Kumtembelea Mtu Mwenye Dementia Nyumbani au Hospitalini

Kumtembelea mtu unayempenda katika nyumba ya utunzaji wa kumbukumbu, nyumba ya wazee au hospitali kunaweza kuibua hisia nyingi. Huenda ukajiuliza useme nini, uilete nini, au kama ziara ina maana yoyote ikiwa hatakumbuka. Ina maana. National Institute on Aging inabainisha kwamba watu wenye Alzheimer mara nyingi hufurahia ushirika hata wasipokumbuka mgeni ni nani. Ukurasa huu unatoa hatua za vitendo kabla, wakati na baada ya ziara, pamoja na vidokezo mahususi kwa kulazwa hospitalini.

Ninajiandaaje kwa ziara?

Mipango kidogo hurahisisha ziara kwenu wote wawili.

• Chagua wakati mzuri. Dementia Australia inapendekeza kutembelea wakati mtu huwa macho zaidi, ambao kwa watu wengi ni asubuhi au karibu na adhuhuri. Family Caregiver Alliance inapendekeza kujua ratiba ya kituo na kutembelea wakati wa muda wa mapumziko, si wa shughuli.
• Wasiliana na wahudumu. Uliza mtu amekuwaje leo, na uangalie kanuni zozote kuhusu chakula, wanyama kipenzi au matembezi.
• Andaa mfuko mdogo wa ziara. Kitu kimoja au viwili vya kushiriki vinatosha (tazama orodha hapa chini).
• Panga mada chache. Huenda mtu asiwe na habari za kushiriki, kwa hiyo lete zako mwenyewe: habari za familia, hali ya hewa, mechi ya mpira, hadithi ya kuchekesha.
• Weka matarajio yako mwenyewe. Ziara zingine zitakuwa za joto na za mazungumzo. Zingine zitakuwa tulivu au ngumu. Zote ni za kawaida.

Nilete nini?

Leta vitu vya kushiriki, si vitu vya kupima. Machaguo mazuri ni pamoja na:

• Albamu ndogo ya picha yenye picha kubwa na wazi. Ziandike nyuma kwa ajili ya wahudumu.
• Orodha ya nyimbo za kupendwa kwenye simu, pamoja na vipokea sauti rahisi au spika ndogo.
• Kitu laini cha kushika, kama blanketi, skafu au sweta inayojulikana.
• Mafuta ya mikono kwa masaji ya upole ya mikono, ikiwa mtu anapenda kuguswa.
• Jarida au kitabu cha picha kuhusu kipenzi cha zamani, kama bustani, magari, ndege au mapishi.
• Kitafunio anachopenda, ikiwa wahudumu wanasema ni salama.
• Vitu vinavyojulikana kwa chumba. Family Caregiver Alliance inapendekeza maua, mimea, picha za familia na kazi za sanaa, au bango kubwa la picha za familia za zamani.
• Kompyuta kibao, kwa kutazama picha za familia au kucheza mchezo wa upole pamoja.

Tunaweza kufanya nini pamoja wakati wa ziara?

Kufanya kitu pamoja huondoa shinikizo la mazungumzo. Dementia Australia inapendekeza kutazama picha, ufundi rahisi, kupanda miche, muziki, kushiriki kitafunio, au kutembea kuzunguka uwanja. Mawazo mengine machache:

