Demansı Olan Biri İçin Telefon ve Görüntülü Arama Etkinlikleri

Demansı olan birinden uzakta yaşamak çaresizlik hissi verebilir. Telefon ve görüntülü aramalar bir sarılmanın yerini tutmaz, ama iyi kurduğunuzda yine de gerçek bağ anları getirebilir. Püf noktası, olağan bir hâl hatır sohbeti yapmaya çalışmaktan vazgeçip bunun yerine paylaşmak için basit bir şey planlamaktır. Bu sayfa görüntülü ve telefonla işe yarayan etkinlikleri, aramayı nasıl kuracağınızı ve yanındaki kişinin nasıl yardımcı olabileceğini ele alır.

Bir arama için neden etkinlik planlamalı?

Bir etkinlik aramaya biçim verir. “Nasılsın? Bugün ne yaptın?” kişiden hatırlamasını ve anlatmasını ister; bu zor ve stresli olabilir. “Bak, domatesler olmuş” ise ondan hiçbir şey istemez.

Alzheimer’s Association, daha büyük gruplarla görüntülü konuşmaların zor olabileceğini belirtiyor ve şarkı söylemek ya da resim paylaşmak gibi şeylerle aramaya yapı eklemeyi öneriyor.

Görüntülü aramada hangi etkinlikler işe yarar?

Göster ve anlat

Kendi dünyanızı ona getirin. Kamerayı bahçenizde yavaşça gezdirin, köpeği tanıştırın, ne pişirdiğinizi gösterin, bir torunun çizdiği resmi kaldırın ya da telefonu pencereden dışarı, kara doğrultun. Gördüklerinizi basit sözcüklerle anlatın ve tepki vermesi için sessizlik payı bırakın. Soru sormanız gerekmez.

Fotoğraflara birlikte bakın

Eski bir baskıyı kameraya tutun ya da birkaç büyük fotoğrafı tek tek göstermek için ekranınızı paylaşın. Fark ettiklerinizi konuşun: “Bak, dedenin şapkası.” “Bu kim?” ya da “Hatırlıyor musun?” demekten kaçının. Kişi birinin adını yanlış söylerse ona uyun. Nazik ipuçları için anı rehberimize bakın.

Sesli okuyun

Kısa bir şiir, bir dua, aynı aramada bir torununuza sevdiği bir çocuk kitabı, bir akrabadan bir mektup ya da sevdiği bir kitaptan bir sayfa okuyun. Sesli okumak, kişiye yanıt vermesi gerekmeden dinleyebileceği sakin bir şey sunar.

Birlikte şarkı söyleyin ya da müzik dinleyin

İyi bildiği bir şarkıyı söyleyin ya da sevdiği bir plağı sizin tarafınızda çalın. Pek çok kişi için eşlik etmek konuşmaktan daha kolaydır. Müzik etkinlikleri rehberimize bakın.

Aynı anda pişirin

Alzheimer’s Association, özel bir tarifi birlikte pişirmek için bir görüntülü arama planlamayı öneriyor. Aramayı iki mutfakta da kurun. Yanındaki kişi, siz eski tarif kartını izlerken karıştırabilir ya da tadabilir.

Birlikte bir şey izleyin

Alzheimer’s Association ayrıca, ayrı evlerden telefonla ya da görüntülü konuşurken aynı anda sevilen bir filmi izlemeyi öneriyor. Demansı olan biri için kısa bir klip, eski bir dizi bölümü ya da bir maç, tam bir filmden daha iyi çalışabilir.

Ortak ekranda nazik bir oyun oynayın

Pek çok görüntülü konuşma uygulaması ekranınızı paylaşmanıza izin verir. Oyunu siz açıp dokunursunuz; kişi hangi resmi seçeceğinizi söyler ya da gösterir. Ya da yanındaki yardımcı aynı oyunu bir tablette açıp siz sohbet ederken onun adına dokunur.

Bu şekilde iyi çalışan oyunlar:

• Atasözünü tamamla: tanıdık atasözünü siz okursunuz, sonunu o söyler ve ardından bir sohbet sorusu gelir.
• Resim eşleştirme: resimleri açık kalabilen, büyük resimli, süresiz ve puansız nazik bir eşleştirme oyunu.
• Sohbet kartları: birlikte konuşmak için bir resim ve açık bir soru.
• Fotoğraf eşleştirme: kendi cihazınızda seçtiğiniz fotoğraflardan yapılan bir eşleştirme oyunu. Fotoğraflar tarayıcınızda kalır ve kişi onları sizin paylaştığınız ekrandan görür.

Kayıtlı mesajlar

Canlı aramalar zor olduğunda kısa bir video kaydedin: bir selamlama, bir şarkı, bahçenizde bir yürüyüş. Yardımcı bunu sakin bir anda, kişinin keyif aldığı kadar çok kez oynatabilir. Alzheimer’s Association, çocukların hediye açması gibi özel anları kaydedip göndermeyi anıyor.

Peki düz telefon görüşmeleri?

Telefon görüşmeleri hâlâ önemlidir. Dementia Australia, her gün aynı saatte aramayı ve acele etmemeyi öneriyor; çünkü demansı olan kişilerin ilgi kurması zaman alabilir. Telefonda:

• Adınızı ve yakınlığınızı hemen söyleyin: “Merhaba baba, ben Elif, kızın.”
• Yavaş, kısa cümlelerle, bir seferde tek bir fikirle konuşun.
• Haber sormak yerine haber verin: “Dün akşam senin kuru fasulye tarifinle yemek yaptım.”
• Kısa bir şiir okuyun ya da sevdiği bir şarkıdan bir dize söyleyin.
• Kısa tutun ve sıcak bir notla bitirin.

