Деменция менән йәшәгән кеше өсөн планшетты көйләү

Планшет фотоһүрәттәр, музыка һәм ябай уйындар менән бүлешеү өсөн матур ҡорамал була ала. Ул шулай уҡ борсолоу тыуҙырырға мөмкин: тәүге ҡапыл баҫыу башҡа ҡушымтаны асырға, хәбәр килеп ҡыҫырға, текст бик бәләкәй булырға, йә уйын ваҡытында экран һүнергә мөмкин. Бер аҙ көйләү был проблемаларҙың күпселеген хәл итә.

Был адымдар iPhone, iPad һәм Android-та ингән көйләүҙәр менән эшләй. Меню исемдәре программа версияһына һәм етештереүсегә ҡарап үҙгәрергә мөмкин, шуға күрә ниҙер башҡа күренһә, һеҙҙең ҡорамал өсөн бирелгән Apple йә Google биттәрен ҡарағыҙ. Меню исемдәре инглиз телендәге көйләүҙәрҙә күренгән кеүек бирелгән. Көйләүҙе үҙегеҙ, бергә ултырғансы, алдан эшләгеҙ.

Деменция менән йәшәгән кеше планшетты йәки телефонды ҡуллана аламы?

Ул кешегә бәйле. Күп кеше үҙе генә эшли алмаһа ла, яныңда кеше булғанда планшетты ҡулланырға ярата. Башта уны бергә, бер ҡушымта асып, бер нисә минутҡа ҡулланып ҡарағыҙ. Әгәр ул рәхәтлек һәм һөйләшеү килтерһә, дауам итегеҙ. Әгәр аңғартмаусанлыҡ йә ризаһыҙлыҡ тыуҙырһа, фотоальбом, баҫтырылған битләр йә музыка уға яраҡлыраҡ булыуы мөмкин. Беҙҙең баҫтырылған эшмәкәрлектәр — шундай альтернатива.

Планшет телефондан ябайыраҡ: экран һәм фотолар ҙурыраҡ, һәм ул кешенең ашығыс саҡта шылтыратыу сараһы булып тормай.

Планшетты йәки телефонды бер ҡушымтаға ничек бәйләргә?

iPhone һәм iPad-та Guided Access, Android-та app pinning ҡулланығыҙ. Икеһе лә код индермәнсә, экранды бер ҡушымтала тота, шуға күрә ярамаған баҫыу йә һыпырыу башҡа нәмәне асмай.

iPad һәм iPhone: Guided Access

Apple-ның Guided Access күрһәтмәһенән:

1. Settings асығыҙ, Accessibility тапығыҙ, аҙаҡ Guided Access тапҡанан һуң уны ҡабыҙығыҙ.
2. Passcode Settings аҫтында Guided Access кодын ҡуйығыҙ. Шулай уҡ Face ID йә Touch ID рөхсәт итә алаһығыҙ.
3. Теләк буйынса: Display Auto-Lock аҫтында сессия ваҡытында экран ҡасан ябылырға тейешлеген һайлағыҙ, шулай итеп уйын уртаһында ул һүнмәһен.
4. Кәрәкле ҡушымтаны асығыҙ.
5. Яҡ төймәне (iPhone), өҫкө төймәне (iPad) йә иҫке ҡорамалдарҙа Home төймәһен өс тапҡыр баҫығыҙ.
6. Теләк буйынса: экран өлөштәрен түңәрәкләп, уларҙың тейеүгә яуап бирмәүен һайлай аласығыҙ. Options (йә Session Settings) баҫып, тауыш төймәләрен йә экранды әйләндереүҙе һүндерә аласығыҙ.
7. Start тап.

Сессияны туҡтатыр өсөн шул уҡ төймәне өс тапҡыр баҫығыҙ, кодты индерегеҙ һәм End тапығыҙ. Apple әйтеүенсә, ҡайһы бер иҫке программа версияларында өс түгел, ике тапҡыр баҫырға кәрәк.

Мөһим: Apple әйтеүенсә, Guided Access сессияһы ваҡытында Crash Detection һәм Emergency Services эшләмәй. Кеше ашығыс шылтыратыу өсөн ҡулланырға мөмкин булған телефонда Guided Access-ты эшләтеп ҡалдырмағыҙ.

