ޑިމެންޝިއާ އާއެކު ދިރިއުޅޭ މީހަކަށް ރެޒިޑެންޝަލް ކެއާ ހޮވުން

ރެޒިޑެންޝަލް ކެއާއާ ގުޅޭ ގޮތުން ވިސްނުމަކީ ހިތްހަމަޖެހުން، ހިތާމަ، ޔަގީންކަން ނެތުން ނުވަތަ އެކުގައި އެކި އެކި އިހުސާސްތައް އުފެދޭ ކަމެއް ކަމުގައި ވެދާނެއެވެ. މި ނިންމުމަކީ އެމީހަކަށް ބޭނުންވާ ކަންތަކާއި އިސްކަންދޭ ކަންތަކާ އެއްގޮތްވާ އެހީތެރިކަން ހޯދުމެވެ. މިއީ އާއިލާއެއް ކިތަންމެ ބޮޑަށް ހިތްވަރުދެނީތޯ ދެނެގަންނަ އިމްތިހާނެއް ނޫނެވެ. އަދި އެންމެން އެއް ފިޔަވަޅަށް އައިސް ފޯރާ ކަނޑައެޅިފައިވާ މަގެއްވެސް ނޫނެވެ.

Alzheimer’s Association guide to long-term care، އެ ޖަމިއްޔާގެ residential-care checklist އަދި Dementia Australia’s residential-care guidance ގައި އެމީހަކަށް ބޭނުންވާ ކަންތައް، މުވައްޒަފުން، ހަރަކާތްތައް، މާހައުލާއި ޚަރަދުތަކަށް ބަލަން އިރުޝާދު ދެއެވެ. މި ޞަފްޙާއިން ވަކި ގެއެއް ހޮވައި ނުދެއެވެ، އަދި މައުސޫގީ މަހައްލީ މަޝްވަރާ ނުވަތަ މާލީ މަޝްވަރާގެ ބަދަލުވެސް ނުވާނެއެވެ.

ރެޒިޑެންޝަލް ކެއާ ވިސްނަން ފަށަން ހުރީތޯ އަންގާނީ ކިހިނެއް؟

މިހާރު އެމީހަކަށް ބޭނުންވާ އެހީތެރިކަމަކީ ކޮބައިކަން ބަލާށެވެ، އަދި އެ އެހީތެރިކަން ގޭގައި ފޯރުކޮށްދެވޭނެތޯ ވިސްނާށެވެ. އެމީހާގެ ރައްކާތެރިކަން، ދުވަހުން ދުވަހަށް ބޭނުންވާ ކެއާ، މުއާމަލާތް ކުރުމާއި އެމީހާ އިސްކަންދޭ ކަންތަކަށް ވިސްނާށެވެ. ބެލެހެއްޓުމުގެ މަސައްކަތުގެ ބުރަކަން އެމީހާގެ ނުވަތަ އެހީތެރިވާ މީހުންގެ ސިއްހަތަށް އަސަރު ކުރަމުންދާތޯ ވެސް ވިސްނާށެވެ.

މީހަކު ބަދަލުވާން ޖެހޭ ވަގުތު ކަނޑައަޅާ އެއް ފިޔަވަޅެއް ނުވަތަ ޗެކްލިސްޓެއް ނެތެވެ. ބައެއް މީހުން ޖަމާއަތެއްގެ ތެރޭ ދިރިއުޅުން އިސްކަން ދެއްވާނެއެވެ، އަނެއް ބައެއް މީހުން އިތުރު އެހީތެރިކަމާއެކު ގޭގައި ދެމިތިބުން އިސްކަން ދެއްވާނެއެވެ. އެމީހާއާ ވާހަކަ ދައްކާށެވެ، ބޭނުންނަމަ އެމީހާގެ ޑޮކްޓަރު، ސޯޝަލް ވޯކަރު ނުވަތަ ކެއާ ކޯޑިނޭޓަރާއެކުވެސް ވާހަކަ ދައްކާށެވެ. ބަދަލުވާން ނިންމުމުގެ ކުރިން އެކަށީގެންވާ އެހީތެރިކަމުގެ ބާވަތްތައް އަހާށެވެ.

