Деменци йолчу стагана Ӏуналлин меттиг харжар

Ӏуналлин меттиг харжаран ойла яича, атта хетар, гӀайгӀа, билггалдоцуш хилар я масех синхаам цхьана хенахь хила тарло. И сацам стагана оьшучу а, цуьнан лаамашна йогӀучу а гӀо лахар ду. Иза доьзал мел безаш бу гойтуш зиер дац, иштта массо а стаг цхьана хенахь тӀекхочу билгала гӀулч дац.

Alzheimer’s Association йехачу хенан Ӏуналлах лаьцна куьйгалло, цуьнан Ӏуналлин меттиг харжаран тептаро а, Dementia Australia Ӏуналлин меттигех лаьцна куьйгалло а стагана оьшучу хӀуманашка, белхахошка, гӀуллакхашка, гонахарчу хьоле а, мехашка а хьажа боху. ХӀокху агӀоно билгала цхьа меттиг харжа ца кховдадо, иштта меттигерчу говзанчийн я финансийн хьехамаш хийца а ца йо.

Ӏуналлин меттиг харжар ойлаян мегар дуй хаа муха?

ХӀинца стагана муьлха гӀо оьшу, и гӀо цӀахь лур буй хьажа. Стаган кхерамзалла, хӀора дийнан Ӏуналлехь оьшург, йукъараллин дахар а, цуьнан лаамаш а тидаме эца. Иштта Ӏуналла даро стагана я цунна гӀо деш болчу нехан могашаллина Ӏаткъам беш буй хьажа.

Стаг маца дӀаваха веза билгалдоккхуш цхьа мур я цхьа тептар дац. Цхьана стагана юкъараллехь ваха лаа тарло, ткъа вукхунна — кхин а гӀо а долуш цӀахь виса лаа тарло. Стагца къамел де, нагахь оьшуш белахь цуьнан лоьрашца, социалан белхахочуьнца я Ӏуналлин координаторца а. ДӀаваха сацам бале хьалха муьлха тайпана гӀо догӀуш хила тарло хатта.

Стаган лаамехь ма-хуьллу иза сацамаш тӀеэцарехь юкъавалийта. Цунна хӀун мехала ду хатта: меттиг, кхача, мотт, оьздангалла, динан ламасташ, евзаш йолу гӀуллакхаш я доьзалца а, доттагӀашца а цхьаьнакхетар. Цхьайолу Ӏуналлин хьашташ хийцалуш делахь а, цуьнан лаамаша меттигийн могӀам жима бан гӀо до.

Меттигашка хьажа вахале хьалха хӀун хаа деза?

Хьалха, стагана оьшучу гӀоьнан боца могӀам хӀоттабе. Цу юкъахь хила тарло хӀора дийнан гӀуллакхашкахь, медицинин Ӏуналлехь, юкъараллин зӀенашкахь гӀо, евза мотт я арахь хан яккха меттиг. Нагахь шу тешна дацахь, муьлха гӀуллакхаш оьшуш хила тарло могушаллин я социалан Ӏуналлин говзанчега хатта.

Меттигашка хьажа вахале хьалха телефон тоха. Стагана оьшучу гӀоьнца царна гӀо дала лур дуй, чоь юй тӀекхочуш, рогӀера гӀулчаш хӀун ду, шух хӀун хаам оьшу хатта. ГӀуллакхех а, мехех а лаьцна яздина хаам ехьа. Бакъо ялар, финансаш а, лицензи яларан бакъонаш а меттиге хьаьжжина тайп-тайпана хуьлу, цундела юкъара йаззаман тӀе ца тешаш, меттигерчу хьосташка хьажа.

Белхахошна деменцица Ӏуналлах лаьцна кечам буй, Ӏуналлин планаш муха хӀиттайо, доьзалша керла хаамаш муха дӀакхачо тарло хатта. ХӀора дийнан ламасташ муха дӀайоьду, муьлха гӀуллакхаш кховдийна ду, бахархошна харжамаш бан муха гӀо до хаа хьажа. Деменцина лерина дакъа цхьаъ бен доцу вариант дац, амма иза массарна а ца оьшу; хӀора меттиго бакъдолуш луш долу гӀо юста.

Меттиге хьажа веача хӀун тидаме эца деза?

Нагахь аьтто белахь, цхьана сов меттиге хьажа. Хьалхара хьажарна хан билгалъяккха, тӀаккха кхечу хенахь я дийнахь дӀайоьду яа йолуш юха хьажа мегар дуй хатта. ШолгӀачу хьажаро гуттаренна йолу ламасташ алсам гойтур ду, иштта кхечу белхахошца а вовшахкхета аьтто лур бу.

Белхахой бахархошца муха къамел до тидаме эца. Цара нахе ларамца хьоьжуш дуй, жоп дала хан луш дуй, гуттаренна йолчу харжамашкахь уьш юкъабохуш бу? Бахархой маьрша хеташ буй, церан лаамашна а, ницкъашна а йогӀуш гӀуллакхаш дуй? ГӀуллакхийн роспись, стол йолу меттигаш, арахь йолу меттигаш а, ша шена долу меттигаш а ган мегар дуй хатта.

