Аҭак кьаҿ
Адеменциа змоу ауаа рзы асахьаҭыхратә ускәа зегь раасҭа ибзиоуп икьаҿу, иласоу анкьа-нкьаратә ҟазшьа зму, актәи шәаҟә ииашаны изеилкаау акәзар. Ижәба аӡасахьа, ажурналтә коллаж, ихьаацәоу аҭыӡ, еиқәоу аҩаҿаҿы амел пастель, ма абҕьы чара, насгьы еснагь еицышәала. Иалшәх шәарҭара змам, аркыга ду змоу, хәыҷы-хәыҷы ихәҭахам амаҭәарқәа, аамҭагьы иашьашәало. Аус апроцесс ауп хадас иҟоу; ихыркәшоу усумҭа анаргәыцароуп.
- Иалшәх актәи шәаҟә ииашаны изеилкаау аускәа, убас иҟоуп ащетка аӡы аҭаҵара ма асахьа ҧҟара, ауаҩы иласно алагара иылшарц.
- Шәхы иашәырхәа шәарҭара змам, аркыга ду змоу амаҭәарқәа, маҷ-маҷ ихәҭахам, хәышәтә ҧшы змам, насгьы ҵарда иҟоу амаҭәарқәа.
- Шәеицынала, анаҩс шәаҽыҧхьашәкыл. Ауаа рацәа актәи асахьаҭыхратә хьӡы ма аҧҟара мацарагьы ирзыразхоит аус наҟ иацырҵырц.
- Апроект аҽаԥсахрақәа аҭашәҵа ауаҩы илшарақәа шыҧсо ала: алагамҭаз маҷ-маҷ иуадаҩу аусқәа рҟынтә, хара имҩаҧысрала иҭбаау, анкьа-нкьаратә ларҵәарақәа рахь.
- Иазгәашәҭа алхрақәеи аҭагылазаашьеи, атехника акәымкәа, насгьы аус агәырӷьара шақәымхо мацара шәаҟәыҵ.
Ари адаҟьаҿы (10 аҟәшақәа)
Асахьаҭыхратә ускәа адеменциа змоу ауаҩы ицны аамҭа бзиа ахырскьаразы иалкаау ҭагылазаашьоуп. Урҭ анапқәеи, аблақәеи, анкьа-нкьаратә хьӡқәеи еиднакылоит, насгьы шәара шәеицәажәаразы сыхьаҭ иҟанарҵоит. Ари адаҟьа шәаднаргалоит имариоу шәаҟәқәа змоу иалкаау ускәа, иара убас амаҭәарқәа шәарҭарада рылхразы аҵара-бжьгарақәа. Адуцәа рзы асахьаҭыхра иазгәаҭоу хадаратә шьаҿақәа, иаҳҳәап ахәыҷтәы маҭәарқәа рацәахьчара, шәахәаԥш адеменциа змоу идуӡӡоу ауаа рзы асахьаҭыхреи аҟазареи.
Шәашԥалагаша сахьаҭыхратә ус арбоу зегьы
- Шәеилашәырца шәалагаанӡа. Ишьҭашәҵа акы ма ҩба амаҭәар, ихьчо амҵанга, насгьы аӡы ҭоу маҭәа хәҭа.
- Идыршәа актәи шәаҟә. Ащетка аӡы аҭашәҵа, актәи ахәҭа шәҧҟа, ма аҭыӡ хәыҷык шәӡы, насгьы иара убас ҟаиҵарц шәадгала.
- Шәеиваргыланы шәауус ау. Шәара шәхаҭатә усумҭа шәадамҟьаны иаанрыжь, ари еицыҟаҵоу усхоит, ҭыхә-хәаԥшрала иҟамҵаӡо.
- Шәалацәажәа ишәбо. Изеиҧшроу аҧшшәқәа, анкьа-нкьарақәа, аформақәа шәахәаԥш, аҭыхымҭа ахәшьара аҭара акәымкәа.
- Шәаҟәыҵ амч ахәылҧаанӡа. Жәацыла-ҩажәацыла минуҭ лассы-лассы ибзиоу ҿҳәароуп.
Alzheimer’s Association иазгәанаҭоит асахьаҭыхра агәаҳәарақәа раарҧшреи арҿиарала аҟазареи шылшо, убри аамҭазы асахьаҭыхратә лшара хада умамзаргьы. National Institute on Aging абжьанагоит аусқәа хәыҷы-хәыҷы, изылшаша шәаҟәқәа рыла реихшара.
Аӡасахьа ҭара
Шәхы иашәырхәа иҭбаау аӡасахьатә ҩаҿа, ащетка ду хьаа, насгьы маҷк аҧшшәқәа аҭаӡқәа рҿы. Аҩаҿа аӡы цқьа аҭашәҵа, анаҩс аҧшшәы аҭажәҵа. Аҩаҿа хәыҷык шәырҧса, аҧшшәқәа еилаҵны ицозшәа. Алҵшәа ирхәацәоу, абстракттә сахьахоит, план аҭахымкәа.
