Igisubizo mu ncamake
Tangirira ku byo umuntu akeneye mu kwitabwaho, ibyo akunda n'icyifuzo cye cyo gukomeza kugirana umubano n'abantu n'imikorere ya buri munsi bimenyerewe. Sura aho bashobora gutura, ubaze ku mahugurwa y'abakozi, igenamigambi ry'ubufasha, ibikorwa n'ibiciro, kandi ushyire umuntu mu byemezo mu rugero ashaka.
- Nta tegeko rimwe rihari ryerekana igihe ubufasha bwo gutura ahandi bukwiriye.
- Andika ibyo umuntu akeneye n'ibyo akunda mbere yo kugereranya aho gutura.
- Hasure mu bihe bitandukanye kandi witegereze uko abakozi n'abahatuye bavugana.
- Saba ibisobanuro byanditse bisobanutse ku bikorwa, amafaranga n'uko ubufasha bushobora guhinduka mu gihe kiri imbere.
Kuri iyi paji (ibice 6)
Gutekereza ku bufasha bwo gutura ahandi bishobora kuzana ituze, agahinda, gushidikanya cyangwa ibyiyumvo byinshi icyarimwe. Icyemezo kiba kigamije gushaka ubufasha buhuje n’ibyo umuntu akeneye n’ibyo akunda. Si ikizamini cyerekana urugero umuryango umukundamo, kandi si intambwe idahinduka buri wese ageraho mu gihe kimwe.
Umuyobozi wa Alzheimer’s Association ku bufasha bw’igihe kirekire, urutonde rwayo rwo kwifashisha mu guhitamo aho gutura h’ubufasha n’ubuyobozi bwa Dementia Australia ku bufasha bwo gutura ahandi bigira inama yo kureba ibyo umuntu akeneye, abakozi, ibikorwa, aho hantu n’ibiciro. Iyi page ntabwo isaba guhitamo ahantu runaka cyangwa ngo isimbure inama z’inzobere n’iz’imari zitangwa mu karere utuyemo.
Namenya nte niba ari byiza gusuzuma ubufasha bwo gutura ahandi?
Reba ubufasha umuntu akeneye ubu kandi niba ubwo bufasha bushobora gutangwa mu rugo. Tekereza ku mutekano w’uwo muntu, ibyo akeneye buri munsi mu kwitabwaho, ubuzima bwe bwo gusabana n’abandi n’ibyo akunda. Tekereza kandi niba inshingano zo kumufasha zigira ingaruka ku buzima bw’uwo muntu cyangwa ubw’abamushyigikira.
Nta gihe runaka cyangwa urutonde rumwe rwa byo kureba rwigaragaza igihe umuntu yagombye kwimuka. Umuntu ashobora guhitamo aho gutura mu muryango mugari w’abantu, cyangwa ashobora kwifuza kuguma mu rugo abonye ubufasha bwiyongera. Ganira n’uwo muntu kandi, niba bibaye ngombwa, umuvuzi we, umukozi ushinzwe imibereho myiza cyangwa umuhuzabikorwa w’ubufasha. Baza ubwoko bw’ubufasha bushobora kumukorera mbere yo gufata icyemezo cyo kwimuka.
Shyira umuntu mu byemezo mu rugero ashaka. Mubaze ibimufitiye agaciro: aho hantu herereye, amafunguro, ururimi, umuco, imyemerere, ibikorwa bimenyerewe cyangwa gusurwa n’umuryango n’inshuti. Ibyo akunda bishobora gufasha kugabanya urutonde nubwo bimwe mu byo akeneye mu kwitabwaho bigenda bihinduka.
Ni iki nakwiriye kumenya mbere yo gusura aho gutura?
Banza, kora urutonde rugufi rw’ubufasha umuntu akeneye. Ibi bishobora kubamo ubufasha mu bikorwa bya buri munsi, ubuvuzi, gusabana n’abandi, ururimi amenyereye cyangwa ahantu ho kumara umwanya hanze. Niba utazi neza, baza inzobere mu buzima cyangwa mu mibereho myiza serivisi zishobora gukenerwa.
Hamagara aho gutura mbere yo kuhasura. Baza niba bashobora gutanga ubufasha bujyanye n’ibyo uwo muntu akeneye, niba icyumba gishobora kuboneka, intambwe zikurikira n’amakuru bakeneye bava kuri wowe. Saba amakuru yanditse ku bikorwa n’amafaranga bisaba. Ibisabwa kugira ngo wemerewe, uburyo bwo gutera inkunga n’amategeko agenga imikorere biratandukanye bitewe n’aho uherereye, bityo reba amakuru yo mu karere utuyemo aho gushingira ku nkuru rusange.
