Tað stutta svarið
Ein blíður dagligur vani heldur uppvaking, máltíðir, persónliga røkt og legutíð á umleið somu tíð, leggur høvuðsvirksemið tá, persónurin er mest vakin, og javnvigar virksemi og hvíld. Ger vanan út frá lívslanga siðvenjum persónsins, halt hann leysan heldur enn ov fullan, fá dagsljós og rørslu hvønn dag, og broyt ætlanina frítt, tá dagurin krevur tað.
- Støðugar tíðir til uppvaking, máltíðir, røkt og legutíð geva degnum eina kendan karm.
- Legg høvuðsvirksemið á besta tíðspunkti persónsins á degnum, ofta um morgunin.
- Fyll ikki hvønn minutt. Hvíld og løgd eru partur av vananum.
- Dagsljós, daglig rørsla og at sleppa langt seint blundi og seinum koffein kann hjálpa við óró seint um dagin.
- Ein vani er ein vegleiðing, ikki ein regla. Skift, stytt ella slept alt á torførari døgum.
Á hesi síðuni (5 partar)
Ein blíður vani gevur degnum eina kenda karm: at standa upp, máltíðir, eitt sindur av virksemi, hvíld og song umleið á somu tíð. Tað minkar um avgerðir og óvæntaðar hendingar, og tað gevur tær eina ætlan til teir løtur, tá tú annars hevði hugsað um, hvat tú skalt gera nú. Vanin niðanfyri er eitt dømi, ikki ein regla. Brúka hann sum byrjanarstøði, og laga hann síðani til persónin, tú røkir um.
Hví hjálpir ein dagligur vani?
Ein støðugur vani hjálpir, tí kend mynstur eru lættari at fylgja enn nýggj. Alzheimer’s Association sigur, at ein ætlaður dagur merkir minni tíð brúkt at avgera, hvat skal gerast, og meiri tíð til stuttleikafullt virksemi, og viðmerkir, at regluligar tíðir til at vakna og fara at sova kunnu hjálpa við svevntrupulleikum og óró seint um dagin. National Institute on Aging mælir til at baða, klæða seg og eta á somu tíð hvønn dag sum part av einum róligum heimi, og Family Caregiver Alliance mælir eisini til at halda somu vanar.
Ein royndur blíður dagur
Tíðirnar eru bert dømi. Flyt allan dagin fram ella aftur, so hann passar til egna rútmu persónsins.
| Tíð | Hvat hendir | Hugskot | Á einum torførari degi |
|---|---|---|---|
| 8:00 | Vakna, vaska seg, klæða seg | Somu røð hvønn dag; legg klæði fram í røðini, tey skulu takast á | Halt røktina einfalda; ein reinur stakki er nóg mikið |
| 8:45 | Morgunmatur | Kaffi og blaðið lisið upp, ella útvarpið | Et saman í løgd, ongan trýst at tosa |
| 9:30 | Høvuðsvirksemi | Falda vaski, baka, arbeiða í urtagarði, ein stutt túr ella ein spasutur | Ein styttri útgáva, ella lat tey hyggja at, meðan tú gert tað |
| 10:30 | Løgd | Tónleikur, ein myndaalbum ella at sita við einum vindeyga | Hvíl í yndisstólinum |
| 11:00 | Hjálp við døgurða | Vaska grønmeti, seta borðið | Tú gert mat; tey halda tær við felag |
| 12:00 | Døgurði og rudda av | Turrka borðið, turrka nøkur fá uppvaskiføt | Slept húsligu arbeiðunum |
| 13:00 | Stutt hvíld | Føtur upp, spakulig tónleikur | Sama |
| 14:00 | Uttandura ella virkin | Spasutur, tíð á verandi, vatna urtir, blása ein ballón | Sit við einum sólskínum vindeyga |
| 15:00 | Sosialt ella skapandi | Vitjan, ein samrøða, myndapør, at lita, kort | Ein drekka og ein bita saman |
| 16:30 | Róartíð | Gardinur fyri, ljós tendrað, eitt róligt arbeiði sum at falda vaskiklutar | Kend tónleikur, lítið av ljóði |
| 17:30 | Kvøldmatur | Hjálp við at røra ella seta borðið | Einfaldur, kendur matur |
| 18:30 | Kvøld saman | Minnast saman yvir eftirrættinum, kort, ein yndisrøð ella ein handamassasja | Róligt felag |
| 20:00 | Leguvanir | Bað ella vasking, náttbúni, spakulig tónleikur, deyvd ljós | Stytt alt; hugnaður fyrst |
Hetta dømið fylgir byggnaðinum í egna royndarætlanini hjá Alzheimer’s Association fyri tíðliga og miðstig, sum fer frá persónligari røkt og morgunmati gjøgnum húslig arbeiði, spasuturar, tónleik, hvíld og vitjanir til kvøldmat, at minnast saman og at gera seg kláran at fara at sova.