- Алагамҭатәи аҩаӡара: Ирышәҭ аҧшшәқәа ралхра, насгьы аҧсабаратә сахьа ҭырхырц алшара.
- Абжьаратәи аҩаӡара: Шәырҭа ҩба-хҧа ҧшшәы, аҩаҿа аӡы шәара шәхаҭа аҭашәҵа.
- Аҵыхәтәантәи аҩаӡара: Аҩаҿа шәымнапала шәыкны иаанрыжь, урҭ агубкала аҧшшәы аҭаҵара шаҿу.
Ажурналтә коллаж
Шәеизга ажурналтә адаҟьақәа, ашәҭқәа, афатә, аԥстәқәа, амашьынақәа ма аныҟәарақәа зну илашоу сахьақәа рыла. Асахьақәа ду-дуны шәыҧҟа, уи амакәас ала аҧҟара аасҭа имариоуп, насгьы акартон адаҟьаҿы ишәча. Аколлаж еицәажәара алагаразы ибзиаӡоу амаҭәархоит, избанзар асахьа цыцыпхьаӡа агәалашәара ахь шәнанагар алшоит. Ари иазгәаҭоуп аҩнареи алхреи бзиа избо ауаҩы изы.
Ихьаацәоу аҭыӡ
Аҳауаҿы иҩоу аҭыӡ ма ихьаацәоу апластилин шәӡыр, шәыркьазиар, ма шәаҟәырҭәыр ҟалоит. Иҟашәҵа имариоу аҭаӡы ма иҵарқьау аплитка. Аҭыӡ напыла ианыруа усуп, убри аҟынтә акәакьқәа напыла ирынкьа-нкьаро бзиа избо ауаа ргәы арҭынчуеит. Ахәҭақәа ду-дуны иаанрыжь, насгьы ҵарда иҟоу амаҭәарқәа шәацәахьча.
Еиқәоу аҩаҿаҿы амел пастель
Еиқәоу аҩаҿа апастель ҧшшәқәа ирлашоит. Шәхы иашәырхәа ду-дуны иҟоу амелқәа, ауаҩы иҭбаау хьӡқәа иҟаиҵарц, ма инапхәыҷыла, ақьаӷәтә маҭәахәҭала иеилаиӡырц алшара ишәҭ. Апастель афырҭ рацәа амоуп, убри аҟынтә аподнос аҿы шәеилагыла, анаҩс анапқәа шәырцқьа. Иалшәх шәарҭара змам ҳәа иазгәаҭоу ихьаацәоу апастельқәа.
Абҕьы чара
Абахчаҿы идуӡӡоу абҕьқәа шәеизга, аӡыла ихәо аҧшшәы абҕьы аҵәақәа ирҭашәҵа, насгьы аҩаҿаҿы ишәча. Хәыҷы-хәыҷы иадышәх, апечаҭ гәашәҭа. Ари апроект бзиаӡаны еиднакылоит адәахьтәи абахчатәи уснагӡақәа, насгьы абҕьқәа реизгаразы аҩныҵҟа аныҟәарала иалагар ҟалоит.
Амаҭәеи ашәҭқәеи рҿиара
Атекстура змоу амаҭәа хәҭақәа напыла ианыруа шәиашаршәа, ма аҵәацаҿы маҷк ашәҭ ҿыцқәа шәеилашәырца. Урҭ џьара ҳәа ҳәаа змам, анкьа-нкьаратә проектқәоуп. Урҭ иара убас аҵыхәтәантәи аҩаӡарақәа рҿы иҟоу ауаа ирзыманшәалоуп. Уаҳа аидеиақәа рзы, шәахәаԥш адеменциа змоу ауаа рзы анкьа-нкьаратә уснагӡақәа.
Асахьаҭыхратә маҭәарқәа ралхра
Амаҭәарқәа рҽаԥсахра ахаҭабзиара аасҭа ашәарҭадареи аманшәалареи рзы акраҵанакуеит. Аниалшәхуа, игәашәҭа:
- Шәарҭара змам, аӡыла ихәо: Ишышәша шәарҭара змам ҳәа зну анҵамҭақәа, насгьы аҧшшәқәа аӡыла ихәуама ҳәа шәахәаԥш.
- Аркыга дуқәа: Идуу акарандашқәа, ибжьау ащеткақәа, идуӡӡоу апастельқәа напыла рыкра имариоуп.
- Хәыҷы-хәыҷы ихәҭахам: Шәацәахьча ахьехьқәа, апынџьқәа, аблеск, ихәылҧаша амаҭәарқәа.
- ҵарда амаҭәарқәа змам: Шәарҭара змам амакәасқәа шәхы иашәырхәа, ма аҩаҿа напыла шәҧҟа.
- Аллергиа: Игәашәҭа алатекс, ма ацәа агәаҟра зырҭо даҽа амаҭәарқәак.
- Аконтраст: Ишкәакәоу ма еиқәоу аҩаҿаҿы илашоу аҧшшәқәа еиҳа бзианы иубоит.
- Икьаҿу асиа: Ҩба ма хҧа маҭәар агха унамырцарц азы азыразхоит. Алхрақәа рацәазар ауаҩы иуадаҩхар ҟалоит.
