At velja bústað til ein, ið livir við demens

At umhugsa bústað við røkt kann føra við sær lætti, sorg, óvissu ella fleiri kenslur í senn. Avgerðin snýr seg um at finna stuðul, sum hóskar til tørv og ynski hjá persóninum. Tað er ikki ein roynd av, hvussu nógv ein familja er um, og ikki eitt ávíst stig, sum øll koma til á sama tíð.

Leiðbeiningin hjá Alzheimer’s Association um langtidarrøkt, teirra kekkari til bústað við røkt og leiðbeiningin hjá Dementia Australia um bústað við røkt mæla til at hyggja at tørvi, starvsfólki, virksemi, umhvørvi og kostnaði hjá persóninum. Hendan síðan mælir ikki til ein ávísan heim og kemur ikki í staðin fyri staðbundna fakliga og fíggjarliga ráðgeving.

Hvussu kann eg vita, um tað er vert at kanna bústað við røkt?

Hygg at, hvat stuðul persónurin hevur tørv á nú, og um tann stuðulin kann fáast heima. Umhugsa trygd, dagligan tørv á røkt, sosiala lív og ynski hjá persóninum. Umhugsa eisini, um røktaruppgávurnar ávirka heilsuna hjá persóninum ella teimum, ið stuðla honum.

Tað er einki ávíst stig ella eingin listi, sum tekur avgerð um, nær onkur skal flyta. Ein persónur kann hava hug at búgva í einum felagsskapi, ella hann kann vilja verða verandi heima við eyka hjálp. Tos við persónin og, um tað er til gagns, við lækna hansara, sosialráðgevara ella samskipara. Spyr, hvørji sløg av stuðli kunnu hóska, áðrenn tit gera av at flyta.

Lat persónin vera við í avgerðum, so nógv sum hann ynskir. Spyr, hvat hevur týdning fyri hann: stað, matur, mál, mentan, átrúna, kend virksemi ella vitjan frá familju og vinum. Ynskini hjá honum kunnu hjálpa at avmarka listan, sjálvt um nakrir tørvir á røkt broytast.

Hvat skal eg vita, áðrenn eg vitji heim?

Ger fyrst ein stuttan lista yvir tann stuðul, persónurin hevur tørv á. Tað kann fevna um hjálp við dagligar gerðir, sjúkrarøkt, sosialt samband, eitt kent mál ella ein stað at vera uttandura. Spyr ein heilsu- ella almannastarvsfólk, hvørjar tænastur kunnu vera neyðugar, um tú er í iva.

Ring til heim, áðrenn tú vitjar. Spyr, um tey kunnu stuðla tørvinum hjá persóninum, um eitt kamar møguliga er tøkt, hvør næstu stigini eru, og hvørjar upplýsingar tey hava tørv á frá tær. Bið um skrivligar upplýsingar um tænastur og gjøld. Reglur um rættindi, fígging og góðkenning eru ymiskar eftir staði, so kanna staðbundnar keldur í staðin fyri at líta á eina almenna grein.

Spyr, um starvsfólkið hava demensvenjing, hvussu røktarætlanir verða gjørdar, og hvussu familjur kunnu geva nýggjar upplýsingar. Finn útav, hvussu dagligu vanarnir virka, hvørji virksemi verða bjóðað, og hvussu íbúgvar verða stuðlaðir at gera egnar avgerðir. Ein demensdeild er ein møguleiki, men ikki øll hava tørv á henni; ber saman tann veruliga stuðulin, sum hvør staður bjóðar.

Hvat skal eg leggja til merkis, tá eg vitji?

Vitja fleiri enn ein heim, um tað ber til. Avtal eina fyrstu vitjan, og spyr síðani, um tú kanst koma aftur eina aðra tíð ella undir einum máltíði. Ein onnur vitjan kann vísa meira av tí vanliga gerandisdegnum og gevur tær møguleika at hitta annað starvsfólk.

Legg til merkis, hvussu starvsfólkið tosar við íbúgvar. Røða tey virðiliga við fólk, geva tíð at svara og taka tey við í vanlig val? Tykkjast íbúgvar væl fyri og hava tey nakað at gera, sum hóskar til áhuga og førleikar teirra? Spyr, um tú kanst síggja virksemisskráir, matstovur, uttanøki og privat øki.

Hygg at smálutum, sum hava týdning fyri henda persónin: skilti, sum eru løtt at skilja, greiðar leiðir til vesi, kendir lutir, rólig øki, mál- og mentanarstuðul og møguleikar at síggja tey, sum standa honum nær. Ein flottur forhali vísir ikki einsamallur, hvussu dagliga røktin virkar.

