombe zakudala.
- Khuthazani ukunyakaza njengoba kuphephile, uma abasebenzi bevuma.
- Tshelani udokotela ngokushesha uma umuntu ebonakala ebuhlungu kakhulu noma ehlukile ngokungazelelwe. I-NIA ichaza ukuthi ukudideka okukhulu okungazelelwe, okubizwa ngokuthi i-delirium, kungabangelwa izinkinga ezifana nokutheleleka, imfiva, ukuphelelwa ngamanzi emzimbeni noma imiphumela emibi yemithi, futhi kudinga ukunakwa ngokwezokwelapha.
Uvakasho olufushane, olunokuthula nobuso obujwayelekile nengoma eyintandokazi lungaba yingxenye eduduzayo kakhulu yosuku lwesibhedlela.
Ukuletha izingane ekuvakasheni
Izingane zingaletha ukufudumala okuningi. Zilungiselelani kusengaphambili ngamagama alula, athembekile, gcinani uvakasho lufushane, futhi nizinike umsebenzi, njengokukhombisa umdwebo noma ukunikeza isithombe. I-NIA iphakamisa ukuthi izingane nabantu abane-Alzheimer’s bangajabulela imisebenzi elula ndawonye, njengokubheka incwadi yezithombe noma ukulalela umculo. I-Dementia Australia iphakamisa ukuthatha isikhwama esincane sezinto ezimnandi noma ezithulile ukugcina izingane ezincane zimatasa.
Zinakekeleni nani futhi
Ukuvakasha kungakhathaza futhi kukhathaze imizwa, ikakhulukazi uma umuntu eshintshe kakhulu. Kulungile ukuvakasha kancane uma kudingeka, ukuletha umngani ukuze akusekele, noma ukuhamba ekuseni ngosuku olunzima. Ukuthola imibono yokuzinakekela, bhekani ukuzinakekela komnakekeli. Uma nihlala kude, bhekani umhlahlandlela wethu ngamakholi: amakholi ocingo nawevidiyo.
Imibuzo evamile
Yini okufanele ngiyithathe uma ngivakashela umuntu ophila ne-dementia?
Thathani into enganibelana ngayo kunento enganixoxa ngayo. Incwadi encane yezithombe, uhlu lwezingoma azithandayo, ingubo ethambile, i-lotion yezandla, umagazini ngomsebenzi wakudala azijabulisa ngawo, noma isidlo esivunyelwe yizisebenzi konke kusebenza kahle. Ekhaya lokunakekela, izithombe zomndeni nezinto ezijwayelekile zingenza igumbi lizwakale njengekhaya.
Kufanele ngihlale isikhathi esingakanani uma ngivakashela umuntu ophila ne-dementia?
Akukho ubude obulungile. Imindeni eminingi ithola ukuthi uvakasho olufushane, olujwayelekile lusebenza kangcono kunolude, olungavamile, ngoba umuntu angase akhathale masinyane futhi angase angakhumbuli ukuthi nihlale isikhathi esingakanani. Bhekani izimpawu zokukhathala futhi niphume ngenkathi uvakasho lusazwakala lulungile.
Ngithini uma ecela ukuya ekhaya?
Phendulani umuzwa, hhayi amagama. “Ngifuna ukuya ekhaya” ngokuvamile kusho ukuthi “Angizizwa ngikhululekile noma ngiphephile.” Zamani ukuthi, “Ngitshele ngekhaya lakho,” nibheke izithombe ndawonye, noma nimenze ukuthi nihambe kancane noma adle okuthile. Ukuphikisana noma ukuchaza ukuthi kungani engeke aphume ngokuvamile kwengeza ukucindezeleka.
Kuthiwani uma engangazi?
Kungabuhlungu, kodwa zamani ukungamlungisi noma ukubuza ukuthi “Awungazi ukuthi ngubani?” Zethuleni ngokufudumele nangokulula futhi nithokozele isikhathi ndawonye. Abantu abaningi basajabulela inkampani futhi bazizwa ngokufudumala kwevakasho ngisho noma bengakwazi ukuthi ningobani.
Ngingasiza kanjani ngesikhathi sokuhlala esibhedlela?
Hlalani nomuntu lapho nikwazi, mnikeni usizo ekudleni nasekuphuzeni, futhi nithathe izinto ezijwayelekile njengezithombe. Nikezani abasebenzi ishidi elibala inhlelo yakhe yansuku zonke, igama athanda ukubizwa ngalo, izinto azithandayo nazingathandi, nezimpawu zobuhlungu. Tshelani udokotela ngokushesha uma umuntu ebonakala ebuhlungu kakhulu noma ehlukile ngokungazelelwe, ngoba ukudideka okungazelelwe kungase kube uphawu lwenkinga yezempilo.
Imithombo
Sixhumanisa nezinhlangano nezifundo leli khasi eliklanyelwe kuzo. Lunye lwahlolwa lapho leli khasi libuyekezwa.
- Adapting Activities for People With Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Residential Care Options: Visiting Someone in Dementia Care · Family Caregiver Alliance
- Visiting someone with dementia · Dementia Australia
- Taking a Person With Alzheimer's Disease to the Hospital · National Institute on Aging
- Helping Family and Friends Understand Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Communication · Alzheimer's Association