Op bezoek bij iemand met dementie in het verpleeghuis of het ziekenhuis

Iemand van wie je houdt bezoeken in een verpleeghuis, een zorginstelling of het ziekenhuis kan veel gevoelens oproepen. Je vraagt je misschien af wat je moet zeggen, wat je moet meenemen, of het bezoek wel zin heeft als de ander het zich niet zal herinneren. Dat heeft het wel. Het National Institute on Aging schrijft dat mensen met alzheimer vaak genieten van gezelschap, ook als ze niet meer weten wie de bezoeker is. Op deze pagina vind je praktische stappen voor de voorbereiding, het bezoek zelf en daarna, plus tips voor een verblijf in het ziekenhuis.

Hoe bereid ik me voor op een bezoek?

Een beetje voorbereiding maakt het bezoek voor jullie allebei makkelijker.

• Kies een goed moment. Dementia Australia stelt voor te komen op een moment waarop de persoon meestal het alertst is, wat voor veel mensen de ochtend of rond het middaguur is. De Family Caregiver Alliance stelt voor het rooster van de instelling te leren kennen en te komen in vrije tijd in plaats van tijdens activiteiten.
• Overleg met het personeel. Vraag hoe het vandaag met de persoon gaat en check de regels over eten, huisdieren of uitstapjes.
• Pak een kleine bezoektas in. Een of twee dingen om te delen is genoeg (zie de lijst hieronder).
• Bedenk een paar gespreksonderwerpen. De persoon heeft misschien zelf geen nieuws te delen, dus neem het jouwe mee: nieuws uit de familie, het weer, de voetbalwedstrijd, een grappig verhaal.
• Stel je verwachtingen bij. Sommige bezoeken zijn warm en gezellig. Andere zijn stil of moeilijk. Beide is normaal.

Wat neem ik mee?

Neem dingen mee om te delen, geen dingen die testen. Goede keuzes zijn:

• Een klein fotoalbum met grote, duidelijke foto’s. Schrijf er op de achterkant iets bij voor het personeel.
• Een afspeellijst met favoriete liedjes op een telefoon, met eenvoudige koptelefoon of een klein luidsprekertje.
• Iets zachts om vast te houden, zoals een vertrouwde deken, sjaal of trui.
• Handlotion voor een zachte handmassage, als de persoon van aanraking houdt.
• Een tijdschrift of prentenboek over een oude interesse, zoals tuinieren, auto’s, vogels of koken.
• Een favoriet hapje, als het personeel zegt dat het veilig is.
• Vertrouwde voorwerpen voor de kamer. De Family Caregiver Alliance stelt bloemen, planten, familiefoto’s en kunstwerken voor, of een grote poster met familiefoto’s uit het verleden.
• Een tablet, om familiefoto’s te bekijken of samen een rustig spel te spelen.

Wat kunnen we samen doen tijdens een bezoek?

Samen iets doen haalt de druk van het gesprek. Dementia Australia stelt voor foto’s te bekijken, een eenvoudig knutselwerkje te maken, zaailingen te planten, muziek te luisteren, samen een hapje te eten of een wandeling over het terrein te maken. Nog een paar ideeën:

1. Bekijk foto’s. Zeg wat je ziet: “Kijk eens naar die hoed.” “Wat is dit strand mooi.” Laat de ander het voortouw nemen. Vermijd “Wie is dit?”
2. Zet muziek op en zing. Bekende liedjes kunnen de stemming opbeuren en een gedeeld moment geven, ook als praten moeilijk is.
3. Maak een korte wandeling. De Family Caregiver Alliance stelt voor een rondje door de instelling te lopen, vooral door de tuin als die er is. Een rondje met de rolstoel telt ook.
4. Geef een handmassage. Een beetje lotion en langzame bewegingen over de handen kunnen kalmerend zijn.
5. Help met verzorging. Dementia Australia noemt het borstelen van haar, nagels lakken of de persoon helpen met een favoriete outfit, als hij of zij dat leuk vindt.
6. Speel een eenvoudig spel. De Family Caregiver Alliance stelt kaarten, domino of wat de persoon vroeger speelde voor. Op een tablet kun je Paren zoeken spelen met zichtbare plaatjes en zonder klok. Fotoparen maakt van foto’s die je kiest een zoekspel, en de foto’s blijven in je browser.
7. Kijk samen iets. De Family Caregiver Alliance stelt komedies en oude films voor. Ook als de persoon het verhaal niet kan volgen, kun je dichtbij zitten en de tijd delen.
8. Lees hardop voor. Een kort gedicht, een favoriete passage of een brief van een familielid.
9. Zit gewoon samen. Handen vasthouden of rustig zitten is een echt bezoek. De Alzheimer’s Association schrijft dat het niet erg is als je niet weet wat je moet zeggen, en dat jouw aanwezigheid het meest telt.

Gesprekskaarten kunnen helpen als je geen gespreksstof meer hebt. Elke kaart heeft een plaatje en een open vraag.

Hoe praat ik tijdens het bezoek?

• Stel jezelf elke keer voor. “Dag pap, met Mark, je zoon.” Het NIA stelt voor dat bezoekers zich kort voorstellen om een gesprek te beginnen.
• Kom van voren en zit op ooghoogte.
• Corrigeer niet en maak geen ruzie. Het NIA raadt bezoekers aan de persoon niet te verbeteren als die een fout maakt of iets vergeet.
• Heb geduld als woorden moeilijk te vinden zijn. Geef ruim de tijd.
• Reageer op gevoelens. Lijkt de persoon verdrietig of bezorgd, erken dat dan voordat je van onderwerp verandert.
• Vermijd quizvragen zoals “Weet je wie ik ben?” of “Wat heb je bij de lunch gegeten?”

