Деменциа зму ауаҩы диҭаара: апансионати ахәшәтәырҭеи

Угәы ззыҳәо ауаҩы апансионат, агәылара аҭыԥ ма ахәшәтәырҭа диҭаара цәанырра рацәа унаҭар ҟалоит. Иуҳәаша, иуаагаша, ма шәара шәахьнеиз игәалашәомызт ҳәа агәҭынчымра уцәаҳәор ҟалоит. Аха аҭаара хәарҭа ду амауп. National Institute on Aging ишазгәарҭо ала, Альцгеимер имчылара зму ауаа еиҳарак аӡәы диҭаар бзиа ирбоит, уахьааз ауаҩы ихьӡ рхашҭыркгьы. Ари адаҟьа узыцхыраауа амариоу ашьаҿақәа аарԥшуеит: аҭаара аԥхьа, иаамҭазы, ахынҳәраан, насгьы ахәшәтәырҭатә ҭагылазаашьақәа рзы агәаҳәарақәа.

Шԥасҽазыҟасҵашазеи аҭаара?

Аплан хәыҷы аҭаара шәҩыккгьы шәзы имарианы иҟанаҵоит.

• Аамҭа бзиа алых. Dementia Australia ишаҳәо ала, ауаҩы бзианы дшааиргәыӷуа аамҭазы уахьнеир еиӷьуп, ауаа рацәа рзы ари шәыбжьалла ауп. Family Caregiver Alliance ишаҳәо ала, аҭыԥ аграфик еилкааны, аусқәа раамҭа аасҭа аамҭа ҭацә аан шәахьнеи.
• Аусзуҩцәа рҿы еилкаа. Ауаҩы иахьа дишәарҭаз азҵаа, насгьы афатә, арахә ма адәылҵрақәа рганахьала аԥҟарақәа урызцәажәа.
• Аҭааратә рюкзак хәыҷы аиқәыршәа. Еицыжәзеиԥшша акы ма ҩба амазаара акәуп (ҵаҟа иарбоу асиа уахәаԥш).
• Алацәажәарақәа хәыҷы ԥхьаҟа еиҿкаа. Ауаҩы ажәабжь ҿыцқәа имамзар ҟалоит, убри аҟынтә ухаҭа уаага: аҭаацәара ирызкны, амш аҭагылазаашьа, аспортивтә хәмарра, ахәмаргатә ҭоурых.
• Угәы заҵәҟьа ақәиҭтә. Шьоукы аҭаарақәа гәырӷьарала ицоит, шьоукы — ҭынч ма уадаҩны. Аҩ-ҭагылазаашьакгьы нормалоуп.

Исыманы сцашазеи?

Ауаҩы димԥышаауа, еицыжәзеиԥшша амаҭәақәа уаага. Бзиахоит:

• Афотоальбом хәыҷы дуу, бзианы ицәырҵуа асахьақәа зну. Аусзуҩцәа рзы асахьақәа ршьҭахь ахьӡқәа рыҩ.
• Ашәақәа реизга ателефон аҟны, имариоу анаушникқәа ма аколонка хәыҷы ацыз.
• Хьацы иҟоу амаҭәа, ҿырԥштәыс бзиа ирбо агәыла, ахша ма ахылԥа.
• Анапеиҳашь напцәа рырҵәахәразы, ауаҩы ари бзиа дирбозар.
• Ажурнал ма асахьақәа рыла ихьчоу ашәҟәы ажәытә ҳарак зҵаз аусқәа рганахьала: аҵиаақәа, амашьынақәа, аԥсаатәқәа, афатә аҟаҵара.
• Бзиа ирбо афатә, аусзуҩцәа изызинрҭазар.
• Аҩны бзиа ирбо ахәҭақәа. Family Caregiver Alliance ишаҳәо ала, ашәҭқәа, аҵиаақәа, аҭаацәа рсахьақәа, ма ажәытә афотосахьақәа рпостер аҭаӡамц ианырҵар ҟалоит.
• Апланшет, аҭаацәара рсахьақәа рахәаԥшразы ма имариоу ахәмаррақәа рзы.