އެމީހާ ބޭނުންވާ ވަރަށް ނިންމުންތަކުގައި އެމީހާ ބައިވެރި ކުރައްވާށެވެ. އެމީހާއަށް މުހިންމު ކަންތައްތައް އަހާށެވެ: ތަނުގެ މަސާފަތު، ކެއުން، ބަސް، ސަގާފަތް، ދީނީ ޢާދަތައް، އާދަކުރެވޭ ހަރަކާތްތައް ނުވަތަ އާއިލާއާއި ރަހުމަތްތެރިންގެ ޒިޔާރަތް ފަދަ ކަންކަން. ބައެއް ކެއާގެ ބޭނުންތައް ބަދަލުވަމުން ދިޔައިރުވެސް، އެމީހާގެ އިސްކަންދޭ ކަންތަކުން ލިސްޓު ކުޑަކުރުމަށް އެހީތެރިވެދާނެއެވެ.

ގެތަކަށް ޒިޔާރަތް ކުރުމުގެ ކުރިން އަހާންޖެހޭނީ ކޮން ކަންތައްތަކެއް ހެއްޔެވެ؟

ފުރަތަމަ އެމީހަކަށް ބޭނުންވާ އެހީތެރިކަމުގެ ކުރު ލިސްޓެއް ހަދާށެވެ. މިތާ ދުވަހުން ދުވަހަށް ކުރާ ކަންތަކުގައި އެހީތެރިވުން، ނާސިންގ ކެއާ، މުއާމަލާތް ކުރުމުގެ ފުރުސަތު، އާދަކުރެވޭ ބަހެއް ނުވަތަ ބޭރުގައި ވަގުތު ހޭދަ ކުރެވޭ ތަނެއް ހިމެނިދާނެއެވެ. ޔަގީން ނުވާނަމަ ސިއްހީ ނުވަތަ ސޯޝަލް ކެއާ މަހައްލީ މީހަކާ ބޭނުންވާނެ ޚިދުމަތްތައް އަހާށެވެ.

ޒިޔާރަތް ކުރުމުގެ ކުރިން ގެތަކަށް ފޯނު ކުރާށެވެ. އެމީހާގެ ބޭނުންތަކަށް އެހީތެރިވެވޭނެތޯ، ކޮޓަރިއެއް ހުރިތޯ، ދެން އަންނަ ފިޔަވަޅަކީ ކޮބައިތޯ، އަދި ތިޔަފަރާތުން ބޭނުންވާ މަޢުލޫމާތަކީ ކޮބައިތޯ އަހާށެވެ. ޚިދުމަތްތަކާއި ފީތަކުގެ ލިޔުން މަޢުލޫމާތު އެދުމަށް އަހާށެވެ. އެހެންކަމުން، އެކަށީގެންވާ މީހުން، ފައިސާގެ އެހީތެރިކަމާއި ލައިސަންސް ކުރުމުގެ ގަވާއިދުތައް ތަނާ ތަނަށް ތަފާތުވާތީ، ޢާންމު ލިޔުމެއްގެ މައްޗަށް ބިނާ ނުކޮށް މައުސޫގީ މަސްދަރުތައް ބަލާށެވެ.

މުވައްޒަފުންނަށް ޑިމެންޝިއާ ކެއާގެ ތަމްރީނު ލިބިފައި ވަނީތޯ، ކެއާ ޕްލޭންތައް ހަދަނީ ކިހިނެއްތޯ، އަދި އާއިލާ މީހުންނަށް އާ މަޢުލޫމާތު ހިއްސާ ކުރެވޭނީ ކިހިނެއްތޯ އަހާށެވެ. ދުވަހުން ދުވަހަށް ކުރާ ކަންތައް ހިނގަނީ ކިހިނެއްތޯ، ކޮން ހަރަކާތްތަކެއް އޮންނަތޯ، އަދި އުޅޭ މީހުން ހޮވުންތައް ނެގުމަށް އެހީތެރިވަނީ ކިހިނެއްތޯ ދަންނަވާށެވެ. މެމޮރީ ކެއާ ޔުނިޓަކީ އެކި ގޮތެއް، ނަމަވެސް ކޮންމެ މީހަކަށްމެ އެއް ބޭނުންވާ ކަމެއް ނެތެވެ؛ ކޮންމެ ތަނެއްގައި ހަގީގަތުގައި ލިބޭ އެހީތެރިކަން އަޅާކިޔާށެވެ.

ޒިޔާރަތެއް ކުރާ އިރު ސަމާލުކުރަންޖެހޭ ކަންތައްތައަކީ ކޮބައިތޯ؟

މިންވަރު ކުރެވިއްޖެ ނަމަ އެއް ގެއަށްވުރެ ގިނަ ގެތަކަށް ޒިޔާރަތް ކުރާށެވެ. ފުރަތަމަ ބައްލަވާ ދަތުރަށް ވަގުތު ނަގާ، ދެން ތަފާތު ވަގުތެއްގައި ނުވަތަ ކެއުމުގެ ވަގުތުގައި އަނެއްކާ ޒިޔާރަތް ކުރެވޭނެތޯ އަހާށެވެ. ދެވަނަ ޒިޔާރަތެއްގައި ޢާންމު ދުވަހުން ދުވަހަށް ހިނގާ ގޮތް ބައިތަން ފެނި، އެހެން މުވައްޒަފުންނާ ބައްދަލު ކުރެވިދާނެއެވެ.

