Tali puupuu
Amata i manaʻoga tau tausiga o le tagata, mea e fiafia i ai, ma lona manaʻo e tumau le fesootaʻiga ma tagata ma masani e masani ai. Asia fale e ono talafeagai, fesili e uiga i aʻoaʻoga a le aufaigaluega, fuafuaga o le tausiga, gaoioiga ma tau, ma aofia le tagata i filifiliga i le tele e mafai ai e tusa ma lona finagalo.
- E leai se tulafono e tasi e iloa ai le taimi saʻo mo le tausiga nofo tumau.
- Tusi i lalo manaʻoga ma mea e fiafia i ai le tagata ae leʻi faatusatusa fale.
- Asia i taimi eseese ma mataʻituina le fegalegaleaʻi o le aufaigaluega ma tagata nonofo.
- Talosagaina ni faʻamatalaga manino tusitusia e uiga i auaunaga, totogifuapauina ma manaʻoga tau tausiga i le lumanai.
I lenei itulau (6 vaega)
- E faʻafefea ona ou iloa pe tatau ona mafaufau i le tausiga nofo tumau?
- O le ā e tatau ona ou sailia muamua ae leʻi asia fale?
- O le ā e tatau ona ou matauina i le taimi o se asiasiga?
- O ā fesili e fesoasoani e faatusatusa le tausiga?
- E faʻafefea ona ou fesoasoani i le siitaga?
- E faʻafefea ona ou tumau pea e auai pe a maeʻa le siitaga?
O le mafaufau i le tausiga nofo tumau e mafai ona aumaia ai le mapusaga, le faanoanoa, le le mautonu, po o ni lagona eseese i le taimi e tasi. O lenei filifiliga e uiga i le sailia o se lagolago e fetaui ma manaʻoga ma mea e fiafia i ai le tagata. E le o se suega o le tele o le alofa o se aiga, ma e le o se laasaga tumau e oo i ai tagata uma i le taimi e tasi.
O le Alzheimer’s Association guide to long-term care, lana residential-care checklist ma le Dementia Australia’s residential-care guidance o loʻo fautuaina ai le vaʻavaʻai i manaʻoga o le tagata, le aufaigaluega, gaoioiga, le siosiomaga ma tau. O lenei itulau e le fautuaina se fale patino ma e le suia ai fautuaga faapolofesa poʻo fautuaga tau tupe i lou eria.
E faʻafefea ona ou iloa pe tatau ona mafaufau i le tausiga nofo tumau?
Vaʻai i le lagolago o loʻo manaʻomia nei e le tagata ma pe mafai ona tuuina atu lena lagolago i le fale. Mafaufau i le saogalemu o le tagata, manaʻoga tau tausiga i aso faisoo, olaga faʻaagafesootai ma mea e fiafia i ai. Mafaufau foʻi pe o aʻafia le soifua maloloina o le tagata po o tagata o loʻo lagolagoina o ia ona o tiute tau tausiga.
E leai se laasaga e tasi po o se lisi siaki e filifili ai le taimi e tatau ona siitia ai se tasi. Atonu e sili atu i se tagata se nofoaga faitele, pe atonu e manaʻo e nofo pea i le fale ma nisi lagolago faaopoopo. Talanoa ma le tagata ma, pe a aoga, lana fomaʻi, tagata faigaluega lautele po o le tagata e faamaopoopo le tausiga. Fesili po o ā ituaiga lagolago e ono fetaui aʻo leʻi faia se siitaga.
Aofia le tagata i filifiliga i le tele e mafai ai e tusa ma lona finagalo. Fesili po o ā mea e taua ia te ia: le nofoaga, taumafa, gagana, aganuu, tapuaiga, gaoioiga masani po o asiasiga mai le aiga ma uo. O mea latou te fiafia i ai e mafai ona fesoasoani e faʻaitiitia le lisi e tusa lava pe ua suia nisi o manaʻoga tau tausiga.
O le ā e tatau ona ou sailia muamua ae leʻi asia fale?
Muamua, fai se lisi puupuu o le lagolago e manaʻomia e le tagata. E mafai ona aofia ai le fesoasoani i gaoioiga i aso faisoo, tausiga faafomaʻi, fesootaʻiga faʻaagafesootai, se gagana masani po o se nofoaga e faʻaalu ai le taimi i fafo. Afai e te le o mautinoa, fesili i se tagata tomai faapitoa i le soifua maloloina po o le tausiga lautele po o ā auaunaga atonu e manaʻomia.
Valaau i fale aʻo leʻi asiasi. Fesili pe mafai ona latou lagolagoina manaʻoga o le tagata, pe o iai se potu e avanoa, o ā laasaga e sosoo ai ma o ā faʻamatalaga latou te manaʻomia mai ia te oe. Talosaga i ni faʻamatalaga tusitusia e uiga i auaunaga ma totogifuapauina. O tulafono mo le agavaa, le faatupeina ma le laisene e eseese i nofoaga taʻitasi, o lea ia siaki punaoa i lou eria nai lo le faalagolago i se tusiga lautele.