1. Tazameni picha. Onyesha unachokiona: “Tazama kofia hiyo.” “Ufuo huu unapendeza.” Mwache mtu aongoze. Epuka “Huyu ni nani?”
2. Chezeni muziki na mwimbe. Nyimbo zinazojulikana zinaweza kuinua hali na kuleta wakati wa pamoja, hata mazungumzo yanapokuwa magumu.
3. Tembeeni kwa muda mfupi. Family Caregiver Alliance inapendekeza kutembea kuzunguka kituo, hasa bustanini kama ipo. Kusukumwa kwenye kiti cha magurudumu pia kunahesabiwa.
4. Mpe masaji ya mikono. Mafuta kidogo na kusugua polepole mikononi kunaweza kutuliza.
5. Msaidie kujipamba. Dementia Australia inataja kuchana nywele, kupaka rangi kucha au kumsaidia mtu kuvaa vazi analopenda, ikiwa anapenda.
6. Chezeni mchezo rahisi. Family Caregiver Alliance inapendekeza karata, domino, au chochote mtu alikuwa akicheza. Kwenye kompyuta kibao, Jozi za Picha zinaweza kuchezwa picha zikiendelea kuonekana na bila saa. Jozi za Picha Zako hugeuza picha unazochagua kuwa mchezo wa kulinganisha, na picha hubaki kwenye kivinjari chako.
7. Tazameni kitu pamoja. Family Caregiver Alliance inapendekeza vichekesho na filamu za zamani. Hata mtu asipoweza kufuata hadithi, mnaweza kukaa karibu na kushiriki muda.
8. Soma kwa sauti. Shairi fupi, kifungu anachopenda, au barua kutoka kwa mwanafamilia.
9. Kaeni tu pamoja. Kushikana mikono au kukaa kimya ni ziara halisi. Alzheimer’s Association inabainisha kwamba ni sawa kutojua la kusema, na kwamba uwepo wako una maana zaidi.

Kadi za Mazungumzo zinaweza kusaidia unapoishiwa cha kusema. Kila kadi ina picha na swali wazi.

Nizungumzeje wakati wa ziara?

• Jitambulishe kila mara. “Habari Baba, ni Mark, mwanao.” NIA inapendekeza wageni wajitambulishe kwa ufupi ili kuanza mazungumzo.
• Msogelee kutoka mbele na ukae usawa wa macho.
• Usirekebishe wala kubishana. NIA inashauri wageni wasimrekebishe mtu akikosea au akisahau kitu.
• Kuwa na subira maneno yanapokuwa magumu kupatikana. Toa muda mwingi.
• Jibu hisia. Kama mtu anaonekana huzuni au ana wasiwasi, litambue kabla ya kubadilisha mada.
• Epuka maswali ya mtihani kama “Unanikumbuka?” au “Ulikula nini mchana?”

Tazama vidokezo vyetu vya mawasiliano kwa zaidi.

Nifanye nini wakisema “Nataka kwenda nyumbani”?

Jibu hisia iliyo nyuma ya maneno (mwongozo wetu wa mtu anapoendelea kuomba kurudi nyumbani unaenda mbali zaidi). Family Caregiver Alliance inaeleza kwamba “Nataka kwenda nyumbani” kwa kawaida ni njia ya kusema “Sijisikii vizuri,” na inapendekeza majibu kama “Niambie kuhusu nyumbani kwako” au “Ni kitu gani unachopenda zaidi nyumbani?” Dementia Australia inaongeza kwamba “nyumbani” inaweza kumaanisha wakati au mahali ambapo mtu alihisi salama, kama utotoni.

Jaribu:

• kutambua hisia: “Inaonekana unakumbuka nyumbani.”
• kutoa faraja kwa kugusa, ikiwa anakaribisha
• kutazama picha au kuzungumza kuhusu nyumba ya familia
• kutoa matembezi, kinywaji au kitafunio

Epuka kubishana au kueleza kwa nini hawezi kuondoka. Mara chache husaidia na mara nyingi huongeza dhiki.

Ziara iwe ya muda gani?

Fupi na za mara kwa mara mara nyingi hufaa zaidi. Family Caregiver Alliance inabainisha kwamba mtu kwa kawaida hakumbuki kama ulikaa dakika tano au saa tano, na inapendekeza kwamba ziara tatu fupi kwa wiki zinaweza kuwa bora kuliko moja ndefu. Dementia Australia inasema hakuna idadi sahihi ya ziara wala urefu sahihi.

Katika wiki za kwanza baada ya kuhamia utunzaji wa kumbukumbu, Family Caregiver Alliance inapendekeza kutembelea mara nyingi, kisha taratibu kuingia katika mpangilio wa kawaida. Waulize wahudumu wanachokiona.