މުވައްޒަފުން އުޅޭ މީހުންނާ ވާހަކަ ދައްކާ ގޮތަށް ސަމާލުވާށެވެ. އެމީހުން މީހުންނާ އިހުތިރާމާއެކު ވާހަކަ ދައްކަނީތޯ، ޖަވާބު ދިނުމަށް ވަގުތު ދެނީތޯ، އަދި ޢާންމު ހޮވުންތަކުގައި ބައިވެރި ކުރަނީތޯ؟ އުޅޭ މީހުން ހިތްހަމަޖެހިފައި އުޅޭ ފެންނަނީތޯ، އަދި އެމީހުންގެ ޝައުގުވެރިކަމާއި ކުރެވޭ ކަންތަކަށް އެއްގޮތްވާ ކަންތައް ކުރާނީތޯ؟ ހަރަކާތްތަކުގެ ވަގުތު ތާވަލު، ކެއުމުގެ ތަންތަން، ބޭރުގެ ތަންތަން އަދި އަމިއްލަ ތަންތަން ބައްލަވަން ފުރުސަތު ލިބޭތޯ އަހާށެވެ.

މި މީހާއަށް މުހިންމު ތަފްސީލު ކަންކަމަށް ބަލާށެވެ: ފަސޭހައިން ދެނެގަނެވޭ ނިޝާންތައް، ބައިތުލް މާއަށް ދާ ސާފު މަގު، އާދަކުރެވޭ ތަކެތި، ހަމަހިމަ ތަންތަން، ބަހާއި ސަގާފަތީ އެހީތެރިކަން، އަދި އަދޫރު މީހުންނާ ބައްދަލު ކުރެވޭ ފުރުސަތުތައް. ރީތި ލޮބީއެއް އެކަނި ބެލުމުން ދުވަހުން ދުވަހަށް ކެއާ ދެވެނީ ކިހިނެއްކަން ނޭނގެއެވެ.

ސުވާލުތައް ހަނދާން ބަހައްޓަން ނުވަތަ ފަހުން ތަފާތުތައް އަޅާކިޔުމަށް އެހީތެރިވެދާނަމަ، ވިސްނޭ ރަހުމަތްތެރިއަކު ނުވަތަ އާއިލާގެ މީހަކު އެކުގައި ގެންދާށެވެ. ފެނުނު ކަންތައް ލިޔެކުރުމަށް Alzheimer’s Association checklist ބޭނުން ކުރެވިދާނެއެވެ. އެ ނޯޓުތައް ވާހަކަދެކެވުމަށް އެހީވާ ކަންކަމެއްގެ ގޮތުގައި ބަލާށެވެ، ގެ ހޮވައިދޭ ސްކޯއެއްގެ ގޮތުގައި ނޫނެވެ.

ކެއާ އަޅާކިޔުމަށް އެހީތެރިވާ ސުވާލުތަކަކީ ކޮބައިތޯ؟

ތަފާތު ވަގުތުތަކުގައި މުވައްޒަފުންގެ އިންތިޒާމް ހިނގަނީ ކިހިނެއްތޯ، މުވައްޒަފުން އެމީހާގެ ދުވަހުން ދުވަހަށް ކުރާ ކަންތައް ދަސްކުރަނީ ކިހިނެއްތޯ، އަދި އެމީހާގެ ބޭނުންތައް ބަދަލުވުމުން ކުރާނެ ކަމަކީ ކޮބައިތޯ އަހާށެވެ. ކެއާ ޕްލޭންތައް ބަލައި އަނބުރާ ބަލަނީ ކާކުތޯ، އަދި އާއިލާ މީހުންނަށް ޝަކުވާއެއް އުފުލޭނީ ކިހިނެއްތޯ އަހާށެވެ. އެމީހަކަށް ކެއުމުގައި، އަމިއްލަ ކެއާގައި ނުވަތަ ގުޅުމުގައި އެހީތެރިކަން ބޭނުންނަމަ، އެ އެހީތެރިކަން އަމަލީގޮތުން ލިބޭނީ ކިހިނެއްކަން އަހާށެވެ.

