Ҡыҫҡа яуап .
Йомшаҡ көндәлек режим уяныуҙы, ашауҙы, шәхси яҡлауҙы һәм ятыу ваҡытын якынса бер үк ваҡытта тота, төп эшмәкәрлекте кеше иң уяу саҡта урынлаштыра һәм активлыҡты ял менән теңгәләй. Уны кешенең бөтә ғүмерлек ғәҙәттәренән төҙөгөҙ, тығыҙ түгел, ә ҡурсаулы итеп тотоғоҙ, һәр көн көнөн һәм хәрәкәтен һаҡлағыҙ һәм көн талап иткәндә планды иркенләп үҙгәртегеҙ.
- Уяныу, ашау, ҡарау һәм ятыу өсөн даими ваҡыт көнгә таныш форма бирә.
- Төп эшмәкәрлекте кешенең иң яҡшы ваҡытына ҡуйығыҙ, күп осраҡта иртәнге ваҡытҡа.
- Һәр минутты тултырмағыҙ. Ял һәм тыныс ваҡыт режимдың өлөшө.
- Яҡтылыҡ, көн һайынғы хәрәкәт һәм оҙон, һуҡ ял итеү йоҡолары менән кофеинан тыйылыу кискә ҡаршы тынысһыҙлыҡҡа ярҙам итергә мөмкин.
- Режим — ҡағиҙә түгел, юлланма. Ауыр көндәрҙә теләһә нәмәне алыштырығыҙ, ҡыҫҡартығыҙ йәки ҡалдырығыҙ.
Был биттә (5 бүлектәре)
Йомшаҡ режим көнгә таныш форма бирә: уяныу, ашау, бәләкәй эшмәкәрлек, ял һәм ятыу — тап ошо ваҡыттарҙа, тип тиерлек. Ул ҡарарҙар һәм көтмәгән хәлдәрҙе кәметә, һәм ҡайһы мәлдә «нимә эшләргә?» тип уйлаған ваҡытығыҙҙа план бирә. Түбәндәге режим — өлгө, ҡағиҙә түгел. Уны башлангыс нөктә итеп файҙаланығыҙ һәм ҡарағыҙ кешенең ихтыяжына ҡарап үҙгәртегеҙ.
Көндәлек режим ни өсөн ярҙам итә?
Таныш тәртиптәр яңыларына ҡарағанда еңелерәк үтәлә, шуға режим ярҙам итә. Alzheimer’s Association планлаштырылған көн — нимә эшләргә тип аҙыраҡ уйлап, күберәк оҡшаған шөғөлдәргә ваҡыт бирергә мөмкинлек, тип әйтә; уяу һәм ятыу ваҡытын даими тотоу йоҡо проблемалары менән кискә ҡаршы тынысһыҙлыҡты еңеләйтергә ярҙам итергә мөмкин, тип иҫкәртә. National Institute on Aging юыныу, кейенеү һәм ашауҙы көн һайын бер үк ваҡытта итеүҙе тыныс йорт тормошоноң өлөшө итеп тәҡдим итә, ә Family Caregiver Alliance шулай уҡ даими тәртипте һаҡлауҙы маслаҳат итә.
Өлгө тыныс көн
Ваҡыттар — өлгө генә. Бөтә көндө кешенең үҙ темпына ярашлы алдараҡ йәки һуңыраҡ күсерегеҙ.
