ንምስ ደመንሲያ ዝነብር ሰብ ናይ መንበሪ ክንክን ምምራጽ

ናይ መንበሪ ክንክን ምግምጋም እፎይታ፡ ሓዘን፡ ርግጸኛ ዘይምዃን ወይ ብሓንሳብ ዝተፈላለዩ ስምዒታት ከምጽእ ይኽእል እዩ። እዚ ውሳነ እዚ ምስ ድሌታትን ምርጫታትን እቲ ሰብ ዝሰማማዕ ደገፍ ምርካብ እዩ። ስድራ ክንደይ ከም ዘክብር ዘርኢ መርመራ ወይ ኩላቶም ሰባት ኣብ ሓደ ዓይነት ግዜ ዝበጽሕዎ ዝተወሰነ ስጉምቲ ኣይኮነን።

ናይ Alzheimer’s Association መምርሒ ናይ ነዊሕ ግዜ ክንክን፡ ናይ መንበሪ ክንክን ዝርዝር መርመራ ከምኡ’ውን ናይ Dementia Australia መምርሒ ናይ መንበሪ ክንክን ናብ ድሌታት እቲ ሰብ፡ ሰራሕተኛታት፡ ንጥፈታት፡ ከባቢን ወጻኢታትን ምርኣይ ይመክሩ። እዚ ገጽ እዚ ፍሉይ ገዛ ኣይመርጽን እዩ፣ ከምኡ’ውን ናይ ከባቢ ሞያዊ ወይ ናይ ፋይናንስ ምኽሪ ኣይተክእን እዩ።

ናይ መንበሪ ክንክን ምግምጋም ዘድሊ ምዃኑ ብኸመይ ክፈልጥ እኽእል?

እቲ ሰብ ሕጂ እንታይ ዓይነት ደገፍ ከም ዘድልዮን እቲ ደገፍ ኣብ ገዛ ክወሃብ እንተ ዝኽእልን ተመልከቱ። ውሕስነት፡ መዓልታዊ ድሌታት ክንክን፡ ማሕበራዊ ናብራን ምርጫታትን እቲ ሰብ ኣብ ግምት ኣእትዉ። ከምኡ’ውን ጾር ምክንኻን ኣብ ጥዕና እቲ ሰብ ወይ ኣብ ጥዕና እቶም ዝድግፍዎ ሰባት ጽልዋ የምጽእ እንተ ኣሎ ግምገሙ።

ሓደ ሰብ መዓስ ክሰግር ከም ዘለዎ ዝውስን ሓደ ዝተወሰነ ደረጃ ወይ ዝርዝር መርመራ የለን። ሓደ ሰብ ናይ ማሕበረሰብ ከባቢ ክመርጽ ይኽእል እዩ፡ ወይ ድማ ተወሳኺ ሓገዝ ብምውሳድ ኣብ ገዛ ክጸንሕ ክደሊ ይኽእል እዩ። ምስ እቲ ሰብ ተዘራረቡ፡ እንተ ድማ ኣገዳሲ ኮይኑ እንተ ተሰሚዑኩም፡ ምስ ሓኪም፡ ማሕበራዊ ሰራሕተኛ ወይ ኣስተባባሪ ክንክን ተዘራረቡ። ቅድሚ ምስግጋር ምውሳን፡ እንታይ ዓይነት ደገፍ ክሰማማዕ ከም ዝኽእል ሕተቱ።

ነቲ ሰብ ብዝኽእሎ መጠን ኣብ ውሳነታት ኣካትትዎ። ንዕኡ ኣገዳሲ ዝኾነ ነገር እንታይ ምዃኑ ሕተትዎ፦ ቦታ፡ መግቢ፡ ቋንቋ፡ ባህሊ፡ ሃይማኖታዊ ልምዲ፡ ዝፈልጥዎም ንጥፈታት ወይ ጉብኝት ስድራን ኣዕሩኽትን። ገለ ድሌታት ክንክን እኳ እንተ ተቐይሮም፡ ምርጫታቶም ነቲ ዝርዝር ንምጽባብ ክሕግዙ ይኽእሉ እዮም።

ቅድሚ ገዛውቲ ምብጻሕ እንታይ ክፈልጥ ይግባእ?

