Handarbeiði og list fyri vaksin við demensu

List og handarbeiði geva fólki, ið liva við demensu, ein hátt at vísa seg, sum ikki er treytaður av at finna røttu orðini. Alzheimer’s Association viðmerkir, at listaverkætlanir kunnu geva eina kenslu av avrikum og meining og ein møguleika at vísa seg, bæði hjá tí, sum tekur sær av onkrum, og hjá persóninum við demensu. Lykilin er at halda tað vaksnamanna, einfalt og uttan trýst. Hendan síðan gevur ávísar verkætlanir, hvussu tú setur tær upp og hvussu tú tillagar tær, tá ting broytast.

Hvat ger eina listaliga virksemi vaksnamanna og ikki barnsliga?

Ein listalig virksemi fyri vaksin brúkar veruligt tilfar, evni fyri vaksin og ein virðiligan tón. Alzheimer’s Association mælir til at halda verkætlanir á vaksnamanna støði og sleppa øllum, sum kann kennast niðrandi ella barnsligt.

Hugsa um smakk persónsins. Onkur, ið elskaði hondarbeiði, kann dáma at handfara tógv. Ein pensjoneraður verkfrøðingur kann heldur velja ein modellpakk við stórum bitum ella at sortera amboð til eina verkætlan. Ein fyrrverandi lærari kann hava hug at gera kort.

Hví leggja dent á ferðina og ikki úrslitið?

Tí at tíðin saman er málið. Vegleiðingin hjá Alzheimer’s Association um virksemi heima sigur, at tú skalt leggja dent á ferðina, ikki úrslitið. Ein máling, sum „bara er blá“, er kortini ein máling. Ein klippimynd við trimum myndum er kortini ein klippimynd.

Felagið viðmerkir eisini, at ein yrkislistafólk kann gerast frustrerað av broytingum í arbeiðinum, meðan ein áhugafólk kann gleða seg um ein nýggjan møguleika at vísa seg. Um persónurin var dugnaligur listafólk, royn tá eitt annað slag av tilfar enn tað, tey dugaðu best, so tað kennist sum stuttleiki heldur enn samanbering.

Hugskot um list og handarbeiði at royna

Hvørt hugskot hevur við, hvussu tú kanst gera tað einfaldari, um tað gerst trupult.

1. Vatnlitsflatur. Væt eitt ark av tjúkkum vatnlitspappíri og lat persónin sleppa lit á tað við einum stórum pensli. Litirnir spreiða seg av sær sjálvum, so onki úrslit er skeivt. Enfaldari: bjóða bert tveir litir, ella mála við vatni á eitt myrkt pappír, har vátu merkjini síggjast.
2. Klippimynd úr bløðum. Klipp myndir út frammanundan úr bløðum um urtagarðyrki, matgerð, bilar, ferðing ella gomul áhugamál persónsins. Lat tey velja og líma myndirnar á papp. Enfaldari: bjóða fýra tilskornar myndir og ein límstift, og límið saman.
3. Blómuseting. Alzheimer’s Foundation of America mælir til at seta skorin blómur og grønt í einfaldar árstíðarprýðir. Brúka eina tunga, støðuga vasu og stilkar, sum longu eru kliptir til. Enfaldari: set nakrar fáar stilkar í ein lítlan kopp, ein í senn.
4. Kort við pressaðum blómum. Pressa blómur úr einum vørru millum bóksíður í eina viku, og líma teir síðani á eitt faldað kort. Enfaldari: tú setur límið á, tey trýsta blómuni niður.
5. Litisíður fyri vaksin. Vel síður við týðiligum linjum og veruligum evnum. Okkara prentiligu litisíður kunnu eisini litast á skerminum við at trýsta á ein lit og síðani á ein part av myndini. Enfaldari: størri øki, færri litir, tjúkkir tuskar.
6. Leir ella mjúkur deigur. Rulla, trýst og forma luftturkaðan leir ella mjúkan modellirdeig. At trýsta eitt blað niður í leir ger eina einfalda flísu við avtrykki. Enfaldari: bert at kremta og rulla er ein fullfíggjað virksemi. Gev gætur, um persónurin tekur leir í munnin.
7. Kortagerð. Alzheimer’s Association mælir til at seta tað fram sum eina veruliga uppgávu: „Vit senda einum vini eitt bati-soon-kort. Kanst tú hjálpa?“ Tilskorið papp og nøkur fá blómulímimerki ella frímerkjalík merki rigga væl.
8. Minnaalbum. Set avrit av gomlum myndum, postkortum ella atgongumerkjum á albumsíður saman. Tosað um hvørt í senn, meðan tit gera tað. Sí okkara leiðbeining um at minnast fyri blíðar hættir at tosa um fortíðina.
9. Tógv- og kenslutalvur. Líma bitar av kordfløyli, fløyli, sekkatógvi og silki á stívt papp. At gera tað er virksemið; at nerta við tí seinni er eitt annað. Fleiri hugskot eru í okkara leiðbeining um sansandi virksemi.
10. Einfald viðgerð av træ. Fyri onkran, ið dámdi at arbeiða við træ, kann tað kennast kent at slípa ein slættan trækloss ella mála eitt fuglahús úr einum pakka. Tak hvass amboð burtur og hav eftirlit.
11. Máling til tónleik. Set yndisútgávuna á og mála formar ella litir, sum passa til stemningin. Hetta sameinar tvey sløg av virksemi, sum nógv dáma. Sí tónleikavirksemi.