Zie onze communicatietips voor meer.

Wat doe ik als iemand zegt: “Ik wil naar huis”?

Reageer op het gevoel achter de woorden (onze gids over als iemand steeds naar huis wil gaat daar verder op in). De Family Caregiver Alliance legt uit dat “ik wil naar huis” meestal een manier is om te zeggen: “ik voel me niet op mijn gemak”, en stelt reacties voor als “Vertel me eens over je huis” of “Wat vind je het fijnste thuis?” Dementia Australia voegt toe dat ‘thuis’ een tijd of plek kan betekenen waar de persoon zich veilig voelde, zoals de kindertijd.

Probeer:

• het gevoel te erkennen: “Het klinkt alsof je thuis mist.”
• troost te bieden via aanraking, als dat welkom is
• foto’s te bekijken of te praten over het ouderlijk huis
• een wandeling, een drankje of een hapje aan te bieden

Vermijd ruzie en uitleg over waarom de persoon niet weg kan. Het helpt zelden en geeft vaak meer onrust.

Hoe lang moet een bezoek duren?

Korter en vaker werkt vaak beter. De Family Caregiver Alliance schrijft dat de persoon meestal niet onthoudt of je vijf minuten of vijf uur bleef, en stelt voor dat drie korte bezoeken per week beter kunnen zijn dan één lang bezoek. Dementia Australia zegt dat er geen juist aantal bezoeken of juiste lengte is.

In de eerste weken na een verhuizing naar een verpleeghuis stelt de Family Caregiver Alliance voor vaak te komen en daarna geleidelijk een vast patroon te vinden. Vraag het personeel wat zij zien.

Hoe ga ik weg zonder de ander van streek te maken?

Weggaan kan het moeilijkste deel zijn. Dementia Australia stelt voor:

• Zeg bij aankomst hoe lang je kunt blijven. “Ik kan een uur blijven, dan ga ik boodschappen doen.”
• Gebruik een activiteit als natuurlijk einde. “Als we dit liedje uit hebben, ga ik ervandoor.”
• Plan het rond een maaltijd of activiteit, of vraag het personeel de persoon te helpen met iets anders bezig te zijn.
• Houd het afscheid kort en elke keer hetzelfde. Talmen, je verontschuldigen of “nog heel even” blijven kan toekomstige afscheiden moeilijker maken.

Na je vertrek is het normaal om je verdrietig te voelen. Gun jezelf rust. Was de persoon van streek, dan kan het personeel meestal kort daarna helpen met tot rust komen.

Op bezoek bij iemand met dementie in het ziekenhuis

Een ziekenhuis is lawaaiig, onbekend en vol vreemden, en dat kan heel zwaar zijn voor iemand met dementie. De gids van het NIA over iemand met alzheimer naar het ziekenhuis brengen raadt aan:

• Laat iemand bij de persoon blijven zo veel mogelijk: een familielid, een vertrouwde vriend of een ingehuurde verzorger.
• Geef het personeel een persoonlijk informatieblad met het dagritme van de persoon, de voorkeursnaam, wat hij of zij leuk en niet leuk vindt, mogelijke aanleidingen voor onrust en non-verbale tekenen van pijn. Leg kopieën op de kamer en bij de verpleegpost.
• Help met eten en drinken. Ouderen kunnen in het ziekenhuis ondervoed raken. Open verpakkingen, help bij de maaltijden, eet samen en bied drinken aan.
• Neem troostende dingen mee, zoals foto’s of voorwerpen met een geestelijke betekenis.
• Verlaag het lawaai. Zet de tv uit en zet de volumes van telefoon en intercom zachter.
• Probeer rustgevende rituelen, zoals kalmerende muziek, voorlezen, bidden, zingen of oude foto’s bekijken.
• Moedig aan om te bewegen zo veel als veilig is, met goedkeuring van het personeel.
• Meld het de arts meteen als de persoon plotseling slechter of anders lijkt. Het NIA legt uit dat plotselinge, ernstige verwardheid, delier genoemd, kan komen door problemen zoals een infectie, koorts, uitdroging of bijwerkingen van medicijnen, en medische aandacht nodig heeft.

Een kort, rustig bezoek met een vertrouwd gezicht en een favoriet liedje kan het meest troostende deel van een ziekenhuisdag zijn.

Kinderen meenemen op bezoek

Kinderen kunnen veel warmte brengen. Bereid ze van tevoren voor met eenvoudige, eerlijke woorden, houd het bezoek kort en geef ze een taak, zoals een tekening laten zien of een foto aangeven. Het NIA stelt voor dat kinderen en mensen met alzheimer samen van eenvoudige activiteiten kunnen genieten, zoals een fotoalbum bekijken of naar muziek luisteren. Dementia Australia stelt voor een tasje met traktaties of rustige dingen mee te nemen om jonge kinderen bezig te houden.

Zorg ook voor jezelf

Bezoeken kan vermoeiend en emotioneel zijn, zeker als de persoon veel is veranderd. Het is prima om minder vaak te komen als dat nodig is, een vriend mee te nemen voor steun of op een zware dag eerder weg te gaan. Voor ideeën om voor jezelf te zorgen zie je zelfzorg voor mantelzorgers. Woon je ver weg, zie dan onze gids over bellen en videobellen.