መጀመርታ፡ ንሰብ ዘድልዮ ደገፍ ሓጺር ዝርዝር ግበሩ። እዚ ኣብ መዓልታዊ ንጥፈታት ሓገዝ፡ ናይ ነርሲንግ ሓገዝ፡ ማሕበራዊ ርክብ፡ ዝፈልጦ ቋንቋ ወይ ኣብ ደገ ግዜ ናይ ምሕላፍ ቦታ ክሕዝ ይኽእል እዩ። ርግጸኛ እንተ ዘይኮንኩም፡ እንታይ ዓይነት ኣገልግሎታት ከድልዩ ከም ዝኽእሉ ንሓደ ናይ ጥዕና ወይ ማሕበራዊ ክንክን ሞያዊ ሕተቱ።

ቅድሚ ምብጻሕ ናብ ገዛውቲ ደውሉ። ድሌታት እቲ ሰብ ክድግፉ እንተ ዝኽእሉ፡ ክፍሊ ክርከብ እንተ ዝኽእል፡ ዝቕጽሉ ስጉምትታት እንታይ ምዃኖምን ካባኹም እንታይ ሓበሬታ ከም ዘድልዮምን ሕተቱ። ብዛዕባ ኣገልግሎታትን ክፍሊታትን ጽሑፍ ዝሓዘ ሓበሬታ ሕተቱ። ሕግታት ብቑዕነት፡ ፋይናንስን ፍቓድን ብከባቢ ይፈላለ እዩ፡ ስለዚ ኣብ ክንዲ ሓፈሻዊ ጽሑፍ ምግጋስ፡ ናይ ከባቢ ምንጭታት ርአዩ።

ሰራሕተኛታት ናይ ደመንሲያ ክንክን ስልጠና እንተ ዘለዎም፡ ትልሚ ክንክን ብኸመይ ከም ዝዳሎ፡ ከምኡ’ውን ስድራታት ሓድሽ ሓበሬታ ብኸመይ ከካፍሉ ከም ዝኽእሉ ሕተቱ። መዓልታዊ ልምድታት ብኸመይ ከም ዝሰርሑ፡ እንታይ ዓይነት ንጥፈታት ከም ዝቐርቡን ነበርቲ ምርጫታት ክገብሩ ብኸመይ ከም ዝድገፉን ፍለጡ። ፍሉይ ናይ ደመንሲያ ክፍሊ ሓደ ኣማራጺ እዩ፡ ግን ኩላቶም ሰባት ኣየድልዮምን፤ ነፍሲ ወከፍ ቦታ ዝህቦ ተግባራዊ ደገፍ ኣነጻጽሩ።

ኣብ ግዜ ጉብኝት እንታይ ክስተውዕል ይግባእ?

እንተ ተኻኢሉ፡ ካብ ሓደ ንላዕሊ ገዛውቲ ብጽሑ። ንመጀመርታ ጉብኝት ቆጸራ ቆጸሩ፡ ድሕሪኡ ኣብ ዝተፈላለየ ሰዓት ወይ ኣብ ግዜ መግቢ ከም ብሓድሽ ክትበጽሑ እንተ ትኽእሉ ሕተቱ። ካልኣይ ጉብኝት ዝያዳ ብዛዕባ ልሙድ መዓልታዊ ናብራ ከርኢ ይኽእል እዩ፡ ከምኡ’ውን ምስ ካልኦት ሰራሕተኛታት ክትራኸቡ ይሕግዘኩም ይኽእል እዩ።

ሰራሕተኛታት ምስ ነበርቲ ብኸመይ ከም ዝዘራረቡ ኣስተውዕሉ። ንሰባት ብኣኽብሮት ይዛረቡ ዶ፡ ንምምላስ ግዜ ይህቡ ዶ፡ ከምኡ’ውን ኣብ ልሙድ ምርጫታት የካትትዎም ዶ? ነበርቲ ምቹዋት ኮይኖም ይመስሉ ዶ፡ ከምኡ’ውን ምስ ዓቕሚን ምርጫታትን ዝሰማማዕ ነገር ክገብሩ ኣለዎም ዶ? መደብ ንጥፈታት፡ ናይ መግቢ ቦታታት፡ ናይ ደገ ቦታታትን ብሕታዊ ቦታታትን ክትርእዩ እንተ ትኽእሉ ሕተቱ።