Baza niba abakozi bafite amahugurwa yo kwita ku bantu bafite demansi, uko igenamigambi ry’ubufasha rikorwa n’uko imiryango ishobora gutanga amakuru mashya. Menya uko imikorere ya buri munsi iteye, ibikorwa bitangwa n’uko abahatuye bashyigikirwa mu gufata ibyemezo. Igice cyihariye cyita ku bantu bafite demansi ni uburyo bumwe, ariko si buri wese ukibukeneye; gereranya ubufasha nyabwo buri hantu hatanga.
Ni iki nakwiriye kwitaho mu gihe cyo gusura?
Niba bishoboka, sura ahantu henshi hatandukanye. Gena gahunda yo gusura bwa mbere, hanyuma ubaze niba ushobora gusura indi nshuro mu kindi gihe cyangwa mu gihe cy’ifunguro. Gusura ubwa kabiri bishobora kwerekana byinshi ku mikorere isanzwe kandi bikaguha amahirwe yo guhura n’abandi bakozi.
Witegereze uko abakozi bavugana n’abahatuye. Ese babavugisha mu cyubahiro, bagatanga umwanya wo gusubiza kandi bakabashyira mu byemezo bisanzwe? Ese abahatuye basa nk’abatekanye kandi bafite ibyo bakora bijyanye n’ibyo bashishikajwe n’ibyo bashoboye? Baza niba ushobora kubona gahunda y’ibikorwa, aho barira, ahantu ho hanze n’ahantu hihariye.
Reba utuntu duto dufitiye agaciro uyu muntu: ibimenyetso byoroshye kumva, inzira zisobanutse zijya ku bwiherero, ibintu bimenyerewe, ahantu hatuje, ubufasha mu rurimi no mu muco, n’amahirwe yo kubona abo bakunda. Ahantu hinjira hasa neza honyine ntihagaragaza uko ubufasha bwa buri munsi bukorwa.
Niba byagufasha kwibuka ibibazo no kugereranya ibyo wabonye nyuma yo gusura, jyana n’inshuti cyangwa mwene wanyu wizeye. Ushobora gukoresha urutonde rwa Alzheimer’s Association kugira ngo wandike ibyo wabonye. Fata ibyo wanditse nk’ibikwereka icyo mwaganiraho, atari nk’amanota agufatira icyemezo cy’aho gutura.
Ni ibihe bibazo bifasha kugereranya ubufasha butangwa?
Baza uko abakozi bategurwa mu bihe bitandukanye by’umunsi, uko abakozi bamenya imikorere ya buri munsi y’uwo muntu n’ibikorwa iyo ibyo akeneye bihindutse. Baza usuzuma igenamigambi ry’ubufasha n’uko umuryango ushobora kugaragaza impungenge. Niba uwo muntu akeneye ubufasha mu mafunguro, mu kwiyitaho cyangwa mu itumanaho, baza uko ubwo bufasha bugaragara mu bikorwa bya buri munsi.
Baza ku gusurwa n’umuryango, gusohoka, gahunda za muganga, ibikorwa n’uburyo uwo muntu ashobora kuzana ibintu bimenyerewe. Niba aho hantu hari gahunda yihariye y’abantu bafite demansi, baza amahugurwa, ibikorwa n’ubufasha bwa buri munsi ikubiyemo. Saba ingero zerekana uko abahatuye bashyirwa mu byemezo aho gushingira ku izina ry’iyo gahunda gusa.
Saba ibisobanuro birambuye ku mafaranga, ibikubiyemo n’uko amafaranga ashobora guhinduka. Soma amasezerano witonze kandi ushake inama z’inzobere zemewe mu karere utuyemo niba amagambo ajyanye n’imari cyangwa amategeko atumvikana. Ntukibwire ko serivisi runaka yishyurwa cyangwa iboneka ushingiye ku makuru yo mu kindi gihugu cyangwa mu yindi ntara.
Niba umwirondoro w’uwo muntu, imibanire ye cyangwa ubuzima bwe bwite bikeneye kwitabwaho by’umwihariko, reba umuyobozi wacu ku gufasha umuntu wa LGBTQ+ ubana na demansi. Urazamo ibibazo ku mazina akunda kwitwa, abamusuye, ubufasha mu kwiyitaho n’amabwiriza y’abatanga serivisi.
Nafasha nte mu gihe cyo kwimuka?
Shyira umuntu mu byemezo mu rugero ashaka. Gusura aho hantu, kurirayo cyangwa kuhaguma igihe gito mu buryo bw’akaruhuko bishobora gufasha bamwe kumenyera aho hantu, niba biboneka kandi bikaba bimwemerera. Uwo muntu ashobora guhitamo ikintu cyo mu cyumba, imyenda cyangwa imikorere runaka yo kujyana.