Fesili pe o iai ni aʻoaʻoga a le aufaigaluega mo le tausiga o le mautonu o le mafaufau, pe faʻafefea ona fai fuafuaga o le tausiga ma pe faʻafefea ona mafai e aiga ona tuʻuina atu ni faʻamatalaga fou. Saili pe faʻafefea ona faagasolo masani i aso faisoo, o ā gaoioiga o loʻo ofoina atu ma pe faʻafefea ona lagolagoina tagata nonofo e fai a latou lava filifiliga. O se vaega faʻapitoa mo le manatua o se tasi lea o filifiliga, ae e le manaʻomia e tagata uma; faatusatusa le lagolago moni e ofoina mai e nofoaga taʻitasi.
O le ā e tatau ona ou matauina i le taimi o se asiasiga?
Asia le sili atu ma le tasi le fale pe a mafai. Fai se taimi atofaina mo se asiasiga muamua, ona fesili lea pe mafai ona e toe asiasi i se isi taimi po o le taimi o se taumafataga. O se asiasiga lona lua e mafai ona faʻaalia atili ai le masani i aso faisoo ma mafai ai ona e feiloai i isi tagata o le aufaigaluega.
Mataʻituina pe faʻafefea ona tautala le aufaigaluega ma tagata nonofo. Pe latou tautalagia tagata ma le faaaloalo, tuuina atu le taimi e tali ai ma aofia i latou i filifiliga masani? Pe foliga mai e toʻaafilemu tagata nonofo ma o iai ni mea latou te faia e fetaui ma mea latou te fiafia i ai ma mea latou te mafaia? Fesili pe mafai ona e vaʻai i faasologa o gaoioiga, nofoaga e ’ai ai, nofoaga i fafo ma nofoaga patino.
Vaʻai i faʻamatalaga e taua i lenei tagata: faailo e faigofie ona malamalama i ai, auala manino i le faletaele, mea e masani ai, nofoaga filemu, lagolago i le gagana ma aganuu, ma avanoa e feiloaʻi ai ma e pele. O se nofoaga ulufale matagofie e le faʻaalia ai pe faʻapefea ona galue le tausiga i aso faisoo.
Aumai se uo po o se tagata o le aiga e te faʻatuatuaina pe a fesoasoani lena mea ia te oe e manatua fesili ma faatusatusa ou manatu mulimuli ane. E mafai ona e faaaogaina le Alzheimer’s Association checklist e tusi ai mea e te vaʻaia. Faaaoga ou faamatalaga e fai ma amataga o talanoaga, ae le o se togi e filifili ai le fale mo oe.
O ā fesili e fesoasoani e faatusatusa le tausiga?
Fesili pe faʻapefea ona faatulagaina le aufaigaluega i taimi eseese o le aso, pe faʻafefea ona aʻoaʻo le aufaigaluega i masani a le tagata ma o le ā e tupu pe a suia ona manaʻoga. Fesili po o ai e toe iloilo fuafuaga o le tausiga ma pe faʻafefea ona mafai e le aiga ona laga se atugaluga. Afai e manaʻomia e le tagata se fesoasoani i taumafa, tausiga patino po o fesoʻotaʻiga, fesili pe foliga faʻafefea lena lagolago i le tulaga moni.
Fesili e uiga i asiasiga a le aiga, malaga i fafo, feiloaiga faafomaʻi, gaoioiga ma le mafai e le tagata ona aumai mea e masani ai. Afai o se fale e iai se polokalame faʻapitoa mo le mautonu o le mafaufau, fesili po o ā aʻoaʻoga, gaoioiga ma lagolago i aso faisoo o loʻo aofia ai. Talosaga i ni faataitaiga o le auala e aofia ai tagata nonofo i filifiliga, nai lo le faalagolago i le igoa o le polokalame.
Talosaga i se faamatalaga auiliili o totogifuapauina, o ā mea o loʻo aofia ai ma pe faʻafefea ona suia tau. Faitau ma le faaeteete maliega ma saili ni fautuaga agavaa i lou eria pe a le manino ni tulaga tau tupe poʻo ni tulaga faaletulafono. Aua le manatu o se auaunaga o loʻo totogiina pe avanoa e faavae i faamatalaga mai se isi setete po o se isi atunuu.
Afai e manaʻomia se manatu faaopoopo i le faasinomaga, sootaga po o le tulaga patino o le tagata, tagaʻi i le matou taiala mo le lagolagoina o se tagata LGBTQ+ o loʻo nonofo ma le mautonu o le mafaufau. O loʻo aofia ai fesili e uiga i igoa e fiafia i ai, tagata asiasi, tausiga patino ma faiga faavae a le auaunaga.
E faʻafefea ona ou fesoasoani i le siitaga?
Aofia le tagata i filifiliga i le tele e mafai ai e tusa ma lo latou finagalo. O se asiasiga i le fale, se taumafataga iina po o se nofo puupuu mo le malologa atonu e fesoasoani i nisi tagata e masani ai i le siosiomaga, pe a avanoa ma talia e i latou. Atonu e manaʻo le tagata e filifili se mea mo le potu, lavalava po o se masani e ave i ai.