ንእዚ ሰብ ኣገደስቲ ዝኾኑ ዝርዝራት ርአዩ፦ ብቐሊሉ ዝርድኡ ምልክታት፡ ናብ ሽቓቕ ዝወስዱ ንጹር መንገድታት፡ ዝፈልጥዎም ነገራት፡ ህዱኣት ቦታታት፡ ናይ ቋንቋን ባህልን ደገፍ፡ ከምኡ’ውን ምስ ዘፍቅርዎም ሰባት ናይ ምርኻብ ዕድላት። ጽቡቕ ናይ መእተዊ ክፍሊ ጥራይ መዓልታዊ ክንክን ብኸመይ ከም ዝካየድ ኣየርእን እዩ።

ሕቶታት ንምዝካርን ድሕሪኡ ርእይቶታት ንምንጻግን እንተ ሓጊዙኩም፡ ዝተኣመንኩምዎ ዓርኪ ወይ ዘመድ ሒዝኩም ኪዱ። ዝረኣኹምዎ ንምምልካት ናይ Alzheimer’s Association ዝርዝር መርመራ ክትጥቀሙ ትኽእሉ ኢኹም። መዘኻኸሪታትኩም ከም ናይ ዝርርብ ነጥቢ፡ ከም ንባዕሉ ገዛ ዝመርጽ ነጥቢ ግን ኣይኰነን ኣብ ግምት ኣእትዉዎ።

ነቲ ክንክን ንምንጻግ እንታይ ዓይነት ሕቶታት ይሕግዙ?

ሰራሕተኛታት ኣብ ዝተፈላለዩ ሰዓታት መዓልቲ ብኸመይ ከም ዝሰርሑ፡ ሰራሕተኛታት ልምድታት እቲ ሰብ ብኸመይ ከም ዝፈልጡን ድሌታቱ ምስ ተቐየረ እንታይ ከም ዝፍጠርን ሕተቱ። ትልሚ ክንክን መን ከም ዝግምግሞን ስድራ ስክፍታ ብኸመይ ከም ዘቕርብን ሕተቱ። እቲ ሰብ ኣብ መግቢ፡ ውልቃዊ ክንክን ወይ ርክብ ሓገዝ እንተ ደልዩ፡ እቲ ደገፍ ብተግባር ብኸመይ ከም ዝመስል ሕተቱ።

ብዛዕባ ጉብኝታት ስድራ፡ ወጻኢ ምውጻእ፡ ናይ ሕክምና ቆጸራታት፡ ንጥፈታትን እቲ ሰብ ዝፈልጦም ነገራት ናይ ምምጻእ ዕድልን ሕተቱ። ሓደ ገዛ ፍሉይ ናይ ደመንሲያ መደብ እንተ ዘለዎ፡ እንታይ ዓይነት ስልጠና፡ ንጥፈታትን መዓልታዊ ደገፍን ከም ዝሓዝ ሕተቱ። ነበርቲ ኣብ ምርጫታት ብኸመይ ከም ዝሳተፉ ኣብነታት ሕተቱ፡ ኣብ ስም እቲ መደብ ጥራይ ኣይትጽገሙ።

ብዛዕባ ዝርዝር ክፍሊታት፡ እንታይ ከም ዝሓዘን ክፍሊታት ብኸመይ ክቕየሩ ከም ዝኽእሉን ጽሑፍ ዝሓዘ መግለጺ ሕተቱ። ስምምዓት ብጥንቃቐ ኣንብቡ፡ ናይ ፋይናንስ ወይ ሕጋዊ ነጥብታት እንተ ዘይንጹር ኮይኖም፡ ብቑዕ ናይ ከባቢ ምኽሪ ውሰዱ። ካብ ካልእ ክልል ወይ ሃገር ዝመጸ ሓበሬታ ተመርኲስኩም፡ ሓደ ኣገልግሎት ከም ዝሽፈን ወይ ከም ዘሎ ኣይትገምቱ።

ናይ እቲ ሰብ መንነት፡ ርክባት ወይ ብሕታዊነት ተወሳኺ ትኹረት እንተ ደልዮ፡ ንምስ ደመንሲያ ዝነብር LGBTQ+ ሰብ ንምድጋፍ ዝሕግዝ መምርሒ ርአዩ። እዚ ብዛዕባ ዝመረጽዎም ስም፡ ኣጋይሽ፡ ውልቃዊ ክንክንን ፖሊሲታት ወሃብቲ ኣገልግሎትን ሕቶታት ይሓዝ እዩ።

ኣብ ምስግጋር ብኸመይ ክሕግዝ እኽእል?