Аҭаараан ҳаицыҟаҵашазеи?

Ак имарианы еицыжәҩазар, алацәажәаразы агәҭынчымра маҷхоит. Dementia Australia ишаҳәо ала, асахьақәа рахәаԥшра, имариоу анапылаҟаҵара, аҵиаақәа рҭаӡара, амузыка, еицыжәзеиԥшу афатә, ма аԥсабараҿы аҩашәара ҟалоит. Даҽа хәҭақәак:

1. Асахьақәа шәырхәаԥш. Ижәбо шәахцәажәа: «Ари ахылԥа уахәаԥш», «Ари амшын аҿықә бзиаӡоуп». Ауаҩы уи дахылаԥш. «Ари дзусҭоузеи?» ҳәа амзҵаан.
2. Амузыка шәырҳа, шәашәа. Еицырдыруа ашәақәа агәкаҳара маҷны иҟарҵоит, насгьы алацәажәара уадаҩхаркгьы еицыжәдыруа аамҭа ԥнаҵоит.
3. Аҩашәара кьаҿ шәца. Family Caregiver Alliance ишаҳәо ала, аҭыԥ ахьааиргәыӷуа, еиҳарак абаҳчаҿы, шәҩашәар ҟалоит. Аинвалидтә ҭынчрыжьрала аҩашәарагьы убри аҵакы амоуп.
4. Анапқәа рмассаж ҟаҵа. Кәакацәак анапеиҳашьи имариоу анапҭаареи агәы ҭынчхоит.
5. Агигиенаҿы уцхыраа. Dementia Australia ишаҳәо ала, ахцәы аҭаӡара, аҵәцақәа рыԥшшәахра, ма бзиа ирбо амаҭәа ашәҵара ауаҩы бзиа дирбозар иҟаҵар ҟалоит.
6. Имариоу ахәмарра шәхәмар. Family Caregiver Alliance ишаҳәо ала, акартақәа, адомино, ма ажәытәан ирхәмаруаз уаага. Апланшет аҟны Picture Pairs ахәмарра аамҭада иҟалоит. Photo Pairs шәара шәсахьақәа еиқәшәо ахәмарраны иҟанаҵоит, насгьы асахьақәа шәбраузер аҟны иаанхоит.
7. Акы еицыжәхәаԥш. Family Caregiver Alliance ишаҳәо ала, акомедиақәеи ажәытә фильмқәеи бзиахоит. Ауаҩы аҭоурых ииашаны ихшыҩ ашьҭамызтәкгьы, еицышәааигәаны шәааицтәар ҟалоит.
8. Бжьыҭарала уԥхьа. Ажәеинраала кьаҿ, бзиа ирбо аԥҟара, ма аҭаацәа рҟынтә асаламшәҟәы.
9. Шәааицтәа заҵәык. Анапқәа шәеибакыны ма ҭынч шәааицтәаргьы, ари ҭаараҵәҟьоуп. Alzheimer’s Association ишаҳәо ала, иуҳәаша узымдыркгьы иашауп, уара уахьыҟоу еиҳа ихәарҭоуп.

Иуҳәаша уцәыӡзар, Conversation Cards шәыцхыраар ҟалоит. Иарбан карточкзаалак асахьеи аҭак аҭара зҭаху аҵара-азҵаареи амоуп.

Аҭаараан шԥасцәажәашазеи?