- Ацқьара мариоуп: Аподнос, апластиктә ҩаҿа, аӡы ҭоу маҭәа шәхы иашәырхәа, ацқьашьа аус аҟәыхразы мзызнымхарц.
Аҩаӡарақәа рыла аҭагылазаашьақәа раԥсахра
Алагамҭатәи аҩаӡараҿы, ауаа реиҳараҩык апроект план аҭаҵареи уи анагӡареи рылшоит маҷк ацхыраарала. Абжьаратәи аҩаӡараҿы, маҷ алхрақәеи еиҳа агәаҭареи шәырҭа. Аҵыхәтәантәи аҩаӡараҿы, анкьа-нкьаратә процессқәа ирызхәыц, иаҳҳәап аҭыӡ аӡреи агубкала аҧшшәы аҭаҵареи, ихыркәшоу аҵыхәтәантәи усумҭа аасҭа алҵшәа агәырӷьара аҭашәҵа.
Аҩаӡарақәа ирызку даҽа идеақәа рзы, шәахәаԥш алагамҭатәи аҩаӡара, абжьаратәи аҩаӡара иара убас аҵыхәтәантәи аҩаӡара уснагӡақәа. Ауаҩы мап акра даҿузар ма даргәаҟуазар, ҳара ҳаҵара-бжьгара ауаҩы мап аникра еиҭанаҳәоит шәаҽышԥаҧхьашәкша.
Ахәмарра ала аицырҵара
Асахьаҭыхра ашьҭахь, шәхы иашәырхәа апланшет аҿы асахьа ҧшшәыркра еиҳа иҭынчу ацҵаразы, ма асахьа пазл ахыркәшаратә уснагӡаразы. Аҩбагь анапқәа аус ирҭоит, уадаҩу ҟазара шәахьымҵакуа.
Еицырзеиԥшу азҵаарақәа
Иарбан сахьаҭыхратә ускәоу адеменциа змоу ауаа рзы ибзиоу?
Ибзиоу алхрақәоуп аӡасахьа иҭбаау аҩаҿаҿы, ажурналтә сахьақәа рыла аколлаж, ихьаацәоу аҭыӡ аӡра, еиқәоу аҩаҿаҿы амел пастель, аӡыла ихәо аҧшшәыла абҕьы чара, иара убас амаҭәа ма ашәҭқәа рҿиара. Иалшәх ауаҩы игәаԥхареи илшарақәеи ирықәшәо.
Шьҭа шәара ишԥаалшәхуа асахьаҭыхратә маҭәарқәа адеменциа змоу шәзыхшыҩзыжьуа ауаҩы изы?
Ишышәша шәарҭара змам, аӡыла ихәо, аркыга ду змоу, иҧшшәы бзиоу амаҭәарқәа. Шәацәахьча хәыҷы-хәыҷы ахьехьқәа, апынџьқәа, аблеск, аҵар макәасқәа, шәашәагоу ахылҧпақәа, насгьы ихәылҧаша амаҭәарқәа. Игәашәҭа аллергиа (убас иҟоуп алатекс ма аҧшшәы ҟәымшәышәқәа). Еилашәҵа ибзиоу аконткаст, иаҳҳәап шкәакәа аҩаҿаҿы иҧшшәы лашоу ала, насгьы амаҭәарқәа рацәашәымҵан.
Илшома адеменциа аҵыхәтәантәи аҩаӡара змоу ауаҩы асахьа ҭихыр?
Ааи, имариоу анкьа-нкьаратә ҟазшьала. Ижәба ихьаацәоу аҭыӡ аӡра, аӡы змоу аҭыӡҭыӡаҿы ащетка дула аҭыхра, ма амаҭәа хәҭақәа рыҩнара. Иҟалап инапаҿы шәынапы шәаднакылар акәзар. Аҧшшәқәа рахь ахәаԥшреи урҭ рылацәажәареи аусқәа далаҳәароуп.
Иҟашәҵари ауаҩы сахьа сҭихыр сзылмшоит ҳәа иҳәар?
Игәышәырҭынч, асахьаҭыхра аҧшшәи анкьа-нкьареи рҟынтә агәырӷьара шаоу, амаҵуратә лшара акәымкәа. Актәи асахьаҭыхратә хьӡы шәара шәнапала шәалагеижьҭай, нас иара уи анаҩс иациҵарц шәадгала. Мап акра дшаҿу уаҳа иҟазар, даҽа уск иабжьарга; шәахәаԥш ануснагӡара мап акраи агәаҟреи ирызку аҵара-бжьгара.
Ахыҵхырҭақәа
Ҳара ари адаҟьа зықәгәыӷуа аиҿкаарақәеи аҭҵаарақәеи рахь ҳрыдҳәалоит. Адаҟьа анырҿыцыз зегьы гәаҭан.
- Music / Art Therapy, Alzheimer's & Dementia · Alzheimer's Association
- Activities at Home: Planning the Day for a Person Living with Middle- or Late-Stage Alzheimer's · Alzheimer's Association
- Adapting Activities for People With Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Activities for dementia · NHS