Naondokaje bila kumhuzunisha?

Kuondoka kunaweza kuwa sehemu ngumu zaidi. Dementia Australia inapendekeza:

• Sema utakaa muda gani unapowasili. “Naweza kukaa saa moja, kisha naenda sokoni.”
• Tumia shughuli kama mwisho wa kawaida. “Tukimaliza wimbo huu, nitaondoka.”
• Ipange pamoja na mlo au shughuli, au waombe wahudumu wamsaidie mtu kutulia kwenye kitu kingine.
• Weka kuaga kwa ufupi na kwa namna ile ile kila mara. Kuchelewa, kuomba msamaha au kukaa “kidogo tu zaidi” kunaweza kufanya kuaga kwa baadaye kuwa kugumu zaidi.

Baada ya kuondoka, ni kawaida kuhisi huzuni. Jiruhusu kupumzika. Kama mtu alihuzunika, wahudumu kwa kawaida wanaweza kumsaidia kutulia muda mfupi baadaye.

Kumtembelea mtu mwenye dementia hospitalini

Hospitali ina kelele, haijulikani na imejaa wageni, jambo linaloweza kuwa gumu sana kwa mtu anayeishi na dementia. Mwongozo wa NIA wa kumpeleka mtu mwenye Alzheimer hospitalini unapendekeza:

• Mtu abaki na mgonjwa kadiri inavyowezekana: mwanafamilia, rafiki anayeaminika au mlezi aliyeajiriwa.
• Wape wahudumu karatasi ya taarifa za kibinafsi yenye ratiba ya mtu, jina analopendelea, anachopenda na asichopenda, vichocheo vinavyowezekana, na dalili zisizo za maneno za maumivu. Weka nakala chumbani na kwenye kituo cha wauguzi.
• Msaidie kula na kunywa. Wazee wanaweza kupungukiwa lishe hospitalini. Fungua vifungashio, msaidie wakati wa milo, kuleni pamoja, na mpe vinywaji.
• Leta vitu vya kufariji kama picha au vitu vya kiroho.
• Punguza kelele. Zima televisheni na upunguze sauti ya simu na vipaza sauti vya ndani.
• Jaribu mazoea ya kutuliza, kama muziki wa kutuliza, kusoma, kusali, kuimba au kutazama picha za zamani.
• Himiza kutembea-tembea kadiri ilivyo salama, kwa idhini ya wahudumu.
• Mwambie daktari mara moja kama mtu anaonekana kuwa mbaya zaidi au tofauti ghafla. NIA inaeleza kwamba mchanganyiko mkali wa ghafla wa akili, unaoitwa delirium, unaweza kusababishwa na matatizo kama maambukizi, homa, upungufu wa maji mwilini au athari za dawa, na unahitaji huduma ya kitabibu.

Ziara fupi na tulivu yenye uso unaojulikana na wimbo anaoupenda inaweza kuwa sehemu ya kufariji zaidi ya siku ya hospitalini.

Kuleta watoto kwenye ziara

Watoto wanaweza kuleta joto kubwa. Waandae mapema kwa maneno rahisi na ya kweli, weka ziara fupi, na uwape kazi, kama kuonyesha mchoro au kukabidhi picha. NIA inapendekeza kwamba watoto na watu wenye Alzheimer wanaweza kufurahia shughuli rahisi pamoja, kama kupitia albamu ya picha au kusikiliza muziki. Dementia Australia inapendekeza kuleta mfuko mdogo wa vitafunio au vitu tulivu vya kuwashughulisha watoto wadogo.

Jitunze wewe pia

Kutembelea kunaweza kuchosha na kugusa hisia, hasa kama mtu amebadilika sana. Ni sawa kutembelea mara chache kama unahitaji, kuleta rafiki wa kukusaidia, au kuondoka mapema siku ngumu. Kwa mawazo ya kujitunza, tazama kujitunza kwa mlezi. Kama unaishi mbali, tazama mwongozo wetu wa simu na simu za video.