Dementia-lik Iñuk Iġluqpamik Piqpaksriun

Isummaġniq iġluqpamun nuuttaunmik aullaqtitaullasuq qanuqpaŋmiñiq, aliasuġniq, nalupqisukniq, allatlu isumallu atautchimi. Isumagisaġun ikayuġniġmik paqitchiruat iñuum piyummaġiniŋanik piŋŋuaqtaŋaniklu. Una ŋuŋitchuq nalunaiqsuunmik qanuq iḷagiit piviuttaġniŋannik, suli atausiŋŋuŋitchuq tamatkua sivunniuġvik tamaŋnut.

Alzheimer’s Association guide to long-term care, residential-care checklist, suli Dementia Australia’s residential-care guidance uqautai qiñiqsukługit iñuum piyummaġiniŋi, havautilgit, savaaqatautit, iñuuniaq, akiillu. Una makpiġaaq nalupqisuitchuq atausimik iġluqpamik suli simiqsrait iñuusiagutiliqiŋmiḷu maniliqiŋmiḷu uqausiḷiutinik nunamiñi.

Qanuq iḷisimaġniaġiga iġluqpak naipiqtaullasiġiga?

Qiñiġlugu sunik ikayuutinik iñuk piḷḷugu uvva, suli taamna ikayuġniq iġluqpaqmi paqitaktaullasiġiga. Isummaġlugit iñuum annaummaġniŋa, uvlaakun ikayuġniaŋi, iñuqatigiġniŋa, piŋŋuaqtaŋilu. Suli isummaġlugu ikayuġniq savaaq aŋalatchisigigaa annaummaġniŋa iñuum ikayuqtigiluniḷḷu iñuŋŋut.

Atausiŋŋuq sivunniuġvik nalunaiqsuqtuŋitchuq qakugu iñuk nuuttuksraŋanik. Iñuk piŋŋuaktaullasuq iñuqatigiiksuamun, uvvaluunniit iñuusukkumi iġluqpami ikayuutiqaqhuni. Uqaqatigiġlugu iñuk, ikayuutaullasugiñaga, taamnakua taakti, iñuusiagutiliqiñiŋmun uqausiḷiuq, uvvaluunniit ikayuġniġmik aullaqtiri. Apiqsruġlugu sunik ikayuutinik paqitchiñiaqtuk nuunniq sivuani.

Ilautillugu iñuk isumagisukkiḷḷugu. Apiqsruġlugu suna piqpagiksraq iñuumun: nunaaq, niġi, uqausiq, piqusiq, ukpiġniq, iḷisimaramiŋnik savaat uvvaluunniit pulaaqatautit iḷagiŋniñ iḷalugmiŋniñlu. Piŋŋuaqtaŋi ikayuutaullasut titiraqługu iġluqpanik, ilaa ikayuġniaq allanguqtuaqpan.

Sunik iḷitchuġisuksraŋa iġluqpanik iḷisaqtuġniq sivuani?

Sivulliqpaagun, titiraqsiñaq iñuum ikayuġniaŋanik. Ilauŋaruaq uvlaakun ikayuuniq, annautiruaq, iñuqatigiġniq, iḷisimaramiŋnik uqausiq, uvvaluunniit silami iñuusivik. Apiqsruġlugu annautiqaġviŋmiḷu iñuusiagutiliqiŋmiḷḷu havauti sunik ikayuutinik piḷḷugiñiaqtuk nalupqisuġuvin.

Ququuqsiġlugit iġluqpat iḷisaqtuġniq sivuani. Apiqsruġlugit paqitchiqsugiñiagigaa iñuum piyummaġiniŋa, iġluqpak itqaŋaruaq, sunik sivunniuġviqaqpa, suniklu paqitchinikkit. Apiqsruġlugu titiraqsimanianik ikayuutinik akiiriniklu. Ilauqun, maniq, maliguagallu allatqiñiaqtut nunamiñi, taamna nunamiñit paqitchiŋi qiñiqsruŋarut, kisimiñiq makpiġaaq maliguaqługuŋnaqtuq.