• Еснагь ухаҭа ухьӡ уҳәа. «Бзиара убайт, аб, с-Марк ауп, уԥа». NIA ишаҳәо ала, алацәажәара хацыркразы ухаҭа ухьӡ уҳәар еиӷьуп.
• Ԥхьаҟантәи уааигәаха, улаԥш улаԥш иаҵагыланы уааицтәа.
• Уимҩахынҳәлан, уимагмызт. NIA ишаҳәо ала, ауаҩы иашамкәа ак иҳәазар ма иххамшҭыр, дирҵәахыр аҭахым.
• Чҳаратәла уҟаз ажәақәа уадаҩны ианыԥшаауа. Аамҭа рацәаны иуҭа.
• Ацәаныррақәа урыцклаԥ. Ауаҩы дгәаҟуазар ма дгәҭынчымзар, даҽа темак уахьеимҵацы уи уаҭа.
• Атесттә зҵаарақәа уцәца, ҿырԥштәыс «Усгәалашәома?» ма «Шьыбжьхьазеи иуфаз?».

Еиҳаны уахәаԥш ҳара ҳ-communication tips.

«Сҩныҟа сцар сҭахуп» ҳәа аниҳәозеи, иҟасҵашазеи?

Ажәақәа рҵаҟа иҟоу ацәанырра уаҭа (ҳаиҿкаамҭа when someone keeps asking to go home еиҳаны ухәаԥш). Family Caregiver Alliance ишаҳәо ала, «Сҩныҟа сцар сҭахуп» еиҳарак «Сара сгәы ҭынчӡам» ҳәа аҳәара ауп, насгьы «Уҩны атәы сажәеиҳәа» ма «Уҩны зегь раасҭа бзиа иубозеи?» ҳәа аҭакқәа ҟалоит. Dementia Australia ишаҳәо ала, «аҩны» ауаҩы гәҭынчра змаз аамҭа ма аҭыԥ иаанагар ҟалоит, ҿырԥштәыс ахәыҷра.

Ухы иархәа:

• ацәанырра аҳасабкра: «Уҩны угәы ишалало сбоит»
• агәҭынчра анапқәа рыла аҭара, уи бзиа ирбозар
• асахьақәа шәырхәаԥш ма аҭаацәара рҩны шәахцәажәа
• аҩашәара, аӡы ма афатә бзиахар уаага

Аимак ма избан уахьыҟамло амзызқәа реилкаара уцәца. Уи ацхыраара шамахамзар азнаумырхоит, еиҳа агәҭынчымра азнархиоит.

Шаҟа аамҭа ицозеи аҭаара?

Аамҭа кьаҿла, аха еснагь еиҳа еиӷьуп. Family Caregiver Alliance ишазгәарҭо ала, ауаҩы хә-минуҭк ма хә-сааҭк шәахьааиз игәалашәомызт, убри аҟынтә мчыбжьык х-ҭаарак аамҭа дулатәи аҭаара аасҭа еиӷьхар ҟалоит. Dementia Australia ишаҳәо ала, аҭаарақәа рхыԥхьаӡара ма аамҭа шьақәыргылам.

Апансионат ахь уаннеилак аԥхьатәи амчыбжьқәа рзы Family Caregiver Alliance еснагь аҭаара аанарԥшуеит, анаҩс еиҿкаау аграфик ала аҭаара. Аусзуҩцәа рҿы еилкаа ирбо.

Шԥасгәыҭынчхашазеи сҽанымҵәахуа?

Ахынҳәра зегь раасҭа иуадаҩу хәҭахар ҟалоит. Dementia Australia ишаҳәо ала:

• Шаҟа аамҭа уаанрыжьуа уаннеилак иҳәа. «Саатк саанхоит, анаҩс амазин ахь сцоит».
• Аус ахыркәшара шьақәыргыл. «Ари ашәа ҳанхыркәшалак, сара сцоит».
• Афара ма аус иаԥхьаҵа, ма аусзуҩцәа ирҳәа даҽа уск дицхыраарц.
• Абзиаразҳәара кьаҿны, еснагь еиԥш иҟаҵа. Аамҭа мырҵәахьо, агәы каҳамҭакәа уахынҳә, избанзар аамҭа дула уаанрыжьзар анаҩстәи ахынҳәрақәа уадаҩхоит.

