Деменциимæ цæрæг адæймæгæн бынатон хъахъхъæд

Бынатон хъахъхъæды тыххæй хъуыды кæнын хæстæг аддзæн ис уæлдæф, хъыг, æнæбæрæгдзинад кæнæ æндæр зондты æхсæнад иумæ. Фæндаг у ахæм хъахъхъæд агурын, кæцы адæймаджы хъæуттæм æмæ фæндонтæм æххæст у. Уый нæу бинонты æххуысдзинады фæстаг кæнæ ахæм тасдзы рæстæг, кæмæ алкæй дæр иу рæстæджы сæвæрынц.

Alzheimer’s Association-ы дæргъ рæстæджы хъахъхъæды амынд, йæ бынатон хъахъхъæды номхыгъд æмæ Dementia Australia-йы бынатон хъахъхъæды амынд дзурынц адæймаджы хъæуттæ, кусджытæ, архайдтæ, æртæх æмæ аргъмæ хъус дарын хъæуы уый тыххæй. Ацы фарс нæ амоны иу бынат æмæ нæ бæттæг кæны бынылхæххæг профессионалон æмæ финансон æххуыс.

Куыд зонын, хъæуы ма бынатон хъахъхъæды тыххæй хъуыды кæнын?

Бакæсут, цавæр хъахъхъæд ныр хъæуы адæймæгæн æмæ уый хъахъхъæд хæдзарадмæ дæттын гæнæн у æви нæ. Бахъуыды кæнут адæймаджы æдасдзинад, æрвылбон хъахъхъæны хъæуттæ, социалон цард æмæ фæндонтæ. Дæр бахъуыды кæнут, хъахъхъæны уæзæгдзинад адæймаджы кæнæ йын хъус дарæг адæмы æнæниздзинадмæ æфтæмæй цæуы, æви нæ.

Нæй ахæм иу рæстæг кæнæ номхыгъд, кæцы амоны, кæд адæймаг хъуамæ ахæсса. Адæймæгæн æмбырдон æртæх фæндагонд æрмæст уа, кæнæ йын уæлæмхас хъахъхъæдимæ хæдзарадмæ цæрын фæнды. Ныхас кæнут адæймагимæ æмæ, кæд пайда у, йæ дохтыр, социалон кусæг кæнæ хъахъхъæны координаторимæ. Бафарсут, цавæр хъахъхъæны хуызытæ æххæст сты, ахæссæнмæ размæ.

Адæймаг фæндыны уавæрттæм бафтауут, куыд йын уый фæнды. Бафарсут, цы у йын æхсæн: бынат, хæринаг, æвзаг, культурæ, динон æгъдæуттæ, базонгæ архайдтæ кæнæ бинонты æмæ æмбалы уæлæмхасæнтæ. Йæ фæндонтæ баххуыс кæнон сты номхыгъд цъусдар кæнын, кæд хъахъхъæны хъæуттæ ивынц дæр.

Цы хъуамæ базонæ бынæттæм цæуы размæ?

Фыццаг ныффыссут адæймæгæн хъæуы хъахъхъæны хъуыдыйы номхыгъд. Ацы номхыгъдмæ хæй гæнæн ис æрвылбон архайдты æххуыс, медицинон хъахъхъæд, социалон бастдзинад, базонгæ æвзаг кæнæ æддагæй рæстæджы бынат. Кæд æнæзон уысут, бафарсут æнæниздзинадон кæнæ социалон хъахъхъæны специалистæй, цавæр лæггæдтæ хъæуынц гæнæн.

Бынæттæм цæуы размæ сæм сдзырд бахæссут. Бафарсут, адæймаджы хъæуттæ æххæст кæнын сын гæнæн у æви нæ, уат ис æви нæ, иннæ цæуынтæ цавæртæ сты æмæ цавæр информаци хъæуы сæм. Бафарсут фыссын рæнхъыт лæггæдты æмæ аргъты тыххæй. Бавæрæны уаг, финансон æххуыс æмæ лицензиты домæнтæ алыхуызон бынылтæм гæсгæ алы сты, уый тыххæй бынылхæххæг хабæрттæ бакæсут, æмæ æрмæст амындимæ сæрхъуыл ма кæсут.