އާއިލާ މީހުން ޒިޔާރަތް ކުރުން، ބޭރަށް ނުކުތުން، ޑޮކްޓަރު އެޕޮއިންޓްމަންޓް، ހަރަކާތްތައް އަދި އާދަކުރެވޭ ތަކެތި ގެންދެވޭނެ މިންވަރު އަހާށެވެ. ގެއެއްގައި ޑިމެންޝިއާއަށް ޚާއްސަ ޕްރޮގްރާމެއް ހުރިނަމަ، އެ ޕްރޮގްރާމުގައި ހިމެނޭ ތަމްރީނު، ހަރަކާތްތައް އަދި ދުވަހުން ދުވަހަށް ލިބޭ އެހީތެރިކަމަކީ ކޮބައިތޯ އަހާށެވެ. ޕްރޮގްރާމުގެ ނަން އެކަނި ބެލުމުގެ ބަދަލުގައި، އުޅޭ މީހުން ހޮވުންތަކުގައި ބައިވެރި ކުރަން އެހީތެރިވަނީ ކިހިނެއްކަމުގެ މިސާލުތައް އަހާށެވެ.

ފީތަކުގެ ތަފްސީލީ ލިސްޓެއް، އޭގައި ހިމެނޭ ކަންތައް އަދި ޚަރަދުތައް ބަދަލުވާނެ ގޮތް އެދުމަށް އަހާށެވެ. އެއްބަސްވުންތައް ރަނގަޅަށް ކިޔާ، މާލީ ނުވަތަ ގާނޫނީ ޝަރުތުތައް ސާފު ނުވާނަމަ މައުސޫގީ މަހައްލީ މަޝްވަރާ ހޯދާށެވެ. އެހެން ސްޓޭޓެއްގެ ނުވަތަ ޤައުމެއްގެ މަޢުލޫމާތުގެ މައްޗަށް ބިނާ ކޮށް، ޚިދުމަތެއް ހިމެނޭނެ ނުވަތަ ލިބޭނެ ކަމަށް ޚިޔާލު ނުކުރާށެވެ.

އެމީހާގެ ޝަޚްޞިއްޔަތު، ގުޅުންތައް ނުވަތަ އަމިއްލަ ޖާގައަށް އިތުރު ސަމާލުކަން ބޭނުންނަމަ، އަޅުގަނޑުމެންގެ އެލްޖީބީޓީކިއު+ މީހަކަށް އެހީތެރިވުމާ ބެހޭ މަގުދައްކާ ލިޔުން ވެސް ބައްލަވާށެވެ. އެމީހާ އިސްކަންދެއްވާ ނަން، ޒިޔާރަތް ކުރާ މީހުން، އަމިއްލަ ކެއާ އަދި ޚިދުމަތް ދޭ ފަރާތްތަކުގެ ސިޔާސަތުތަކާ ގުޅޭ ސުވާލުތައް އެތާ ހިމެނެއެވެ.

ބަދަލުވުމަށް އެހީތެރިވާނީ ކިހިނެއް؟

އެމީހާ ބޭނުންވާ ވަރަށް ހޮވުންތަކުގައި އެމީހާ ބައިވެރި ކުރައްވާށެވެ. އެކަން މިންވަރުވެ އެމީހާއަށް ޤަބޫލުވާނަމަ، ގެ ބައްލަވައި އައުމާ، އެތަނުގައި ކެއުން ކެއުމާ ނުވަތަ ކުރު މުއްދަތަކަށް ރެސްޕައިޓް ސްޓޭ ކުރުމުން، ބައެއް މީހުންނަށް އާ މާހައުލާ އާދަކުރަން ފަސޭހަ ވެދާނެއެވެ. އެމީހާ އެކުގައި ގެންދާނެ ކޮޓަރީގެ ތަކެއްޗެއް، އަންނަނިވި ފަރުވާއެއް ނުވަތަ ދުވަހުން ދުވަހަށް ކުރާ ކަމެއް ހޮވުމަށް އެމީހާ އިސްކަން ދެއްވާނެއެވެ.