Уаныхынҳәлак, угәы каҳар ҟалоит, ари нормалоуп. Ухаҭа ԥсшьа. Ауаҩы игәы каҳазар, аусзуҩцәа иаразнак дицхыраар ҟалоит.

Ахәшәтәырҭахь деменциа зму ауаҩы диҭаара

Ахәшәтәырҭа хьыж-хьыжуп, еицырдырым, ауаа рацәа амоуп, ари деменциа зму ауаҩы изы цәгьоуп. NIA реиқәыршәамҭа taking a person with Alzheimer’s to the hospital ишаҳәо ала:

• Аӡәы дицзааит шыҟало еиԥш: аҭаацәа рҟынтә, бзиа ирбо аҩыза, ма ахылаԥшыҩ.
• Аусзуҩцәа ирҭа ауаҩы изку адаҟьа, уахь ианырҵа ирежим, ихьӡ, бзиа ирбои ирцәымӷуи, ахьаа адыргақәа. Уи аҭаӡамци аҳақьымцәа рҿы иқәыргыл.
• Афатәи аӡи рфара дицхыраа. Ахәшәтәырҭахь ауаа рфатә ахәҭа маҷхар ҟалоит. Аҭыӡқәа раартра, афатә дицфа, аӡы уиҭа.
• Еицырдыруа амаҭәақәа уаага, ҿырԥштәыс асахьақәа ма агәырӷьаратә маҭәақәа.
• Ашар-шур маҷны иҟаҵа. Ателевизор шәахә, ателефон ма аселектор абжьы маҷны иҟаҵа.
• Агәҭынчратә усқәа шәҩашәа: агәҭынчым амузыка, аԥхьара, аҳәара, ашәаҳәара ма асахьақәа рахәаԥшра.
• Аҩашәара дицхыраа, аҳақьымцәа рзин ала.
• Ауаҩы иҭагылазаашьа иаразнак иуадаҩхазтәи убазар, аҳақьым иаразнак дилацәажәа. NIA ишаҳәо ала, имырҵәахьоу ахшыҩцәцара (делириум) аинфекциа, аԥхарра, аӡы азымхара ма ахәшәқәа ирхылҵыр ҟалоит, насгьы аҳақьым диҭаххоит.

Еицырдыруа улаԥши бзиа иубо ашәеи зцу аҭаара кьаҿ ахәшәтәырҭатә мш аҟны зегь раасҭа ихәарҭоу акхар ҟалоит.

Ахәыҷқәа аҭаарахь рыгара

Ахәыҷқәа агәхаара рацәаны иааргоит. Ԥхьаҟа имариоу, ииашоу ажәақәала реилкаа, аҭаара кьаҿны иҟаҵа, насгьы уск рыҭ, ҿырԥштәыс асахьа аарԥшра ма афотосахьа анаҭара. NIA ишаҳәо ала, ахәыҷқәеи Альцгеимер зму ауааи еицырзеиԥшу амариоу аусқәа бзиа ирбоит, афотоальбом ахәаԥшра ма амузыка азыӡырҩра. Dementia Australia ишаҳәо ала, ахәыҷқәа хәыҷқәа рзы рюкзак хәыҷы аҟны ахәмаррақәа шәаага.

Ухаҭагьы уҽыхьча

Аҭаара уадаҩхар, угәы каҳар ҟалоит, еиҳарак ауаҩы дшыԥсахыз убазар. Иаҭаххар лассы-лассы уамцар, уҩыза диуцар, ма амш уадаҩ аҽны аамҭа мырҵәахьо уахынҳәыр иашауп. Ухаҭа уҽыхьчаразы аидеиақәа рганахьала caregiver self-care уахәаԥш. Харра уынхозар, ҳаиҿкаамҭа phone and video calls шәахәаԥш.