Dementia bee áká análwo’ nídadíít’įįł

Áká análwo’ nídadíít’įįł baa nitsíkeesgo éí ayóó át’éego baa nitsíhákees, yínííł ádahódóone’, éí doodago t’áá ał’ąą át’éego baa nitsíhákees nahalin. Díí na’ídíkid éí dementia bee hólónígíí diné yídinízinígíí dóó ha’át’íí bił yá’át’ééhígíí bik’ehgo áká análwo’ hádoodlééł biniyé. Díí éí hooghan haz’ą́ągi ayóó át’éego ayóó’áyó’nínígíí bee nida’ídzikidii ádin, dóó t’áá ałtso diné t’áá łá’ígo ádahoot’éego nídadookaii ádin.

Alzheimer’s Association Long-Term Care bee na’nitin, Residential-Care Checklist, dóó Dementia Australia residential-care bee na’nitin éí dementia bee hólónígíí diné yídinízinígíí, naanish ádaat’éii, naanish ádaal’ínígíí, kin bii’ kéédahat’íinii dóó béeso baa nitsáhákees yee na’nitin. Díí naaltsoos éí t’áá łá’í kin háidíígíí shı̨́ı̨́ nídadíít’įįł doo níi da, dóó kéyah bii’ áká análwo’ yee na’nitin dóó béeso baa na’nitin éí doo náánáyidleeł da.

Hait’éego bee shił bééhózingo áká análwo’ nídadíít’įįł baa nitsésíkees dooleeł?

K’ad ha’át’íí áká análwo’ yídinígíí dóó éí hooghangi t’áá bíighahgo bee áká análwo’ daats’í baa nitsáhákees. Dementia bee hólónígíí diné t’áá ákogi át’éego kéyah, t’áá łá’í jį́ áká análwo’ yídinígíí, diné bił ahił nidaalne’ dóó ha’át’íí bił yá’át’ééhígíí baa nitsáhákees. Áádóó baa áháyą́ą dooleełii binaanish éí dementia bee hólónígíí diné éí doodago baa ádahayą́ą dooleełii bits’íís ádaat’éii bich’į’ nidaazt’i’ daats’í baa nitsáhákees.

Haidíí jį́ nídadíít’įįł dooleeł níigo t’áá łá’ígo bee haz’áanii éí doodago naaltsoos bikáá’ sinilígíí ádin. Ła’ diné éí diné bił kéédahat’í gi át’éego kéyah yídin nahalin, ła’ éí hooghangi áká análwo’ bił łahgo ánáádoodlííłgo kéyah doo jinízin da nahalin. Dementia bee hólónígíí diné bił yah ałhidiníłdzííd, dóó yá’át’ééhgo éí azee’ííł’íní, diné áká análwo’ii éí doodago áká análwo’ hasht’e’ niná’ílyáii bił yah ałhidiníłdzííd. Ánáádiit’įįł t’ah doo íídą́ą́d ha’át’íí áká análwo’ yá’át’ééh dooleełígíí baa na’ídíłkid.

Dementia bee hólónígíí diné na’ídíkidgi t’áá yídinízinígíí bik’ehgo bił yah anídah. Ha’át’íísh bá yéego hólónígíí baa níłchidí na’ídíłkid: háádish kéyah, ch’iyáán, saad, iiná binaashniih, sodizin, yéego bił yá’át’ééhii naanish éí doodago hak’éí dóó bik’is bił ahił nidaalne’. Áká análwo’ yídinízinígíí łahgo ánáádoot’įįł ndi, ha’át’íí yídinízinígíí éí kin háidíígíí nídadíít’įįłgi yee níká adoolwoł.

Kin yah aníjádą́ą́d, ha’át’íísh bee shił bééhózįįd dooleeł?