Бафæрсут, кусджытæн деменциимæ хъахъхъæны астæуад ис æви нæ, хъахъхъæны плантæ куыд аразы сты æмæ бинонтæ куыд ног хабæрттæ дæттын сын гæнæн ис. Базонут, æрвылбон рæстæгтæ куыд кæсынц, цавæр архайдтæ æвæрд цæуынц æмæ цæрджытæ куыд æххуысы кæнынц фæндыны уавæр. Деменцийы специалон хай иу фадат у, фæлæ алкæмæн дæр йæ нæ хъæуы; алы бынаты дæр æцæг хъахъхъæд æбæрæг кæнут.

Бынатмæ цæугæйæ цы хъуамæ бадарон?

Кæд гæнæн у, иу бынатæй фылдæрмæ бацу. Фыццаг уæлæмхасæнæн рæстæг ныффыссут, стæй бафарсут, æндæр рæстæджы кæнæ хæринаджы рæстæджы ногæй бацæуын гæнæн у æви нæ. Дыккаг уæлæмхасæн æрвылбон рæстæг фылдæр хуыздæр амонын æмæ æндæр кусджытимæ базонын бафадат кæндзæн.

Бадарут, кусджытæ цæрджытимæ куыд ныхасынц. Сæ сæрмæ кæсынц æви нæ, дзуапп дæттыны рæстæг сæм дæттынц æви нæ æмæ сæ æрвылбон фæндонтæм бафтауынц æви нæ? Цæрджытæ сæ бынатæй рахиз сты æви нæ æмæ сæ интерес æмæ фæрæзтæм æххæст архайдтæ сæм ис æви нæ? Бафарсут, архайдты расписани, хæринаджы уаттæ, æддагæй рæстæджы бынæттæ æмæ хибар уаттæ фенын гæнæн у æви нæ.

Бадарут уыцы детальтæм, кæцытæ ацы адæймæгæн æхсæн сты: æнтысгæ фæйнæгтæ, æхсæнадмæ æнтысгæ фæтæг, базонгæ дзаумæттæ, сабыр бынæттæ, æвзаг æмæ культурон æххуыс, æмæ уарзон адæмимæ фембæлды рæстæгтæ. Рæсын фыццаг уат æрмæст æрвылбон хъахъхъæд куыд кæсы, уый нæ амоны.

Кæд уый фæрстытæ уырхæнын æмæ кæд сæ фæстæ æбæрæг кæныныл æххуыс кæндзæн, æххуысæн æмбалы кæнæ бинонылдæр бахæссут. Alzheimer’s Association-ы номхыгъд спайда кæнæ, цы уыдысут, уый ныффыссынæн. Уыцы фыстæгтæ ныхасы зынгæттимæ кæсут, æмæ бынат сымахæн равзарæг кæныны бæрцмæ нæ.

Цавæр фæрстытæ баххуыс кæнынц хъахъхъæд æбæрæг кæнын?

Бафæрсут, бонты алыхуызон рæстæджытæм кусджыты фæндынад куыд у, кусджытæ куыд базыдтой адæймаджы æрвылбон рæстæгтæ æмæ йæ хъæуттæ куыд ивынц, уæд цы æрцæуы. Бафарсут, хъахъхъæны плантæ чи фæлхаты æмæ бинонтæ цавæр уагæй хъыгдардзинад равдисын сын гæнæн ис. Кæд адæймæгæн хæринаджы, хи хъахъхъæны кæнæ бастдзинады æххуыс хъæуы, бафарсут, уый æххуыс æцæгдзинадæй куыд у.

Бафæрсут бинонты уæлæмхасæнты, æддагæй рацæутты, медицинон фембæлдты, архайдты æмæ адæймæн базонгæ дзаумæттæ бахæссыны фадаты тыххæй. Кæд бынатæн деменцимæ баст ахæм программæ ис, бафарсут, цавæр астæуад, архайдтæ æмæ æрвылбон хъахъхъæд йæм ис. Бафарсут, цæрджытæ фæндыны уавæрттæм куыд бафтауынц, уый тыххæй цæстуынгтæ дæттын, æмæ æрмæст программæйы номмæ сæрхъуыл ма кæсут.