Apiqsruġlugit havautilgit dementia-mik ilisaġniqaqpat, qanuq ikayuġniqpaŋmik aullaqtitaullasigaa, qanuqlu iḷagiit uqautiniksanik aitchuqtuat. Iḷitchuġiuk qanuq uvlaakun piqpagniq, sunik savaaqatautinik, qanuqlu iñuŋnik ikayuġniŋat piŋŋuaqtiġini. Puqallaktaunmik ikayuutiqaqtuq iġluqpak atausiuŋaruq, kisimi tamaŋŋa piŋitchuq; naipiqsruġlugu ikayuġniq paqitchiraq atausiŋmi.

Sunik kamanaqsuksraŋa iḷisaqtuġniqmi?

Iḷisaqtuġlugit amisuqpaŋnik iġluqpaniq piḷḷugu. Pivikłiqsruġlugu sivulliq iḷisaqtuun, taŋŋa apiqsruġlugu allami piviksrami uvvaluunniit niġiruami iḷisaqtuqsaġuvin. Aipaa iḷisaqtuun takupkaqtuq uvlaakun piqpagniġmik suli allanik havautilginik nalautchiruq.

Kamanaqlugu qanuq havautilgit iñuŋnik uqaqatigiġniat. Kamagiġigait iñuŋnik, utaqqiġigait kiuvini, ilautipkagait uvlaakun piŋŋuaqtiġini? Iñuŋnik qanuqpaŋmiqtuat, savaaqatautiqaqtullu piŋŋuaqtaŋannik atuqtuksraġniŋanniklu? Apiqsruġlugu takupkaqsaġuvin savaaqatautit piviksraŋi, niġiurviit, silami iñuusivit, kisimiñiqsiviillu.

Qiñiġlugit paqitchiḷḷuat una iñuumun: nalunaitkutit nalunaiqsautchuat, apqun aniuraaqviumun nalunaitchuq, iḷisimaramiŋnik savaat, nipaiyaaqtut iñuusivit, uqausiq piqusiqlu ikayuġniq, suli iḷalugmiŋnik takuniqpiaq. Iġluum paŋma siḷa takupkaŋitchuq qanuq uvlaakun ikayuġniq.

Aglaktillugu iḷalugmik uvvaluunniit iḷagiŋmik ikayuġniqaqpan apiqunianik itqaumani suli isumagisaġniġmiñik naipiqsruġni. Atuġniaġigun Alzheimer’s Association checklist titiraqługu takukkaqnik. Titiraqnik atuŋarut uqaqatigiġniġmun, kisimiñiq nalunaiqsuqtuŋnaniq iġluqpaŋmik nalupqisuiġniŋaŋnun.

Sunik apiquutit ikayuġigaat ikayuġniq naipiqsruġlugu?

Apiqsruġlugu qanuq havautilgit savaaqatauniat allat piviksrani uvlaami, qanuq havautilgit iḷitchuġiruat iñuum piqpagniŋanik, sunalu piḷḷugu piyummaġiniŋi allanguqpat. Apiqsruġlugu kina qiñiqtaullasiġiga ikayuġniqpaŋmik, qanuqlu iḷagiit apiqqutiksanik aitchuqtuat. Iñuk ikayuġniaqpan niġiġniqmi, inmiñik ikayuġniqmi uvvaluunniit uqaqatigiġniqmi, apiqsruġlugu qanuq taamna ikayuġniq paqitaktauniaqtuq.

Apiqsruġlugit iḷagiit pulaaqatauniŋat, aniqatautit, annautiqaġviŋmun isiqatautit, savaaqatautit, iñuumlu iḷisimaramiŋnik savanik aglaŋaruaŋa. Iġluqpak dementia-mun ikayuutiqaqpan, apiqsruġlugu sunik ilisaġniq, savaaqatautit, uvlaakunlu ikayuġniq ilauŋai. Apiqsruġlugu nalunaiqsuutinik qanuq iñuŋnik ilautquniŋat piŋŋuaqtiġini, kisimiñiq atiŋa maliguaqługuŋnaqtuq.