Hvussu gert tú tín egna vana?
Byrja við, hvussu persónurin altíð hevur livað, ikki við eini talvu. Alzheimer’s Association mælir til at hugsa um hetta, áðrenn tú leggur til rættis:
- Hvat honum dámar og ikki dámar, styrkir og áhugamál.
- Hvussu hann plagdi at brúka dagin. Ein, sum altíð stóð tíðliga upp og gekk túr við hundinum, eigur framvegis at ganga tíðliga. Ein náttarfugl fer kanska ongantíð at dáma ein byrjan kl. 8:00.
- Besta tíð hansara á degnum. Legg bað, túrar og høvuðsvirksemið har.
- Nóg mikið av tíð til máltíðir, vasking og at klæða seg, so einki verður hastverk.
- Regluligar tíðir at vakna og fara at sova.
Sama kelda mælir til at hava eina blanding av húsligum arbeiðum, máltíðum, persónligari røkt, skapandi virksemi, kropsligum virksemi, sosialari tíð, andaligum virksemi og spontanum løtum, so sum tá ein vinur kemur á óvart inn um.
Royn tað í eina viku, og tillaga síðani
Skriva eina stutta viðmerking hvønn dag. Alzheimer’s Association mælir til at spyrja, hvørji virksemi riggaðu best og hví, um tað vóru tíðir við ov nógv gangandi ella ov lítið at gera, og um spontanar ætlanir vóru hugnaligar ella elvdu til stúran. Halt tað, sum riggar, og broyt tað, sum ikki riggar.
Ger tað sjónligt
Um persónurin enn kann lesa, kann ein túsjtalva ella eitt kort við stórum bókstavum við ætlanini fyri dagin virka tryggjandi. Halt tað stutt: «Morgunmatur. Spasutur við Saru. Døgurði. Hvíld.» Summi klára seg betur uttan at vita langt frammanundan; Family Caregiver Alliance mælir til ikki at umrøða ætlanir fyrr enn beint áðrenn, um tað elvir til stúran.
Hvussu tillagar tú vanan
Lat vera pláss at anda
Fyll ikki hvønn minutt. Alzheimer’s Association leggur dent á, at persónurin hevur brúk fyri javnvág millum virksemi og hvíld og kann hava brúk fyri fleiri steðgum. Um hann sýnist at keðast, verður distraheraður ella illur, skift tá virksemi ella hvíl.
Verð um seinseftirmiðdagin
Nógv gerast meira órógv, tá dagsljósið hvørvur. NIA mælir til tíð uttandura ella við einum vindeyga fyri sólskin hvønn dag, at vera virkin hvønn dag uttan at leggja ov nógv til rættis, at sleppa koffein og alkohol seint um dagin, og at sleppa longum blundi seint um dagin. Summar familjur finna eisini, at tað hjálpir at draga gardinurnar fyri og tendra ljós áðrenn myrkið. Sí óró seint um dagin og svevnur.