Hvussu seti eg eina listaløtu upp?

1. Fyrireika fyrst. Klipp, tillaga og legg alt til rættis, áðrenn tú bjóðar persóninum. At bíða, meðan tú leitar eftir saksi, kann missa løtuna.
2. Halt tað smátt. Tveir ella tríggir litir, ein pensil, eitt ark. Ov nógv val kunnu gerast ovurstór.
3. Verja borðið. Ein plastdukur ella eitt gamalt lakan ger, at søl ikki er ein stúra.
4. Sit lið um lið. Arbeið við tínum egna verki beint við teirra. Tað kennist sum nakað felags, ikki sum eftirlit.
5. Hjálp teimum at byrja. Alzheimer’s Association viðmerkir, at tú mást kanska byrja penslarørsluna saman við persóninum. Tá byrjað er, halda nógv ofta áfram.
6. Tosa meðan tit arbeiða. Sig okkurt um litir og hvussu tilfar kennist, ella lat listina føra til søgur. Slepp spurningum sum ein roynd, til dømis „Hvat er hetta?“
7. Gevið góða tíð. Ein verkætlan skal ikki vera liðug í einum seti.

Hvussu tillagi eg list, tá demensugongdin broytist?

NHS mælir til, at á seinni stigum verða virksemi ofta gjørd einfaldari og leggja dent á sansirnar. At hyggja at onkrum øðrum mála og tosa um litirnar er ein veruligur háttur at vera við. Fyri fleiri hugskot stig fyri stig, sí virksemi fyri øll stig.

Trygd við listatilfari

• Vel máling, tuskar og límstiftir uttan eitur.
• Halt saksi, handarbeiðskniv og heitar límpistólur burtur. Ger alt klipping sjálv/ur, frammanundan.
• Gev gætur, um onkur tekur leir, máling ella smálutir í munnin.
• Brúka støðugar, tungar ílát til vatn og vasur.

Nær skulu vit steðga?

Steðga, tá uppmerksemið flýtur burtur ella órógv sæst. Alzheimer’s Association mælir til at enda ella broyta eina virksemi, tá uppmerksemið minkar ella órógvin veksur. Set verkætlanina á eitt trygt stað og bjóða okkurt róligt. Tit kunnu koma aftur til tað í morgin, ella ongantíð. Bæði er í lagi.

Vís fram verkið, um persónurin vil

At seta eina máling á køliskápið ella seta eina klippimynd í rammu kann vera ein stillur háttur at vísa virðing. Spyr fyrst. Summi dáma væl at síggja sítt arbeiði á vegginum; onnur vilja heldur ikki.

Sameina list við okkara spøl

Teir dagar, tá tað er ov nógv at seta máling fram, riggar Liting á eini teldil uttan søl. Myndaputl heldur alla myndina sjónliga sum ein vegleiðing, meðan tit flyta bitarnar. Samrøðukort bjóða opin boð, sum kunnu føra frá eini mynd til eina søgu. Øll hava ongan teljara ella stigatal. Tú kanst eisini prenta síður úr okkara savni av prentiligum virksemi.