Android: app pinning

Google-ҙың экранды бәйләү буйынса Android ярҙамынан:

1. Settings ҡушымтаһын асығыҙ.
2. Security (йә Security & location), аҙаҡ Advanced, аҙаҡ App pinning тапығыҙ. Табып булмаһа, етештереүсенең ярҙам биттәрен ҡарағыҙ.
3. App pinning ҡабыҙығыҙ. Бүлеү өсөн PIN, һүрәт йә пароль кәрәк буласаҡ.
4. Кәрәкле ҡушымтаны асығыҙ. Экран уртаһына тиклем өҫкә һыпырып, тотоп торығыҙ, шулай итеп Overview асыла (3 төймәле навигацияла Overview баҫығыҙ).
5. Ҡушымта алдан ҡарауының өҫтөндә ҡушымта иконаһына баҫығыҙ, аҙаҡ Pin тап.

Жесттар навигацияһы менән бүлеү өсөн өҫкә һыпырып тотоп торығыҙ. 3 төймәле навигацияла Back һәм Overview төймәләрен, 2 төймәле навигацияла Back һәм Home төймәләрен тотоп торығыҙ. Аҙаҡ PIN, һүрәт йә парольде индерегеҙ.

Бөтә iPhone йә iPad өсөн ябайыраҡ режим бармы?

Бар. Apple-ның Assistive Access ғәҙәти баш экранды ябайыраҡ экран менән алмаштыра. Apple уны психик үҙенсәлектәре булған кешеләргә iPhone-ды мөстәҡил ҡулланыуы еңелерәк булһын өсөн эшләнгән тип һүрәтләй: ҙурыраҡ элементтар һәм аҙыраҡ, иғтибарҙы йыйған мөмкинлектәр менән. Apple был мөмкинлекте iPad-та ла тәҡдим итә.

• Кем көйләй. Apple әйтә: кешене белгән ышанған ярҙамсы, мәҫәлән, ғаилә әғзаһы йә ҡарау биреүсе, ҡушымталарҙы һәм мөмкинлектәрҙе һайларға ярҙам итә ала.
• Нимәнән башларға. Settings > Accessibility > Assistive Access юлын асығыҙ, Set Up Assistive Access баҫығыҙ, аҙаҡ Continue.
• Ҡушымталар. Экранда ниндәй ҡушымталар булырға тейешлеген һеҙ һайлайһығыҙ. Ҡайһы бер Apple ҡушымталарының махсус ябайлаштырылған версиялары бар, ә башҡа ҡушымталарҙың күбеһен үҙ дизайны менән өҫтәргә мөмкин.
• Урынлашыу. Rows (уҡырға еңел исемлек) йә Grid (фотоларҙы һәм иконаларҙы баҫым яһаған ҙурыраҡ элементтар) һайлағыҙ.
• Пароль. Инеү, сығыу йә көйләүҙәрҙе үҙгәртеү өсөн айырым Assistive Access паролен ҡуясаһығыҙ. Apple көйләү ваҡытында тергеҙеү Apple Account булдырырға тәҡдим итә, сөнки ул булмаһа, онотолған пароль ҡорамалды тергеҙеүҙе аңлата.

Assistive Access көнө-төнө үҙ ҡорамалын ҡулланған кешегә тап килергә мөмкин. Guided Access йә app pinning уртаҡ уйын сессияһы өсөн тиҙерәк.

Текст менән фотоларҙы ничек ҙурайтырға?

Текст һәм экран ҙурлығын арттырығыҙ, аҙаҡ төймәләрҙең әле лә экранға һыйышлығын тикшерегеҙ.

iPhone һәм iPad. Apple-ның текст ҙурлығы буйынса күрһәтмәһенән ҡарап, Settings > Display & Brightness > Text Size юлын асығыҙ һәм һыҙғыстағыны һөйрәгеҙ. Бик ҙур текст өсөн Settings > Accessibility > Display & Text Size > Larger Text юлын асығыҙ. Apple әйтеүенсә, бик ҙур текст ҡайһы бер төймәләрҙе баҫыуҙы ауырлаштырырға мөмкин, кәрәк саҡта көйләгеҙ.