Apiqsruġlugu titiraqsimanianik akiirinik, sunik ilauŋanik, qanuqlu akiit allanguqtaullasiginiat. Taiguŋarut titiraqnik, suli apiqsruġlugu nunamiñit iḷisimalik maniliqiŋmiḷu maliguagaliqiŋmiḷḷu nalupqisuġuvin. Isumaluktuŋnaitchutin ikayuutiq paqitaktauniaqtuq uvvaluunniit atuġnaqsiruq allamiñiñ nunamiñiñlu paqitchiŋiññiq.

Iñuum iñuuŋa, iḷalugiŋi uvvaluunniit kisimiñiŋa allanik kamanaġniaqpan, takuvlugu una LGBTQ+ iñuumik dementia-ligmik ikayuġniġmik makpiġaaq. Ilauŋai apiquutit atiŋanik piŋŋuaqtaŋanik, pulaaqatautinik, inmiñik ikayuġniġmik, ikayuqtiruatlu maliguagianik.

Qanuq ikayuġniaġiga nuunniqmi?

Ilautillugu iñuk piŋŋuaqtini piḷḷugu qanuq itqanaiḷḷugu. Iḷisaqtuun iġluqpamun, niġiun tavrani, uvvaluunniit qitqani iñuuniaq ikayuutaullasuq ilaanun iñuŋnun nuna taamna iḷitchuġilugu, paqitaktaqpan suli piqpagiksraqpan. Iñuk piŋŋuaktaullasuq iġluqpanik savaaŋmik, aŋŋuŋmik, uvvaluunniit piqpagmik aglaġni.

Aitchuġilugit havautilgit paqitchiḷḷuanik paqitchiŋanik, iñuum piqpaŋagun. Ilauŋaruaq atiŋa piŋŋuaqtaŋa, uqaqatigiġniq, uvlaakun piqpagniq, niġit piqpaġigiŋi, savaat quviasuġini, sunalu qanuqpaŋmiqsipkai. Paqitchiŋit naittullu ikayuġniġmun. Iñuk ilauŋasuksrauq uqaqatigiġniġni inmiñik.

Aglaktillugit iḷisimaramiŋnik savaanik iġluqpak piqpaŋagun. Apiqsruġlugit havautilgit qanuq iñuum iġluŋa iḷisimagniqaqpa aglaan iñuusukługu. Piksuaq, quviasuġniqsaq uvvaluunniit nalunaitchuq nalunaitkutaq piqpagiksraullasuq tamatkua iġluqpak nutaaq sananiññiq.

Qanuq ilautchigñiqsuksraŋa nuunġaruami?

Havaqatigiyugit havautilgit iḷitchuġilugu qanuq paqitchiŋit aitchuqtauniat, kinalu uqaqatigisuksraŋa. Apiqsruġlugu iñuk qanuq isumagigai pulaaqatautit savaaqatautillu. Ilait iñuŋnik pulaaqatautinik amisunik naittunik piŋŋuaktaullasut; allat piviksraŋmik iñuusukłutik. Kamanaqlugu suna qanuqpaŋmiqsipkaŋa, suli allanguqtiġlugu atautchikun.

Ikayuġniaq piŋŋuaqtaullu allanguqtaullasut. Qiñiqtigiŋaruk ikayuġniqpaŋmik iñuum havautilgiḷḷu, apiqsruġlugu nalupqisuġuvin, suli aitchuġilugu nutaaq paqitchiq ikayuutaullasuq. Iñuk puqalaktuqpan qakuguluunniit uvvaluunniit aŋalatchiruqpan, uqautilugu ikayuġniġmi havautilgit qilamik; puqalaktuq qakuguluunniit annautiqaġviŋmun qilamik piḷḷugu, NHS uqautaa.

Iġluqpamik nalupqisuiñiq piqpagiksraq, sivulliq nalupqisuiñiq suli paqitchiġiluguŋnaqtuŋitchuq. Piqpaksigilugit paqitchiŋit, ilautillugu iñuk, apiqsruġlugu uvlaakun ikayuġniġmik, suli uqaqatigiqpaŋaruk nuunġaruami.