Bellen en videobellen met iemand met dementie: activiteiten

Ver weg wonen van iemand met dementie kan machteloos voelen. Bellen en videobellen vervangen een knuffel niet, maar ze kunnen toch echte momenten van verbondenheid geven als je ze goed opzet. De truc is om niet langer een gewoon bijpraatgesprek te willen voeren, maar iets eenvoudigs te plannen om te delen. Op deze pagina lees je welke activiteiten werken via video en telefoon, hoe je het gesprek opzet en wat de persoon ter plaatse kan doen om te helpen.

Waarom plan je een activiteit voor een gesprek?

Een activiteit geeft het gesprek vorm. “Hoe gaat het? Wat heb je vandaag gedaan?” vraagt de persoon om te onthouden en te vertellen, en dat kan moeilijk en stressvol zijn. “Kijk, de tomaten zijn rijp” vraagt helemaal niets van iemand.

De Alzheimer’s Association merkt op dat gesprekken met grotere groepen via video moeilijk kunnen zijn, en stelt voor structuur aan het gesprek toe te voegen met dingen als liedjes zingen of foto’s delen.

Welke activiteiten werken in een videogesprek?

Laten zien en vertellen

Breng jouw wereld naar hen toe. Loop langzaam met de camera door je tuin, stel de hond voor, laat zien wat je kookt, houd de tekening van een kleinkind omhoog of richt de telefoon uit het raam op de sneeuw. Beschrijf wat je ziet in eenvoudige woorden en laat pauzes voor een reactie. Vragen zijn niet nodig.

Samen foto’s bekijken

Houd een oude afdruk voor de camera of deel je scherm om een paar grote foto’s een voor een te laten zien. Praat over wat je opvalt: “Kijk eens naar opa’s hoed.” Vermijd “Wie is dit?” of “Weet je nog?” Noemt de persoon iemand verkeerd, ga er dan in mee. Zie onze gids over herinneringen ophalen voor rustige gespreksstarters.

Voorlezen

Lees een kort gedicht voor, een psalm, een favoriet kinderboek aan een kleinkind in hetzelfde gesprek, een brief van een familielid of een bladzijde uit een boek waar de persoon van hield. Voorlezen geeft iemand iets rustigs om naar te luisteren zonder te hoeven antwoorden.

Samen zingen of muziek luisteren

Zing een liedje dat de persoon goed kent, of draai bij jou een lievelingsplaat. Meezingen is voor veel mensen makkelijker dan praten. Zie onze gids over muziekactiviteiten.

Tegelijk koken of bakken

De Alzheimer’s Association stelt voor een videogesprek te plannen om samen een bijzonder recept te koken of te bakken. Zet het gesprek op in beide keukens. De persoon ter plaatse roert of proeft misschien terwijl jij het oude receptenkaartje volgt.

Samen iets kijken

De Association stelt ook voor om tegelijk vanuit aparte huizen een favoriete film te kijken terwijl je belt of videobelt. Voor iemand met dementie werkt een kort fragment, een oude tv-aflevering of een voetbalwedstrijd misschien beter dan een hele film.

Een rustig spel spelen op een gedeeld scherm

Met veel videobel-apps kun je je scherm delen. Jij opent het spel en tikt; de persoon zegt of wijst aan welk plaatje je moet kiezen. Of de helper ter plaatse opent hetzelfde spel op een tablet en tikt voor iemand terwijl jullie praten.

Spelletjes die zo goed werken:

• Spreekwoorden afmaken: jij leest het bekende spreekwoord voor, de persoon zegt het einde en er volgt een gespreksvraag.
• Paren zoeken: een rustig zoekspel met grote plaatjes die zichtbaar kunnen blijven, zonder timer en zonder score.
• Gesprekskaarten: een plaatje en een open vraag om samen over te praten.
• Fotoparen: een zoekspel gemaakt van foto’s die je op je eigen apparaat kiest. De foto’s blijven in je browser en de persoon ziet ze via jouw gedeelde scherm.

Opgenomen boodschappen

Zijn live gesprekken moeilijk, neem dan een korte video op: een groet, een liedje, een wandeling door je tuin. De helper kan die op een rustig moment afspelen, zo vaak als de persoon het fijn vindt. De Alzheimer’s Association noemt het opnemen en versturen van bijzondere momenten, zoals kinderen die cadeaus openmaken.

En gewoon bellen?

Telefoongesprekken blijven belangrijk. Dementia Australia stelt voor elke dag op hetzelfde tijdstip te bellen en niet te haasten, omdat mensen met dementie tijd nodig kunnen hebben om op gang te komen. Aan de telefoon:

• Zeg meteen je naam en wie je bent: “Hoi pap, met Jenny, je dochter.”
• Praat langzaam, in korte zinnen, met één idee tegelijk.
• Vertel nieuws in plaats van ernaar te vragen: “Gisteravond heb ik jouw recept voor stamppot gemaakt.”
• Lees een kort gedicht voor of zing een couplet van een favoriet liedje.
• Houd het kort en sluit warm af.