Tak ein álítandi vin ella familjulim við, um tað kann hjálpa tær at minnast spurningar og bera inntrykk saman aftaná. Tú kanst brúka kekkaran hjá Alzheimer’s Association til at skriva niður, hvat tú sært. Nýt notatini sum íblástur til samrøðu, ikki sum eitt stigatal, sum velur heimin fyri teg.

Hvørjir spurningar hjálpa at bera røktina saman?

Spyr, hvussu starvsfólkabygnaðurin er ymskar tíðir á degnum, hvussu starvsfólkið lærir vanarnar hjá persóninum, og hvat hendir, tá tørvur hansara broytist. Spyr, hvør endurskoðar røktarætlanir, og hvussu familjan kann seta eitt ivamál á breddan. Um persónurin hevur tørv á hjálp við máltíðum, persónligari røkt ella samskifti, so spyr, hvussu tann stuðulin sær út í gerandisdegnum.

Spyr um vitjan hjá familju, túrar, læknavitjanir, virksemi og um persónurin kann taka kendir lutir við sær. Um ein heimur hevur eina serliga demensskipan, so spyr, hvørja venjing, hvørji virksemi og hvønn dagligan stuðul hon fevnir um. Bið um dømi um, hvussu íbúgvar verða tiknir við í val, í staðin fyri bert at líta á navnið á skipanini.

Bið um eina sundurgreinaða lýsing av gjøldum, hvat er íroknað, og hvussu kostnaðurin kann broytast. Les sáttmálar gjølla og fá staðbundna fakliga ráðgeving, um fíggjarligir ella løgfrøðiligir liðir eru ógreiðir. Ganga ikki út frá, at ein tænasta er goldin ella tøk, grundað á upplýsingar frá einum øðrum staði ella landi.

Um samleiki, sambond ella privatlív hjá persóninum krevja serligan ans, sí okkara leiðbeining um at stuðla einum LHBTQ+-persóni, ið livir við demens. Hon fevnir um spurningar um ynskt nøvn, vitjandi, persónliga røkt og mannagongdir hjá veitarum.

Hvussu kann eg hjálpa við flytingini?

Lat persónin vera við í valum, so nógv sum hann ynskir. Ein vitjan á heiminum, eitt máltíð har ella eitt stutt steðgur kann hjálpa summum at kenna seg betur við staðin, um tað er møguligt og í lagi fyri persónin. Persónurin kann hava hug at velja ein lut til kamarið, klæði ella ein vana at taka við.

Deil nýtiligar upplýsingar við starvsfólkið, um persónurin samtykkir. Tað kann fevna um ynskt navn, samskiftishátt, dagligar vanar, mat, sum hann dámar, virksemi, sum hann hevur hug at gera, og hvat hjálpir honum at kenna seg væl. Halt upplýsingarnar stuttar og við fokus á røkt. Persónurin skal framvegis vera ein partur av samrøðunum um seg sjálvan.

Tak kendir lutir við, um heimurin loyvir tí. Spyr starvsfólkið, hvussu kamarið hjá persóninum kann kennast aftur uttan at gera tað torført at flyta seg rundan. Ein mynd, eitt yndisteppi ella eitt kent ur kann hava størri týdning enn at royna at endurskapa alt heimið.

Hvussu kann eg vera viðkomandi eftir flytingina?

Samarbeið við starvsfólkið fyri at vita, hvussu nýggjar upplýsingar verða givnar, og hvønn tú skalt seta teg í samband við. Spyr persónin, hvussu hann hevur tað við vitjan og virksemi. Summi vilja møguliga hava ofta stuttar vitjanir; onnur vilja helst hava tíð at seta seg. Legg til merkis, hvat tykist hóska honum, og tillaga tit saman.

Tørvur og ynski á røkt kunnu broytast. Endurskoða røktarætlanina saman við persóninum og starvsfólkinum, spyr, tá nakað er ógreitt, og deil nýggjar upplýsingar, sum kunnu hjálpa. Um persónurin knappliga gerst ørkymlaður ella munandi verri fyri, so sig starvsfólkunum frá beinanvegin; knapplig ørkymlan krevur bráðfeingis læknaeftirlit, sambært NHS.

At velja ein heim er ein álvarslig avgerð, og tað fyrsta valið er ikki altíð tað, sum hóskar best frameftir. Savna upplýsingar, tak persónin við, spyr um dagligu røktina og halt samskiftinum opnum eftir flytingina.