Android. Google-ҙың текст һәм экран көйләүҙәре буйынса ярҙамынан ҡарап, Settings асығыҙ һәм Font size эҙләгеҙ, һыҙғыстағыны хәрәкәтләндерегеҙ. Экрандағы бөтә нәмәне ҙурайтыр өсөн Display size эҙләгеҙ. Шулай уҡ Accessibility > Display size and text аҫтында Bold text ҡабыҙа аласығыҙ. Ҡайһы бер ҡушымталар был көйләүҙәрҙе иҫәпкә алмай.

Picture Pairs һәм Find the Same кеүек уйындарҙа ла аҙыраҡ плитка йә variant һайлай аласығыҙ, был экранды ябайыраҡ итә.

Хәбәрҙәрҙе һәм кискән иҫкәртмәләрҙе ничек туҡтатырға?

Кәрәкмәгән ҡушымталар өсөн хәбәрҙәрҙе һүндерегеҙ, эшмәкәрлек ваҡытында Do Not Disturb ҡулланығыҙ.

iPhone һәм iPad. Settings > Notifications асығыҙ, Notification Style аҫтындағы ҡушымтаны тап һәм Allow Notifications һүндерегеҙ (Apple-ның хәбәрҙәр көйләүҙәре буйынса күрһәтмәһе). Бер аҙ ваҡытҡа шылтыратыуҙарҙы, иҫкәртмәләрҙе һәм хәбәрҙәрҙе туҡтатыр өсөн Control Center асығыҙ һәм Focus төймәһенән Do Not Disturb ҡабыҙығыҙ (Apple-ның Do Not Disturb буйынса ярҙамы). Уны Settings > Focus > Do Not Disturb > Set a Schedule аҫтында график буйынса ла көйләргә мөмкин.

Android. Экран башынан аҫҡа һыпырып, Do Not Disturb тапығыҙ, йә Settings > Modes > Do Not Disturb юлын асығыҙ (Google-ҙың Do Not Disturb буйынса ярҙамы). Notification filters аҫтында ниндәй кешеләр һәм ҡушымталар хәбәр ебәрә алыуын һайлай аласығыҙ. Көйләүҙәр етештереүсегә ҡарап айырыла.

Ябай баш экранды ничек яһарға?

Бер экранда бер нисә таныш ҡушымта ҡалдырығыҙ, ҡалғандарын күҙгә күренмәҫ урынға күсерегеҙ. Был өсөн берҙән-бер көйләү юҡ: ул ҡатмарлылыҡты кәметеү тураһында.

• Өс-алты ҡушымта һайлағыҙ. Мәҫәлән, фотолар, музыка, видео шылтыратыу ҡушымтаһы һәм бер уйын.
• Беренсе экранға һалығыҙ, һәр ваҡыт бер үк урында, ә башҡаларын икенсе экранға йә папкаға күсерегеҙ.
• Ябай, юғары контрастлы фон ҡулланығыҙ, мәҫәлән, бер төҫ йә таныш фото, иконалар күренеп торһон өсөн.
• Кәрәкмәгән ҡушымталарҙы юҡ итегеҙ. Ҡушымта аҙ булһа, ҡатмарлылыҡ та аҙ, һәм мәғлүмәт тә аҙыраҡ йыйыла.
• Apple ҡорамалында Assistive Access ҡарағыҙ, әгәр ҡорамал был эште үҙе эшләһен теләһәгеҙ.

Тауыш һәм аваз тураһында нимә?

Ҡорамалды тапшырыр алдынан ҡулай тауышты ҡуйығыҙ. Guided Access менән тауыш төймәләрен һүндерә аласығыҙ, шулай итеп эшмәкәрлек ваҡытында тауыш үҙгәрмәҫ. Тыңлау аппараттары тағылып эшләп торғанын тикшерегеҙ.

Планшет ҡайҙа торорға тейеш?

Уға тотҡыс һәм даими зарядлау урыны бирегеҙ.