Dementia Australia merkt ook op dat videobellen kan helpen als praten moeilijker wordt, omdat de persoon je gezicht kan zien. Raken telefoongesprekken verwarrend, probeer dan video, of andersom.

Hoe zet ik een videogesprek op dat werkt?

Voor het gesprek:

1. Kies een vast tijdstip waarop de persoon meestal uitgerust is en houd je eraan. Routine helpt.
2. Stem af met de helper ter plaatse. Een berichtje de dag ervoor helpt om te plannen.
3. Controleer het apparaat. Een tablet op een standaard is makkelijker dan een telefoon in de hand. Zorg dat hij opgeladen is, het scherm helder is en het geluid hard genoeg staat. Zet ondertiteling aan als de app dat biedt en de persoon goed leest.
4. Plan één activiteit en leg alles klaar.

Tijdens het gesprek:

• Zit dicht bij de camera in goed licht, met het raam voor je in plaats van achter je.
• Stel jezelf voor elke keer, met naam en wie je bent.
• Eén stem tegelijk. De Alzheimer’s Association merkt op dat door elkaar praten moeilijk is voor mensen met dementie en voor mensen met gehoorverlies. Doen er meerdere familieleden mee, praat dan om de beurt of houd het bij twee of drie mensen.
• Stel één vraag tegelijk. De Family Caregiver Alliance stelt eenvoudige vragen met ja of nee als antwoord voor, en keuzes tonen waar dat kan.
• Laat lange pauzes toe. Wacht op een antwoord. Een woord aanreiken als iemand zoekt is prima.
• Gebruik je gezicht en stem. Lach, knik en houd je toon warm. Gezichtsuitdrukking zegt vaak meer dan woorden.
• Verbeter niet. Zegt de persoon iets dat niet klopt, laat het dan zo.

Het gesprek afsluiten:

• Sluit af voordat de persoon moe wordt, het liefst op een hoogtepunt.
• Gebruik elke keer hetzelfde afscheid: “Ik bel je morgen tijdens de lunch. Ik hou van je.”
• Rek het niet uit.

Tips voor de helper ter plaatse

Ben jij de partner, zorgverlener, broer, zus of medewerker die bij het gesprek helpt, dan maak jij het mogelijk.

• Zorg voor een rustige plek. Zet de tv uit en doe de deur dicht.
• Start het gesprek zelf, en geef de persoon dan een tablet op een standaard of houd hem op ooghoogte.
• Ga naast hen zitten, niet ervoor. Jouw aanwezigheid stelt gerust. Geef zo nodig een zachte hint: “Kijk, het is Jenny.”
• Wees de handen. Houd foto’s omhoog, tik het spel aan, draai de tablet om de kamer te laten zien.
• Let op vermoeidheid of onrust, en laat de beller weten wanneer het tijd is om af te ronden.
• Vertel de beller wat werkte. “Ze vond de hond geweldig” helpt bij het plannen van het volgende gesprek.

Het NIA stelt voor dat familieleden op afstand een oudere kunnen helpen om de mogelijkheden van zijn of haar telefoon te leren kennen, zoals videobellen. In latere fasen moet de helper het apparaat meestal helemaal zelf bedienen. Dat is prima.

Woont de persoon in een verpleeghuis, dan stelt de Alzheimer’s Foundation of America voor te vragen of de instelling families helpt met videogesprekken. De AFA noemt ook dat families foto’s heen en weer sturen via de zorgmedewerkers en favoriete hapjes of kleine troostende dingen opsturen, nadat ze hebben nagegaan wat de instelling toestaat.

Wat als het gesprek niet goed gaat?

Sommige gesprekken zijn verwarrend, vlak of verdrietig. Dat is niet jouw schuld, en het betekent niet dat bellen niet de moeite waard is.

• Lijkt de persoon in de war door het scherm, schakel dan over op een telefoongesprek of een opgenomen boodschap.
• Raakt iemand van streek, erken dan het gevoel, zeg iets geruststellends en rond zachtjes af.
• Gaan gesprekken vaak slecht op één tijdstip, probeer dan een ander tijdstip.
• Denkt iemand dat je een ander bent, ga er dan vriendelijk in mee.

Het is prima om eerder af te ronden. Een kort, warm gesprek is een goede uitkomst.

Tussen de gesprekken door

Blijf op andere manieren aanwezig. Dementia Australia stelt voor kaarten, e-mails, foto’s of kleine cadeautjes te sturen. Een wekelijkse ansichtkaart met één grote foto en een kort briefje kan steeds opnieuw gelezen worden. Printbare gesprekskaarten die je naar de helper stuurt, kunnen het volgende gesprek een kant-en-klaar onderwerp geven.

Voor tips over het kiezen en instellen van een tablet zie tablets en schermen. Voor tijd in persoon zie onze gids over op bezoek gaan.