| Ваҡыт | Нимә була | Фекерҙәр | Ауыр көндә |
|---|---|---|---|
| 8:00 иртә | Уяныу, юыныу, кейенеү | Һәр көн бер тәртиптә; кейемдәрҙе кейеү тәртибендә әҙерләп ҡуйығыҙ | Ҡайғыны ябай тотоғоҙ; таҙа күлдәк етә |
| 8:45 иртә | Иртәнге аш | Кофе һәм гәзит юғарыға уҡып, йәки радио | Тыныс ашағыҙ, һөйләшергә мәжбүр итмәгеҙ |
| 9:30 иртә | Төп эшмәкәрлек | Йыуылған кейемдәрҙе йыйыу, пешереү, баҡсала эш, ҡыҫҡа сығыш йәки йөрөү | Ҡыҫҡараҡ вариант, йәки кеше һеҙҙе күҙәтеп ултырһын |
| 10:30 иртә | Тыныс ваҡыт | Музыка, фотоальбом, тәҙрә янында ултырыу | Үҙенә оҡшаған урындыҡта ял итеү |
| 11:00 | Төшкө ашҡа ярҙам | Яшелсә йыуыу, өҫтәл әҙерләү | Һеҙ пешерәһегеҙ; кеше йәнәшәлә булһын |
| 12:00 көндөз | Төшкө аш һәм йыйыштырыу | Өҫтәлде һөртөү, бер нисә тәлинкә һөртөү | Эштәрҙе ҡалдырығыҙ |
| 1:00 көндөз | Ҡыҫҡа ял | Аяҡтар күтәрелгән, йомшаҡ музыка | Шул уҡ |
| 2:00 көндөз | Тышта йәки актив | Йөрөү, майҙанда ултырыу, сәскәләргә һыу һибеү, шарҙы ыҫтырыу | Ҡояшлы тәҙрә янында ултырыу |
| 3:00 көндөз | Социаль йәки ижади | Ҡунаҡ, шылтыратыу, картинкалы парлар, буяу, карталар | Бергә эсемлек һәм бәләкәй аш |
| 4:30 көндөз | Тынысланыу ваҡыты | Пәрҙәләр ябыла, ут яғыла, ябай эш, мәҫәлән, юыныу сепрәктәрен бөклөү | Таныш музыка, тын шау-шыу |
| 5:30 кис | Кисен аш | Ашарға ярҙам итеү, өҫтәл әҙерләү | Ябай, таныш ризыҡ |
| 6:30 кис | Кисен бергә | Десерт ваҡытында иҫтәлектәр, карталар, яратҡан тапшырыу, ҡул массажы | Тыныс компания |
| 8:00 кис | Йоҡоға әҙерләнеү | Ваннаға инеү йәки юыныу, пижама, йомшаҡ музыка, һүнек ут | Бөтәһен ҡыҫҡартығыҙ; тыныслыҡ — беренсе урында |
Был өлгө Alzheimer’s Association-тың үҙ өлгө планының формаһын ҡабатлай (башлангыс һәм урта этаптар өсөн): шәхси яҡлау һәм иртәнге аштан башлап, эштәр, йөрөү, музыка, ял һәм ҡунаҡтар аша кисендәге аш, иҫтәлектәр һәм йоҡоға әҙерләнеүгә тиклем.
Үҙегеҙҙекен ҡалай төҙөргә?
Башта диаграмманан түгел, кешенең элек нисек йәшәгәненән башлағыҙ. Alzheimer’s Association планлаштырыр алдынан түбәндәгеләрҙе уйлап ҡарарға тәҡдим итә:
- Уның ярата һәм ярата алмаған нәрсәләре, көслө яҡтары һәм ҡыҙыҡһыныуҙары.
- Ул көнөн элек нисек үткәргән. Иртә торған, эт менән һәр көн иртән йөрөгән кеше иртә йөрөргә тейеш. Төнгө кеше, бәлки, сәғәт 8-дә башларға ярата алмаҫ.
- Уның иң яҡшы ваҡыты. Юыныу, сығыш һәм төп эшмәкәрлекте шунда ҡуйығыҙ.
- Етерлек ваҡыт ашау, юыныу һәм кейенеү өсөн, шулай итеп бер нәмә ашыҡмаһын.
- Даими уяныу һәм ятыу ваҡыттары.
Шул уҡ сығанаҡ өй эштәре, ашау, шәхси яҡлау, ижади шөғөлдәр, физик активлыҡ, социаль ваҡыт, рухи шөғөл һәм көтмәгән мәлдәрҙе — мәҫәлән, дуҫтың килеүен — үҙ эсенә алған тулы ҡаплауҙы тәҡдим итә.