Broyt hann, tá tørvurin broytist
- Tíðligt stig: legg vanan til rættis saman. Persónurin vil kanska hava eina skrivaða skrá, sum hann stýrir sjálvur.
- Miðstig: tú leiðir meira. Styttri virksemi, meira hvíld og nógv kend arbeiði; sí virksemi á miðstigi.
- Seint stig: vanin snýr seg um hugna, máltíðir og røkt, við stuttum sansalutum sum tónleiki ella handamassasju ímillum; sí virksemi á seinum stigi.
Broyt virkseminið, ikki karmin
Halt máltíðir, hvíld og legutíð støðugar, og skift um virkseminið ímillum. NIA mælir til at royna ymisk virksemi ymsar dagar fyri at halda tingini áhugaverd. Tú kanst baka mánadag, arbeiða í urtagarði týsdag og hyggja at myndum mikudag. Okkara 101 hugskot til virksemi og húslig arbeiði kunnu fylla plássini.
Tá dagurin ikki fer sum ætlað
Nakrir dagar fara ikki eftir nakrari ætlan. Sjúka, ein vánalig nátt, ein læknavitjan ella broytt veður kunnu kasta øllum av lagi. Slepp ætlanini, halt tað grundleggjandi (matur, drekka, hvíld, hugnaður) og royn aftur í morgin. Um persónurin noktar nakað, sí tá tey siga nei. Ein løgd steðgur við róligari anding saman, sum rólig anding, kann hjálpa tykkum báðum at finna róina aftur.
Tín egni vani hevur eisini týdning. Bygg steðgar inn til tín sjálvs, og bið familju ella eina avloysingartænastu um at taka yvir regluliga frítíð. Sí egnumsjón hjá teimum, sum røkja.
Vanligir spurningar
Hví er ein vani hjálpsamur hjá einum við demensu?
Ein fyrisígiligur dagur merkir færri avgerðir og óvæntaðar hendingar, sum nógv, ið liva við demensu, finna tryggjandi. Alzheimer's Association vísir á, at ein ætlaður dagur letur teg brúka minni tíð at finna útav, hvat tú skalt gera, og meiri tíð til ting, tit bæði hava gleði av. Tað hjálpir eisini teimum, sum røkja, at stýra sínum egna degi.
Hvussu sær ein góður dagligur skrá hjá einum við demensu út?
Tað finst eingin einast rætt skrá. Ein góður vani heldur uppvaking, máltíðir og legutíð á umleið somu tíð, leggur persónliga røkt og høvuðsvirksemið tá, persónurin hevur tað best, fevnir um tíð uttandura ella við einum vindeyga, og gevur pláss fyri hvíld. Ger hann út frá, hvussu persónurin altíð hevur livað.
Skal ein persónur við demensu blunda um dagin?
Ein stutt hvíld kann hjálpa, serliga eftir døgurða. National Institute on Aging mælir til at sleppa longum blundi og dúrungi seint um dagin, tí at vera ov troyttur ella illa hvíldur kann økja um óró seint um dagin. Um svevnur er ein álvarsligur trupulleiki, tosa tá við læknan.
Hvat, um tey nokta at fylgja vananum?
Lat tað liggja nú og royn aftur seinni ella á ein annan hátt. At nokta kann merkja, at tey eru troytt, ikki frísk, hava pínu ella bara ikki eru klár. Vanin er til fyri at gera dagin lættari, so boyg hann heldur enn at noyða hann fram.
Keldur
Vit leinkja til teir stovnar og kanningar, sum henda síðan byggir á. Hvør varð kannaður, tá síðan varð dagførd.
- Daily Care Plan · Alzheimer's Association
- Coping With Agitation, Aggression, and Sundowning in Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Adapting Activities for People With Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Caregiver's Guide to Understanding Dementia Behaviors · Family Caregiver Alliance