ነቲ ሰብ ብዝኽእሎ መጠን ኣብ ምርጫታት ኣካትትዎ። ናብ እቲ ገዛ ምብጻሕ፡ ኣብኡ ምብላዕ ወይ ሓጺር ናይ ዕረፍቲ ግዜ ምጽናሕ፡ እንተ ተኻኢሉን ንዕኡ ተቐባልነት እንተ ዘለዎን፡ ንገሊኣቶም ሰባት ምስ እቲ ከባቢ ክፈልጡ ክሕግዞም ይኽእል እዩ። እቲ ሰብ ናይ ክፍሊ ኣቕሓ፡ ክዳውንቲ ወይ ክሰከሞ ዝደሊ ልምዲ ክመርጽ ክመርጽ ይኽእል እዩ።

ብስምምዕ እቲ ሰብ፡ ጠቓሚ ሓበሬታ ምስ ሰራሕተኛታት ኣካፍሉ። እዚ እቲ ዝመርጾ ስም፡ ኣሰራርሓ ርክብ፡ መዓልታዊ ልምድታት፡ ዝፈቱዎም መግብታት፡ ዘሐጉስዎም ንጥፈታትን ምቹዋት ንኽኮኑ ዝሕግዞም ነገራትን ክሕዝ ይኽእል እዩ። እቲ ሓበሬታ ሓጺርን ኣብ ክንክን ዘተኮረን ክኸውን ኣለዎ። እቲ ሰብ ብዛዕባኡ ዝግበር ዝርርብ ኣካል ክኸውን ኣለዎ።

እቲ ገዛ እንተ ፈቒዱ፡ ዝፈልጥዎም ነገራት ሒዝኩም ምጻእ። ክፍሊ እቲ ሰብ ብቐሊሉ ዝፍለጥ ክኸውን ግን ንምንቅስቓስ ከይጸግም ብኸመይ ክግበር ከም ዝኽእል ንሰራሕተኛታት ሕተቱ። ስእሊ፡ ዝፈትዎ ብርድ ልብሲ ወይ ዝፈልጥዎ ሰዓት፡ ምሉእ ገዛ ንምድጋም ካብ ምፍታን ንላዕሊ ኣገዳሲ ክኸውን ይኽእል እዩ።

ድሕሪ ምስግጋር ብኸመይ ተሳትፎ ክገብር እኽእል?

ሓድሽ ሓበሬታ ብኸመይ ከም ዝካፈልን ምስ መን ክርከቡ ከም ዘለኩምን ንምፍላጥ ምስ ሰራሕተኛታት ሰርሑ። እቲ ሰብ ብዛዕባ ጉብኝታትን ንጥፈታትን ብኸመይ ከም ዝስምዖ ሕተትዎ። ገለ ሰባት ብቐረባ ዝደጋገሙ ሓጺር ጉብኝታት ክደልዩ ይኽእሉ እዮም፤ ካልኦት ድማ ንኽላመዱ ግዜ ክመርጹ ይኽእሉ እዮም። ንዕኦም ምቹው ዝመስል ነገር ኣስተውዕሉ፡ ብሓባር ድማ ኣስተኻኽሉ።

ድሌታትን ምርጫታትን ክንክን ክቕየሩ ይኽእሉ እዮም። ትልሚ ክንክን ምስ እቲ ሰብን ምስ ሰራሕተኛታትን ግምገሙ፡ ንጹር ዘይኮነ ነገር እንተ ሃልዩ ሕተቱ፡ ከምኡ’ውን ክሕግዝ ዝኽእል ሓድሽ ሓበሬታ ኣካፍሉ። እቲ ሰብ ብሃንደበት ድንገት እንተ ተደናጊሩ ወይ ብዙሕ እንተ ተሓሚሙ፡ ብቕልጡፍ ንጉጅለ ክንክን ንገሩዎም፤ ብመሰረት NHS ሃንደበታዊ ድንጋገ ቅልጡፍ ናይ ሕክምና ትኹረት የድልዮ እዩ።

ገዛ ምምራጽ ከቢድ ውሳነ እዩ፡ እቲ ቀዳማይ ምርጫ ድማ ኩሉ ግዜ እቲ ዝበለጸ ምቹው ክኸውን ኣይግደድን እዩ። ሓበሬታ ኣኪብኩም፡ ነቲ ሰብ ኣካትትዎ፡ ብዛዕባ መዓልታዊ ክንክን ሕተቱ፡ ከምኡ’ውን ድሕሪ ምስግጋር ርክብ ክፉት ግበሩ።