Бер аҙна һынап ҡарағыҙ, аҙаҡ төҙәтегеҙ
Һәр көн ҡыҫҡа яҙма алып барығыҙ. Alzheimer’s Association ҡайһы шөғөлдәр иң яҡшы эшләүен һәм ни өсөн, ҡайһы ваҡытта бик күп йәки бик аҙ эш булыуын, көтмәгән пландар ҡыуаныс килтерҙеме йәки борсолоу тыуҙырҙымы — шуны теркәргә тәҡдим итә. Эшләгәнде ҡалдырығыҙ, эшләмәгәнде үҙгәртегеҙ.
Күренеп торһон
Кеше әле уҡый ала икән, көндәге план яҙылған аҡ таҡта йәки ҙур хәрефле карточка тынысландырырға мөмкин. Ҡыҫҡа ғына яҙығыҙ: «Ашау. Сара менән йөрөү. Аш. Ял.» Ҡайһы кешеләргә алдан белеү кәрәкмәй. Family Caregiver Alliance әгәр планды алдан һөйләү борсолоу тыуҙырһа, уны эш башланғанға тиклем әйтмәҫкә маслаҳат итә.
Режимды ҡалай мөгәмәлләштерергә
Тын алырға урын ҡалдырығыҙ
Һәр минутты тултырмағыҙ. Alzheimer’s Association кешегә активлыҡ менән ял араһындағы теңгәлек кәрәк булыуын һәм йышыраҡ өҙөлөштәр кәрәк булыуы ихтимал икәнен баҫым яһай. Әгәр ул ыңғайһыҙ, иғтибарһыҙ йәки асыулы күренә икән, шөғөлдө йәки ялды алыштырығыҙ.
Кискә ҡаршы ваҡытты һаҡлағыҙ
Күп кеше көндөҙ яҡтылыҡ кәмегәндә тынысһыҙлана. NIA көн һайын ҡояш яҡтылығы алыу өсөн тышта йәки тәҙрә янында булырға, көн һайын активлыҡ менән, артығын планламайынса, кискә ҡарай кофеин менән алкогольдән тыйылырға һәм кисә оҙон йоҡолардан тыйылырға тәҡдим итә. Кайһы ғаиләләр шулай уҡ раҫлай: кояш байығансы пәрҙәләрҙе ябыу һәм ут яғыу ярҙам итә. Ҡарағыҙ: кискә ҡаршы тынысһыҙлыҡ һәм йоҡо.
Ихтыяжтар үҙгәргәндә үҙгәртегеҙ
- Башлангыс этап: режимды бергә планлағыҙ. Кеше үҙе идара итә алған яҙма графикты теләйәсәк.
- Урта этап: һеҙ күберәк етәкләйһегеҙ. Ҡыҫҡараҡ шөғөлдәр, күберәк ял һәм күп таныш эштәр; ҡарағыҙ: урта этап эшмәкәрлеге.
- Һуңғы этап: режим тыныслыҡҡа, ашауға һәм яҡлауға нигеҙләнә, араларында музыка йәки ҡул массажы кеүек ҡыҫҡа сенсор мәлдәре булһын; ҡарағыҙ: һуңғы этап эшмәкәрлеге.
Эшмәкәрлекте үҙгәртегеҙ, рәүешне түгел
Ашауҙы, ялды һәм ятыуҙы тотороҡло тотоғоҙ, араларындағы шөғөлдәрҙе әйләндереп тороғоҙ. NIA төрлө көндәрҙә төрлө шөғөлдәр менән ҡыҙыҡлы булырға тәҡдим итә. Мәҫәлән, бер көндө пешереү, икенсеһендә баҡсала эшләү, өсөнсөһөндә фотоларға ҡарау. Беҙҙең 101 эшмәкәрлек фекере һәм өй эштәре был ваҡыттарҙы тултыра ала.