Бафæрсут аргъты тыххæй фыссын æмбарынгæнинад, цы йæм байдыдта æмæ аргътæ куыд ивæн ис. Бадзырдтæ тæрхондæй бакæсут æмæ, кæд финансон кæнæ юридикон домæнтæ æнæбæрæг сты, уæд бынатон бæрæггонд æххуыс агурын. Ма кæсут, æндæр штат кæнæ æндæр бæстæйы информацимæ гæсгæ лæггæд æвæрд у кæнæ фæнды ис, æви нæ.

Кæд адæймаджы идентичност, бастдзинæдтæ кæнæ хибардзинад уæлæмхас хъусдардæр хъæуынц, бакæсут нæ LGBTQ+ деменциимæ цæрæг адæймæгæн æххуыс кæныны амынд. Уым ис фæрстытæ уарзон номты, уæлæмхасджыты, хи хъахъхъæны æмæ лæггæд дæттæджыты политикæты тыххæй.

Куыд баххуыс кæнын ахæссæнмæ?

Адæймаг фæндыны уавæрттæм бафтауут, куыд йын уый фæнды. Бынатмæ уæлæмхасæн, уырдым хæринад кæнæ цъусдæр рæстæджы уæвæг, кæд уый ис æмæ йын фæнды, иуæй-иу адæймæн уыцы бынатимæ базонæн баххуыс кæндзæн. Адæймæгæн фæндагонд æрмæст уа уатæн дзаума, дзаума кæнæ æрвылбон рæстæг равзарын, кæцы бахæссын у.

Кусджытæн пайдаджын информаци дæттут, адæймаджы разидзинадимæ гæсгæ. Уый гæнæн ис уый ном, кæцы йын уарзон у, йæ бастдзинады фæлгонц, æрвылбон рæстæгтæ, уарзон хæринагтæ, зæрдæмæ цæуæг архайдтæ æмæ цы йын сабыр кæны. Информаци цъус æмæ хъахъхъæдмæ баст æрхæссут. Адæймаг йæ тыххæй ныхасы хай хъуамæ уæддæр уа.

Кæд бынат бацæуæн дæтты, базонгæ дзаумæттæ бахæссут. Кусджытæй бафарсут, адæймаджы уат куыд базонгæ æмæ цæуынæн зæгъæм хуыздæр æрмæст кæнын ис. Фотографи, уарзон пуф æнкъар кæнæ базонгæ сахат æхсызгонæй фылдæр нысаниуæг æрмæст гæнæн ис, æгæр цæмæй æнæхъæн хæдзар ногæй саразын бафæлварæм.

Куыд бафтауын хъус ахæссæны фæстæ дæр?

Кусджытимæ иумæ кусут, цæмæй базонат, ног хабæрттæ куыд æвæрд цæуынц æмæ кимæ бастдзинад хъæуы. Адæймагæй бафарсут, уæлæмхасæнтæ æмæ архайдтæ йын куыд зæрдæмæ цæуынц. Иуæй-иу адæймæн æрвæст цъус уæлæмхасæнтæ фæнды сты; иннæтæн сфæлхатыны рæстæг фæнды. Бадарут, цы йын зæгъæм хуыздæр кæсы, æмæ иумæ æххæст кæнут.

Хъахъхъæны хъæуттæ æмæ фæндонтæ ивæн ис. Хъахъхъæны план адæймагимæ æмæ кусджытимæ иумæ бафæлхатын кæнут, цы æнæбæрæг у, уый тыххæй бафарсут æмæ ног пайдаджын информаци дæттут. Кæд адæймаг æвиппайды æххормаг кæнæ бирæ уæзданæй зæрдæсхъыг кæны, уæд хъахъхъæны командæйæн тагъддзагæй зæгъут; NHS-ы гæсгæ, æвиппайды æрцыд зæрдæсхъыгдзинадæн тагъд медицинон æххуыс хъæуы.

Бынат æвзарын уæзæг фæндаг у, æмæ фыццаг æвзæрст æдзухæй раст æрмæст уыдзæн нæй. Информаци æмбырд кæнут, адæймаг бафтауут, æрвылбон хъахъхъæды тыххæй бафарсут æмæ ахæссæны фæстæ дæр бастдзинад гомæй дарут.