Faasoa atu faʻamatalaga aoga i le aufaigaluega, ma le maliega a le tagata. E mafai ona aofia ai lo latou igoa e fiafia i ai, auala o fesoʻotaʻiga, masani i aso faisoo, meaʻai latou te fiafia i ai, gaoioiga latou te fiafia i ai ma mea e fesoasoani ia latou lagona filemu. Ia puupuu ma taulaʻi i le tausiga ia faamatalaga. E tatau ona tumau pea le tagata o se vaega o talanoaga e uiga ia te ia.
Aumai mea e masani ai pe a faatagaina e le fale. Fesili i le aufaigaluega pe faʻafefea ona mafai ona lagona e le tagata le masani i lona potu e aunoa ma le faigata ai ona feoai solo. O se ata, se ie mafanafana e fiafia i ai po o se uati masani atonu e sili atu lona taua nai lo le taumafai e toe fausia le fale atoa.
E faʻafefea ona ou tumau pea e auai pe a maeʻa le siitaga?
Galulue faʻatasi ma le aufaigaluega e iloa pe faʻafefea ona faʻasoa atu ni faʻamatalaga fou ma po o ai e tatau ona faʻafesoʻotaʻi. Fesili i le tagata pe faʻafefea ona latou lagona e uiga i asiasiga ma gaoioiga. Atonu e mananao nisi tagata i ni asiasiga puupuu soo; o isi atonu e manaʻomia se taimi e masani ai. Mataʻituina mea e foliga mai e lelei mo i latou ma fetuutuunai faatasi.
E mafai ona suia manaʻoga tau tausiga ma mea e fiafia i ai. Toe iloilo le fuafuaga o le tausiga ma le tagata ma le aufaigaluega, fesili pe a i ai se mea e le manino ma faasoa atu ni faamatalaga fou e ono fesoasoani. Afai ua faafuaseʻi ona fenumiai le tagata pe sili atu ona le lelei lona tulaga, taʻu vave atu i le ’au o le tausiga; e tusa ai ma le NHS, o le fenumiai faafuaseʻi e manaʻomia ai se vaai vave faafomaʻi.
O le filifilia o se fale o se filifiliga taua, ma atonu e le tumau pea le filifiliga muamua o se filifiliga sili. Aoao ni faamatalaga, aofia le tagata, fesili e uiga i le tausiga i aso faisoo ma tausia le fesoʻotaʻiga lelei pe a maeʻa le siitaga.
Fesili masani
E faʻafefea ona ou iloa le taimi e mafaufau ai i le tausiga nofo tumau mo se tagata o loʻo nonofo ma le mautonu o le mafaufau?
Mafaufau pe o lagolago o loʻo iai nei o loʻo ausia manaʻoga o le tagata, ma pe o loo mafai pea ona nofo i le fale mo ia ma tagata o loʻo tausia o ia. Talanoa ma le tagata ma lana 'au o le soifua maloloina po o le tausiga lautele; e leai se laasaga e tasi po o se lisi siaki e filifili ai mo aiga uma.
Pe tatau ona siitia se tagata o loʻo nonofo ma le mautonu o le mafaufau i se vaega faʻapitoa mo le manatua?
E le manaʻomia e tagata uma se vaega faʻapitoa mo le mautonu o le mafaufau. Fesili po o le ā le lagolago e manaʻomia e le tagata ma po o le ā e ofoina mai e fale taʻitasi, e aofia ai aʻoaʻoga a le aufaigaluega, gaoioiga, le tulaga patino ma le sao o le aiga.
O le ā e tatau ona ou fesili ai i se fale tausiga nofo tumau?
Fesili e uiga i aʻoaʻoga mo le tausiga o le mautonu o le mafaufau, le avanoa o le aufaigaluega, le tausiga patino, gaoioiga, fesoʻotaʻiga ma le aiga, asiasiga ma le auala e toe iloilo ai le tausiga. Talosaga i ni faʻamatalaga tusitusia e uiga i auaunaga, totogifuapauina ma le auala e mafai ai ona suia le lagolago pe a suia manaʻoga.
E faʻafefea ona ou fesoasoani i se tagata e masani i se siitaga?
Aofia i latou i filifiliga i le tele e mafai ai e tusa ma lo latou finagalo. Aumai mea e masani ai ma faʻasoa atu masani i aso faisoo, mea e fiafia i ai ma auala o fesoʻotaʻiga latou te mananao e iloa e le aufaigaluega. Faʻaauau le galulue faʻatasi ma le aufaigaluega pe a maeʻa le siitaga.
Faamaoniga
Matou te faafeso'ota'i atu i faalapotopotoga ma suʻesuʻega o loo faalagolago ai lenei itulau. O mea uma na siaki i le taimi na faafouina ai le itulau.
- Long-Term Care · Alzheimer's Association
- Choosing a Residential Care Community · Alzheimer's Association
- Residential care · Dementia Australia
- Sudden confusion (delirium) · NHS