Áłtsé, dementia bee hólónígíí diné ha’át’íí áká análwo’ yídinígíí t’áá áłts’íísígo béésh bikáá’ hólne’. Díí éí t’áá łá’í jį́ áká análwo’, azee’ bee áká análwo’, diné bił ahił nidaalne’, béésh óola saad éí doodago tł’óó’gi kéyah biniiyé nahalin. Doo bee shił bééhózin da ndi, azee’ál’į́į éí doodago diné áká análwo’ii ha’át’íí áká análwo’ yídin dooleełígíí baa níłchidí na’ídíłkid.

Kin yah aníjádą́ą́d t’ahdoo, kin áłah ádaat’éhígíí bich’į’ hodíílnih. Dementia bee hólónígíí diné yídinízinígíí bee áká anídaalwo’ daats’í, kin dah naaznil daats’í, ha’át’íí bik’ijį’ ádahoot’é dooleeł, dóó ha’át’íí naaltsoos bee nił béédahodoozįįłígíí baa na’ídíłkid. Áká análwo’ dóó béeso baa hane’ t’áá bééhózínígo béésh bikáá’ hólne’go ná yídííłkił. Áká análwo’ bee haz’áanii, béeso bee áká análwo’ dóó kin bee haz’áanii éí kéyah ał’ąą ádaat’é; éí bąą t’áá álts’íísígo naaltsoos ádinígíí doo baa nitsíhákees da, kéyah bii’ naaltsoos baa níłchidí na’ídíłkid.

Naanish ádaat’éii dementia biniiyé nida’nitin daats’í, áká análwo’ hait’éego hasht’e’ ádaal’į, dóó hak’éí hait’éego naaltsoos áłah ádaat’éego yee ahíł niná’ílyá baa na’ídíłkid. T’áá łá’í jį́ iiná hait’éego ádaal’į, ha’át’íí naanish ádaal’į, dóó kéédahat’ínígíí hait’éego t’áá bí nitsékeesgo na’ídíkidgi yee áká anídaalwo’ baa níłchidí na’ídíłkid. Dementia biniyé áká análwo’gi kin éí łá’ át’é, ndi t’áá ałtso diné doo yídin da; kin t’áá ał’ąą ádaat’éhígíí ha’át’íí t’áá aaníígóó bee áká análwo’ígíí bee ałhaa nitsídaakees.

Kin bii’ yah aníyáago, ha’át’íísh baa nitsíníkees dooleeł?

T’áá bíighahgo éí t’áá łá’ígo kin yah anídááh. Áłtsé t’áá bééhózínígo yah aníjádą́ą́d, áádóó nááná t’áá ał’ąą ádahoot’éego éí doodago ch’iyáán ádaal’įįłgo yah aníshááh daats’í naa na’ídíłkid. Nááná yah aníyáago éí t’áá łá’í jį́ iiná yá’át’ééhgo ííł’į́į dooleeł, dóó náánáłah naanish ádaat’éii bił ahił ni’ádiníłdzííd.

Naanish ádaat’éii hait’éego kéédahat’ínígíí bił yah ałhidiníłdzíídígíí baa nitsíníkees. T’áá hodínóhsingo diné yich’į’ yah ałhidiníłdzííd daats’í, ha’ódzííh biba’ ádaal’į daats’í, dóó t’áá łá’í jį́ na’ídíkidgi bił yah anídaah daats’í? Kéédahat’ínígíí t’áá yá’át’éego kéédahat’į́ daats’í, dóó ha’át’íí bił yá’át’ééh dóó bíighahgo ádaal’įįłígíí bee ádaal’į daats’í? Naanish ádaal’ínígíí baa naaltsoos, ch’iyáán ádaal’įįgi, tł’óó’gi kéyah dóó t’áá bí nitsékeesgi íísh’į́į́’ daats’í nínígo na’ídíłkid.