Sangira n’abakozi amakuru y’ingirakamaro, ubifatanije n’uwo muntu. Ibi bishobora kubamo izina akunda kwitwa, uburyo akunda kuvugana, imikorere ya buri munsi, ibyokurya akunda, ibikorwa bimushimisha n’ibimufasha gutuza. Komeza ayo makuru ari magufi kandi yibanda ku kwitabwaho. Uwo muntu agomba gukomeza kugira uruhare mu biganiro bimwerekeye.
Niba aho hantu habyemerera, jyana ibintu bimenyerewe. Baza abakozi uko icyumba cy’uwo muntu cyakwumva kimenyerewe hatabayeho kugorana mu kukigeramo. Ifoto, uburingiti akunda cyangwa isaha amenyereye bishobora kugira agaciro kuruta kugerageza kwimura ibintu byose byo mu rugo.
Nakomeza nte kugira uruhare na nyuma yo kwimuka?
Korana n’abakozi umenye uko amakuru mashya atangwa n’uwo wakwiriye guhamagara. Baza uwo muntu uko yiyumva ku bijyanye no gusurwa n’ibikorwa. Bamwe bashobora kwifuza gusurwa kenshi mu gihe gito; abandi bashobora gukenera umwanya wo kumenyera. Witegereze ibisa nk’ibimworohera maze muhuzagure hamwe.
Ibyo umuntu akeneye n’ibyo akunda bishobora guhinduka. Ongera usuzume igenamigambi ry’ubufasha uri kumwe n’uwo muntu n’abakozi, ubaze ibibazo igihe hari ikitumvikana kandi utange amakuru mashya ashobora gufasha. Niba uwo muntu ahindutse mu buryo butunguranye akumva ibintu bimuyobeye cyangwa akarwara cyane kurushaho, bimenyeshe itsinda ry’ubufasha ako kanya; kujijwa gutunguranye bisaba kwitabwaho n’abaganga vuba, nk’uko NHS ibivuga.
Guhitamo aho gutura ni icyemezo gikomeye, kandi amahitamo ya mbere ashobora kutaba yo akomeza kumukorera neza. Kusanya amakuru, gushyira umuntu mu bikorwa, kubaza ku bufasha bwa buri munsi no gukomeza itumanaho na nyuma yo kwimuka.
Ibibazo bikunze kubazwa
Namenya nte igihe cyo gutekereza ku bufasha bwo gutura ahandi ku muntu ubana na demansi?
Tekereza niba ubufasha umuntu afite ubu buhuza n'ibyo akeneye, kandi niba kuguma mu rugo bikimukorera we n'abamufasha. Ganira n'uwo muntu n'itsinda rye ry'ubuzima cyangwa ry'imibereho myiza; nta gihe runaka cyangwa urutonde rumwe rwa byo kureba rwifashishwa mu gufata icyemezo ku miryango yose.
Ese umuntu ubana na demansi yagombye kwimukira mu gice cyihariye cyita ku bantu bafite demansi?
Si buri wese uba akeneye igice cyihariye cyita ku bantu bafite demansi. Baza ubufasha uwo muntu akeneye n'ibyo buri hantu hatanga, harimo amahugurwa y'abakozi, ibikorwa, ubuzima bwite n'uruhare rw'umuryango.
Ni ibihe bibazo nakwiriye kubaza aho gutura h'ubufasha?
Baza ku mahugurwa ajyanye na demansi, uko abakozi baboneka, ubufasha mu kwiyitaho, ibikorwa, itumanaho n'umuryango, gusurwa n'uko ubufasha busuzumwa. Saba ibisobanuro byanditse ku bikorwa, amafaranga n'uko ubufasha bushobora guhinduka uko ibyo umuntu akeneye bihinduka.
Nafasha nte umuntu kumenyera kwimuka?
Mushyire mu byemezo mu rugero ashaka. Mujyane ibintu bimenyerewe kandi ubwire abakozi imikorere ya buri munsi, ibyo akunda n'uburyo bwo kuvugana yifuza ko bamenya. Mukomeze gukorana n'abakozi na nyuma yo kwimuka.
Aho amakuru akomoka
Dushyiraho imiyoboro igana ku miryango n'ubushakashatsi iyi paji yifashishije. Buri kimwe cyasuzumwe igihe paji yavugururwaga.
- Long-Term Care · Alzheimer's Association
- Choosing a Residential Care Community · Alzheimer's Association
- Residential care · Dementia Australia
- Sudden confusion (delirium) · NHS