Dementia Australia ayrıca, konuşmak zorlaştığında görüntülü aramaların yardımcı olabileceğini, çünkü kişinin yüzünüzü görebildiğini belirtiyor. Telefon görüşmeleri kafa karıştırıyorsa görüntülüyü, ya da tersini deneyin.

İşe yarayan bir görüntülü aramayı nasıl kurarım?

Aramadan önce:

1. Düzenli bir saat seçin; kişinin genellikle dinlenmiş olduğu bir zaman olsun ve ona bağlı kalın. Düzen yardımcı olur.
2. Yanındaki yardımcıyla eşgüdüm sağlayın. Bir gün önceden gönderilen bir mesaj planlamasına yardımcı olur.
3. Cihazı kontrol edin. Standa konmuş bir tablet, elde tutulan bir telefondan daha kolaydır. Şarjlı olduğundan, ekranın parlak olduğundan ve sesin yeterince yüksek olduğundan emin olun. Uygulama sunuyorsa ve kişi iyi okuyorsa altyazıları açın.
4. Bir etkinlik planlayın ve her şeyi hazır bulundurun.

Arama sırasında:

• Kameraya yakın oturun; ışığın iyi olduğu bir yerde, arkanızda değil, karşınızda bir pencere olsun.
• Her seferinde kendinizi tanıtın; adınızla ve yakınlığınızla.
• Aynı anda tek bir ses. Alzheimer’s Association, üst üste konuşmaların demansla yaşayan kişiler ve işitme kaybı olanlar için zor olduğunu belirtiyor. Birkaç akraba katılırsa sırayla konuşun ya da iki üç kişiyle sınırlı tutun.
• Bir seferde bir soru sorun. Family Caregiver Alliance, evet ya da hayır cevaplı basit sorular sormayı ve mümkün olduğunda seçenekleri göstermeyi öneriyor.
• Uzun sessizliklere izin verin. Bir cevap için bekleyin. Kişi sözcük arıyorsa bir sözcük önermek sorun değildir.
• Yüzünüzü ve sesinizi kullanın. Gülümseyin, başınızı sallayın ve tonunuzu sıcak tutun. İfade çoğu zaman sözcüklerden daha fazlasını söyler.
• Düzeltmeyin. Kişi doğru olmayan bir şey söylerse bırakın.

Aramayı bitirirken:

• Kişi yorulmadan önce, tercihen güzel bir notla bitirin.
• Her seferinde aynı vedayı kullanın: “Yarın öğle yemeğinde arayacağım. Seni seviyorum.”
• Uzatmayın.

Yanındaki yardımcı için ipuçları

Eş, bakıcı, kardeş ya da aramaya yardım eden bir personelseniz, aramayı mümkün kılan sizsiniz.

• Sessiz bir köşe hazırlayın. Televizyonu kapatın ve kapıyı kapatın.
• Aramayı kendiniz başlatın, sonra kişiye bir standa konmuş tableti verin ya da göz hizasında tutun.
• Karşısında değil, yanına oturun. Varlığınız güven verir. Gerekirse nazikçe yönlendirin: “Bak, Elif arıyor.”
• “Eller” siz olun. Fotoğrafları kaldırın, oyuna dokunun, odayı göstermek için tableti çevirin.
• Yorgunluk ya da üzüntü belirtilerine dikkat edin ve toparlama zamanının geldiğini arayan kişiye bildirin.
• Arayana neyin işe yaradığını söyleyin. “Köpeği çok sevdi” bir sonraki aramayı planlamaya yardımcı olur.

NIA, uzaktaki akrabaların yaşlı bir kişinin görüntülü arama gibi telefonunun özelliklerini öğrenmesine yardım edebileceğini belirtiyor. Daha sonraki evrelerde yardımcının cihazı çoğunlukla tamamen kendisinin yönetmesi gerekecektir. Bu sorun değil.

Kişi bir huzurevinde yaşıyorsa Alzheimer’s Foundation of America, kurumun ailelere görüntülü konuşmalarda yardım edip etmediğini sormayı öneriyor. AFA ayrıca ailelerin bakım personeliyle fotoğraf alışverişi yapmasını ve kurumun neye izin verdiğini kontrol ettikten sonra sevdiği atıştırmalıklar ve küçük rahatlatıcı şeyler göndermesini de anıyor.

Arama iyi gitmezse ne olur?

Bazı aramalar kafa karıştırıcı, sönük ya da üzücü olacaktır. Bu sizin hatanız değil ve aramaların değmediği anlamına gelmez.

• Kişi ekran karşısında şaşkın görünüyorsa telefon görüşmesine ya da kayıtlı bir mesaja geçin.
• Üzülürse duyguyu kabul edin, güven verici bir şey söyleyin ve nazikçe bitirin.
• Aramalar sık sık günün aynı saatinde kötü gidiyorsa başka bir saat deneyin.
• Sizi başka biri sanıyorsa nazikçe ona uyun.

Erken bitirmek sorun değildir. Kısa ve sıcak bir arama, iyi bir sonuçtur.

Aramalar arasında

Başka yollarla da yakın kalın. Dementia Australia kartlar, e-postalar, fotoğraflar ya da küçük hediyeler göndermeyi öneriyor. Büyük bir fotoğraf ve kısa bir notla haftalık bir kartpostal, tekrar tekrar okunabilir. Yardımcıya postayla gönderilen yazdırılabilir sohbet kartları, bir sonraki aramaya hazır bir konu verebilir.

Bir tablet seçmek ve kurmak için ipuçları adına tabletler ve ekranlar sayfasına bakın. Yüz yüze zaman için ziyaret rehberimize bakın.