Dementia bee hólónígíí diné biniyé yéego hólónígíí baa nitsíníkees: naaltsoos t’áá bééhózínígo bikáá’ ádaal’ínígíí, chaha’ohgi ch’íníyá t’áá bééhózínígo, yéego bił yá’át’ééhii bee hahólníihii, doo hadíídzih da gi, saad dóó iiná binaashniih bee áká análwo’, dóó ayóó’ádayó’nínígíí bił ahił nidaalne’ bee haz’áanii. Kin bii’ yah aníyáagi yá’át’ééh nidi, t’áá łá’í jį́ áká análwo’ hait’éego ádaal’įígíí doo yee ííshjání íil’į́į da.

Na’ídíłkidígíí béésh níníł’į́į dooleeł biniyé dóó bik’ijį’ baa nitsíkees dooleeł biniyé, nik’is éí doodago ayóó’áyó’nínígíí nił yah aníyáago yá’át’ééh. Alzheimer’s Association Checklist choo’į́įgo ha’át’íí ííł’į́įnígíí béésh bikáá’ ííníł’į́į dooleeł. Díí béésh bikáá’ sinilígíí éí na’ídíkid biniyé, ndi kin háidíígíí nídadíít’įįłígíí doo t’áá bí yee nihá na’ídíkid da.

Áká análwo’ ałhaa nitsídaahkeesgo ha’át’íí na’ídíłkid yá’át’ééh?

T’áá ał’ąą ádahoot’éego naanish ádaat’éii hait’éego nidaalnish, dementia bee hólónígíí diné iiná hait’éego béédahózin, dóó yídinízinígíí łahgo ánáádoot’įįłgo ha’át’íí ádahoot’é baa na’ídíłkid. Háísh áká análwo’ naa nitsáhákees dóó hak’éí hait’éego na’ídíkid yee nídadoolwoł baa na’ídíłkid. Ch’iyáán, t’áá bí baa áká análwo’ éí doodago yáłti’gi áká análwo’ yídin ndi, t’áá aaníígóó hait’éego áká análwo’ baa níłchidí na’ídíłkid.

Hak’éí yah anídah, tł’óó’gi ch’íníyá, azee’ál’į́į bich’į’ yah anídah, naanish ádaal’į dóó yéego bił yá’át’ééhii bee hahólníihii bił yah aníyá bee haz’áanii baa na’ídíłkid. Kin éí dementia biniyé áká análwo’ hólǫ́ǫgo, ha’át’íí nida’nitin, naanish ádaal’ínígíí dóó t’áá łá’í jį́ áká análwo’ bee hólǫ́ǫ baa na’ídíłkid. Kéédahat’ínígíí hait’éego na’ídíkidgi bił yah anídaahígíí bee na’nitin hólǫ́ǫgo shı̨́ı̨́ nínígo na’ídíłkid.

Béeso t’áá ałtso ałkéé’ sinilígíí, ha’át’íí biyi’ hólǫ́ǫ dóó hait’éego łahgo ánáádoodlííł baa níłchidí na’ídíłkidgo béésh bikáá’ hólne’go ná yídííłkił. Naaltsoos t’áá bééhózínígo yíníłta’, dóó béeso éí doodago beehaz’áanii doo bééhózin da ndi, kéyah bii’ bééhózinígíí bił na’ídíłkid. Náánáłah kéyah bii’ naaltsoos bikáá’ áká análwo’ hólǫ́ǫ nínígíí t’áá ákót’éego kójį’ hólǫ́ǫ jinízingo doo baa nitsíhákees da.

Dementia bee hólónígíí diné be’iiná, ayóó’ádayó’nínígíí éí doodago t’áá bí nitsékeesgo áká análwo’ łahgo baa nitsáhákees ndi, LGBTQ+ diné dementia bee hólónígíí baa áháyą́ą dooleełii baa na’nitin yíníłta’. Éí bii’ yéego bił yá’át’ééhii bízhi’, kéyah yah anídahii, t’áá bí baa áká análwo’ dóó naanish ádaat’éii binaashniih baa na’ídíłkid hólǫ́.

Ánáádiit’įįłgi hait’éego bee bich’į’ anísht’é dooleeł?