Көн ҡыйралашҡанда
Ҡайһы көндәр бер план менән бармаҫ. Ауырыу, төнө ауыр үтеү, табип килеү йәки һауа үҙгәреше барыһын да боҙа ала. Планды ташлағыҙ, нигеҙҙәрен (ашау, эсеү, ял, тыныслыҡ) һаҡлағыҙ һәм иртәгәһенән яңынан башлағыҙ. Әгәр кеше ниндәйҙер нәмәне кире ҡаға икән, ҡарағыҙ: ул «юҡ» тигәндә. Бергә тын алыу кеүек ҡыҫҡа тынысланыу мәле икегеҙҙе ҡабаттан тынысландырырға ярҙам итә ала.
Һеҙҙең үҙегеҙҙең режим ҙә мөһим. Үҙегеҙгә өҙөлөштәр ҡуйығыҙ, һәм ғаиләнән йәки ҡарауҙы алыштырыусы хеҙмәттән даими ял итеү өсөн ваҡыт тороуын һорағыҙ. Ҡарағыҙ: ҡарауысыларҙың үҙ-үҙен ҡарауы.
Дөйөм һорауҙар .
Деменциялы кешегә режим ни өсөн файҙалы?
Алдан билдәле көн азыраҡ ҡарарҙар һәм көтмәгән хәлдәр килтерә, шуға күп деменциялы кешеләр уны тынысландырыусы итеп ҡабул итә. Alzheimer's Association билдәләүенсә, планлаштырылған көн һеҙгә нимә эшләргә тип уйланыу өсөн аҙыраҡ ваҡыт, ә икегеҙгә оҡшаған шөғөлдәргә күберәк ваҡыт бирә. Ул ҡарағысы кеше өсөн үҙ көнөн дә еңелерәк бүлеүгә ярҙам итә.
Деменциялы кеше өсөн яҡшы көндәлек графиктың ниндәй булыуы кәрәк?
Бер генә дөрөҫ график юҡ. Яҡшыһы — уяныу, ашау һәм ятыу ваҡытын якынса бер үк итеп тота, шәхси яҡлауҙы һәм төп эшмәкәрлекте кешенең иң яҡшы саҡтарына ҡуя, тышта йәки тәҙрә янында ваҡыт ҡалдыра һәм ял өсөн урын бирә. Уны кешенең элек нисек йәшәгәненә ярашлы төҙөгөҙ.
Деменциялы кеше көндөҙ йоҡлап алырға тейешме?
Ҡыҫҡа ял файҙалы булырға мөмкин, айырыуса төшкө аштан һуң. National Institute on Aging оҙон йоҡоларҙан һәм кискә ҡарай мөйөшләүҙән тыйылырға маслаҳат итә, сөнки арыу йәки яҡшы ял итмәү кискә ҡаршы тынысһыҙлыҡты арттыра ала. Әгәр йоҡо менән ысын проблема булһа, уларҙың табибы менән һөйләшегеҙ.
Әгәр улар режимға эйәрергә теләмәһә, нишләргә?
Хәҙергә ебәрегеҙ, һуңыраҡ йәки башҡа рәүештә яңынан тырышығыҙ. Баш тартыу арыу, ауырыу, ауырттыра торған хәл йәки әҙер булмау менән бәйле булырға мөмкин. Режим көндө еңелләтер өсөн тора, шуға уны мәжбүр итмәй, ә ҡулайлаштырығыҙ.
Сығанаҡтар
Беҙ был биттә таянған ойошмаларға һәм тикшеренеүҙәргә һылтанма яһайбыҙ. Һәр береһе бит яңыртылғанда тикшерелде.
- Daily Care Plan · Alzheimer's Association
- Coping With Agitation, Aggression, and Sundowning in Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Adapting Activities for People With Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Caregiver's Guide to Understanding Dementia Behaviors · Family Caregiver Alliance