އެމީހާގެ އެއްބަސްވުމާއެކު މުވައްޒަފުންނަށް ބޭނުންތެރި މަޢުލޫމާތު ހިއްސާ ކުރައްވާށެވެ. މިތާ އެމީހާ އިސްކަންދެއްވާ ނަން، ގުޅުމުގެ ގޮތް، ދުވަހުން ދުވަހަށް ކުރާ ކަންތައް، ބޭނުންވާ ކެއުން، ކުރަން އިސްކަންދެއްވާ ހަރަކާތްތައް އަދި ހިތްހަމަޖެހުމަށް އެހީތެރިވާ ކަންތައް ހިމެނިދާނެއެވެ. މަޢުލޫމާތު ކުރު އަދި ކެއާއާ ގުޅޭ ކަންކަމަށް ޚާއްސަ ކުރާށެވެ. އެމީހާއާ ގުޅޭ ވާހަކަތަކުގައި އެމީހާ ދެމިހުރެވިގެން ވާން ޖެހެއެވެ.

ގެއިން ހުއްދަ ދެނަމަ އާދަކުރެވޭ ތަކެތި ގެންދާށެވެ. އެމީހާގެ ކޮޓަރި އާދަކުރެވޭ ތަނެއްގެ ގޮތަށް ހަދަން، ނަމަވެސް ހަރަކާތްތެރިވާން ހުރަސް ނުވާ ގޮތަކަށް ކުރެވޭނީ ކިހިނެއްކަން މުވައްޒަފުންނާ އަހާށެވެ. ފޮޓޯއެއް، ކަމުދާ ބްލެންކެޓެއް ނުވަތަ އާދަކުރެވޭ ގަޑިއެއް ފަދަ ކަމެއް، މުޅި ގެ އަލުން ހަދަން މަސައްކަތް ކުރުމަށްވުރެ މުހިންމު ކަމަށް ވެދާނެއެވެ.

ބަދަލުވުމަށް ފަހު ބައިވެރިވެ ހުރެވޭނީ ކިހިނެއް؟

އާ މަޢުލޫމާތު ހިއްސާ ކުރާ ގޮތާއި ގުޅާންޖެހޭ މީހާ ދަންނަވަން މުވައްޒަފުންނާ އެކުގައި މަސައްކަތް ކުރާށެވެ. ޒިޔާރަތްތަކާއި ހަރަކާތްތަކާ ގުޅޭ ގޮތުން އެމީހާއަށް އިހުސާސް ކުރެއްވެނީ ކިހިނެއްކަން އަހާށެވެ. ބައެއް މީހުން ގިނަ ފަހަރަށް ކުރު ޒިޔާރަތްތައް ބޭނުންވެދާނެއެވެ؛ އަނެއް ބައެއް މީހުންނަށް އުނގެނުމަށް ވަގުތު ބޭނުންވެދާނެއެވެ. އެމީހާއަށް ހިތްހަމަޖެހޭ ކަންކަން ފާހަގަ ކޮށް، އެ ގޮތަށް އެކުގައި ހަރަކާތްތެރިވާށެވެ.

ކެއާގެ ބޭނުންތަކާއި އިސްކަންދޭ ކަންތައް ބަދަލުވެދާނެއެވެ. އެމީހާ އަދި މުވައްޒަފުންނާއެކު ކެއާ ޕްލޭން ބަލައި އަނބުރާ ބަލާ، ސާފު ނުވާ ކަމެއް ހުރިނަމަ ސުވާލު ކުރާ، އަދި އެހީތެރިވެދާނެ އާ މަޢުލޫމާތު ހިއްސާ ކުރާށެވެ. އެމީހާ ހަނދާން ނެތި ކުރިއަރައިގެން ވަރަށް ވަރުގަދަވެ ނުވަތަ ސިއްހަތު ބައިން ވަރަށް ބަދަލުވެއްޖެ ނަމަ، އެކަން އަވަހަށް ކެއާ ޓީމަށް ދަންނަވާށެވެ؛ NHS އިން ބުނާ ގޮތުގައި، ހަނދާން ނެތި ކުރިއަރައުން ވަރަށް އަވަހަށް ފެންނަ ކަމަކަށް ވާނަމަ ވަރަށް އަވަހަށް ޑޮކްޓަރުންގެ އެހީތެރިކަން ބޭނުންވެއެވެ.

ގެއެއް ހޮވުމަކީ ބޮޑު ނިންމުމެކެވެ، އަދި ފުރަތަމަ ހޮވި ގެ އަބަދަށްވެސް އެންމެ އެކަށީގެންވާ ގެ ކަމުގައި ނުވެދާނެއެވެ. މަޢުލޫމާތު އެއްކުރާ، އެމީހާ ބައިވެރި ކުރައްވާ، ދުވަހުން ދުވަހަށް ލިބޭ ކެއާއާ ގުޅޭ ސުވާލުތައް އަހާ، އަދި ބަދަލުވުމަށް ފަހުވެސް ގުޅުން ހުރި ގޮތް ބަހައްޓާށެވެ.