Dementia bee hólónígíí diné t’áá yídinízinígíí bik’ehgo na’ídíkidgi bił yah anídah. Kin yah anídááh, ákwii ch’iyáán ííyą́, éí doodago t’óó áłts’íísígo ákwii kéyah, éí yá’át’ééh dóó bíighahgo ádzaago éí kin bii’ kéyah bééhózįįh dooleeł. Dementia bee hólónígíí diné éí kin biyi’ ha’át’íí, éé’, éí doodago iiná bił yah aníyá yídin nahalin.

Dementia bee hólónígíí diné bił ałha’dilníigo, naanish ádaat’éii yá’át’ééhgo béédahodoozįįłii bił béédahodoozįįł. Díí éí yéego bił yá’át’ééhii bízhi’, hait’éego bił yah ałhidiníłdzííd yídinígíí, t’áá łá’í jį́ iiná, ha’át’íí ch’iyáán bił yá’át’ééh, ha’át’íí naanish bił yá’át’ééh dóó ha’át’íí yá’át’éego áhodooníiłii nahalin. Naaltsoos éí t’áá áłts’íísígo dóó áká análwo’ biniyé t’éiyá hólǫ́ǫ dooleeł. Dementia bee hólónígíí diné éí t’ahdii bits’ą́ą́dóó na’ídíkidgi bił yah anídah dooleeł.

Kin éí bee haz’ą́ągo, yéego bił yá’át’ééhii bee hahólníihii bił yah aníjááh. Naanish ádaat’éii kin biyi’ hait’éego bééhózin dooleełígíí dóó doo nantł’a da dooleełígíí baa níłchidí na’ídíłkid. Na’ashch’ąą’ígíí, bee dah iistł’ǫ́, éí doodago béésh óola bee ééhózin éí hooghan t’áá ałtso náánáyidlaago át’éego yá’át’ééh nahalin.

Ánáádiit’įįł bik’ijį’ hait’éego t’ahdii bee bich’į’ anísht’é dooleeł?

Naanish ádaat’éii bił ahił nidaalnishgo naaltsoos hait’éego nił béédahodoozįįł dóó háísh bich’į’ hodíílnihígíí bééhodoozįįł. Dementia bee hólónígíí diné yah anídah dóó naanish ádaal’įįł baa ha’át’íí nitsékeesígíí baa níłchidí na’ídíłkid. Ła’ diné éí t’áá didááhgo ndi ał’ąą ádahoot’éego yah anídah yídin; ła’ éí t’óó kéyah bił bééhózįįh yídin. Ha’át’íísh yá’át’éego baa nitsékeesígíí baa áko nitsíníkees, dóó ałhaa nitsídaahkeesgo łahgo ánáhóodleeh.

Áká análwo’ yídinízinígíí dóó ha’át’íí bił yá’át’ééhígíí łahgo ánáádoodlííł nahalin. Dementia bee hólónígíí diné dóó naanish ádaat’éii bił áká análwo’ baa naaltsoos naa nitsáhákees, doo bééhózin da ndi na’ídíłkid, dóó naaltsoos ániidí yá’át’ééhii bee bich’į’ anídah dooleełii bił béédahodoozįįł. Dementia bee hólónígíí diné t’óó k’ééniit’į́į́’go éí doodago yéego doo yá’át’ééh da silį́į́’go, áká análwo’ii t’áá ákǫ́ǫ́ bił béédahodoozįįł; t’óó k’ééniit’į́į́’go silį́į́’go éí t’áá ákǫ́ǫ́ azee’ál’į́į yídin, NHS ání.

Kin nídadíít’įįł éí na’ídíkid nitsaago át’é, dóó áłtsé nídadíít’įįłígíí éí doo hool’áágóó t’áá yá’át’ééh da dooleeł. Naaltsoos áłah nílééh, dementia bee hólónígíí diné bił yah anídah, t’áá łá’í jį́ áká análwo’ baa na’ídíłkid, dóó ánáádiit’įįł bik’ijį’ t’ahdii bił ahił yah ałhidiníłdzííd.