• Тотҡыс йә тышлыҡ, планшетты өҫтәл осонда тигеҙ тотҡан. Шулай итеп кемдеңдер тотоп тороуына кәрәк юҡ, һәм күрһәтеү еңелерәк.
• Бер урында торған зарядлау урыны, ideally ҡулланылған бүлмәлә өҫтәлдә зарядлау тотҡыһы. Планшет һәр саҡ зарядлы һәм бер үк урында.
• Ялтыраусыны кәметегеҙ. Экранды яҡты тәҙрәнән ситтәрәк ҡуйығыҙ.

Экран ваҡыты күпме булырға мөмкин?

Дөрөҫ минут һаны юҡ. Ҡыҫҡа, бергә ҡулланылған сессияларҙы маҡсат итегеҙ: хәрәкәт, музыка, йорт эштәре, һөйләшеү һәм тыш һауала булыу менән бер көндөң өлөшө итеп. Кискә ҡарай ауыр ҡыҙыҡһыныу һәм тынғыһыҙлыҡ арта алғанғамы, экран эшмәкәрлектәрен көндөң башына ҡалдырырға уйлағыҙ. Ҡарағыҙ: кискә тыныс эшмәкәрлектәр.

Планшетты ҡарауса түгел, бергә ҡулланыу аралашыуҙы һаҡлай. Беҙҙең бергә уйнау буйынса ҡулланмабыҙ был тураһында аңлата.

Ҡорамалдағы шәхси мәғлүмәтте ничек һаҡларға?

Ҡушымталарҙың нимә йыя алыуын сикләгеҙ һәм һаулыҡ шәхси мәғлүмәте законының уны ҡаплауына ишеклемәгеҙ. АҠШ-та Һаулыҡ һәм кешеләр хеҙмәте буйынса департаменты (HHS) HIPAA ҡағиҙәләренең шәхси телефондар һәм планшеттарҙа һаҡланған йә улар аша эҙләнгән һаулыҡ мәғлүмәтен, нигеҙҙә, ҡаплай алмауын аңлата. Күп осраҡта HIPAA шәхси маҡсаттар өсөн ҡушымтаға индерелгән мәғлүмәтте ҡаплай алмай, әгәр ҡушымта һаулыҡ һаҡлау биреүсенән, һаулыҡ планынан йә уларҙың бизнес партнёры булмаһа. Һеҙҙең илдә лә шәхси мәғлүмәтте һаҡлау буйынса үҙ ҡағиҙәләре булыуы ихтимал: уларҙы тикшерегеҙ.

HHS тәҡдим итә:

• мөһим булмаған йә осраҡлы ҡушымталардан һаҡланығыҙ, айырыуса «бушлай» булғандарҙан;
• ҡушымталарға урын асыҡлығын бирмәгеҙ, улар тик ҡәҙәр кәрәк булмаһа, мәҫәлән, картаға.

Шулай уҡ иғтибар итегеҙ:

• Ҡорамалға пароль ҡуйығыҙ, уны хәүефһеҙ урында яҙып ҡуйығыҙ.
• Рөхсәттәрҙе тикшерегеҙ: фотолар, камера, микрофон, контакттар һәм урын өсөн. Ҡушымтаға кәрәкмәгәндәрҙе һүндерегеҙ.
• Ҡушымта нимә йыйыуын тикшерегеҙ уны ҡуйыр алдынан. Беҙҙең деменция менән ҡушымталар һәм уйындар һайлау буйынса ҡулланмала шәхси мәғлүмәт тикшереү исемлеге бар.
• Ғаилә фотолары менән иғтибарлы булығыҙ. Бары кеше риза булырлыҡ фотоларҙы ғына бүлешегеҙ һәм ҡушымта уларҙы ҡайҙа һаҡлауын беләгеҙ. Photo Pairs уйынында һеҙ һайлаған фотолар һеҙҙең браузерҙа ҡала.
• Ҡушымталарҙағы һатып алыуҙарҙы һүндерегеҙ йә кеше ҡулланған иҫәптәрҙән түләү мәғлүмәтен алып ташлағыҙ.