ХӀокху стагана мехала долчу кегийчу хӀуманашка хьажа: кхета атта йолу билгалонаш, унитазан чоь йоккхуш йасъяьзза некъаш, евзаш йолу хӀуманаш, тийна меттигаш, меттан а, оьздангаллин а гӀо, иштта безачу нахаца цхьаьнакхетаран аьтто. Хазачу чувоьдучу меттиго ша цхьана хӀора дийнан Ӏуналла муха дӀахьош ю ца гойту.

Нагахь хӀара хьайна хаттарш дагахь латто а, тӀаьхьа йуьстина хетарш юста а гӀо дийр делахь, шена тешаш волу доттагӀ я гергарниг схьаэца. Хьайн ганарг дӀаяздан Alzheimer’s Association тептар лело мегар ду. Хьайн йаздарш къамелан гӀирс санна леладе, хьуна меттиг харжош йолу мах хадор санна дац.

Ӏуналла юстарехь муьлха хаттарша гӀо до?

Тайп-тайпанчу хенашкахь белхахой муха болх бо, белхахошна стаган ламасташ муха йовзуьйту, цуьнан хьашташ хийцаделча хӀун хуьлу хатта. Ӏуналлин планаш хьан толлу, доьзалша хаттар я бала муха дӀакхачо мегар ду хатта. Нагахь стагана яа яарехь, долара Ӏуналлехь я зӀе латтош гӀо оьшуш делахь, и гӀо бакъдолуш муха ло хатта.

Доьзалаш тӀеэцарех, арахьа боьдучех, лоьрашка вахарх, гӀуллакхех а, стагана евзаш йолу хӀуманаш схьаэца йиш юй хатта. Нагахь меттигехь деменцина лерина программа ялахь, цу юкъахь муьлха кечам, гӀуллакхаш а, хӀора дийнан гӀо а бу хатта. Программин цӀеран тӀе бен ца тешаш, бахархой харжамашкахь муха юкъабоху цунах масалш деха.

Мехех лаьцна маьӀ-маьӀнера хаам, цу юкъахь хӀун догӀу, мехаш муха хийцадала тарло хатта. Барташ тидамца деша, финансийн я бакъонан билламаш кхеташ бацахь, меттигерчу квалификаци йолчу говзанчийн хьехам эца. Кхечу штатера я кхечу махкара хаамца гӀуллакх лур ду я тӀекхочуш ду аьлла сацам ма бе.

Нагахь стагана ша волу стаг, цуьнан юкъаметтигаш я ша шена долу меттиг ларъян оьшуш делахь, хьажа тхан ЛГБТК+ деменци йолчу стагана гӀодарх лаьцна куьйгалла. Цу чохь бу хаьржина цӀерах, тӀеоьцучерах, долара Ӏуналлех а, гӀуллакх лоьчийн бакъонашках а хаттарш.

ДӀавахаран тӀаьхьа новкъостал муха дийр ду?

Стаган лаамехь ма-хуьллу иза харжамашкахь юкъавалийта. Нагахь иза тӀекхочуш а, цунна мегаш а делахь, меттиге хьажар, цигахь цхьа кхача бар я цхьана ханна Ӏуналлехь виса цахӀунна меттиг йовза гӀо дан тарло. Стагна шен чоьнна хӀума, бедар я ламаст харжа лаа тарло.

Стаган реза хиларца, белхахошна пайдехьа хаам дӀакхайкхабе. Цу юкъахь хила тарло цунна луъу цӀе, зӀе латторан кеп, хӀора дийнан ламасташ, цуьнан дуьззина кхача, цунна хазахеташ йолу гӀуллакхаш, иштта цунна паргӀато яйта гӀо деш дерг. Хаам боца а, Ӏуналле хьажийна а хила беза. Стаг шена хьокъехь долчу къамелехь дакъалацар деза.

Нагахь меттиго магийтахь, евзаш йолу хӀуманаш дӀаде. Стаган чоь йовзаш хетархьама, амма цигахь лелар хала ца хилийта, муха кечъян мегар ду белхахошка хатта. Сурт, дукха йезаш йолу кӀайда я евзаш йолу сахьт наггахь дерриг цӀа меттахӀотто гӀертарал мехала хила тарло.

ДӀаваханчул тӀаьхьа юкъахь муха виса мегар ду?

Керла хаамаш муха дӀакхачабо, хьанга зӀе латто йеза хаархьама, белхахошца цхьаьна болх бе. ТӀеэцарех а, гӀуллакхех а лаьцна цуьнан муха хетар ду стагера хатта. Цхьаболчу неханна сих-сиха боца тӀеэцар лаа тарло; вукхарна — Ӏаткъам бан хан оьшу. Цунна муха атта хета тидам бе, цхьаьна хийцамаш бе.

Ӏуналлин хьашташ а, лаамаш а хийцадала тарло. Стагца а, белхахошца а Ӏуналлин план юха хьажа, хӀума кхеташ дацахь хаттарш де, иштта гӀо дан тарлучу керла хаамаш дӀакхайкхабе. Нагахь стаг цӀеххьана тилвелла я цӀеххьана вон хьал делахь, Ӏуналлин тобане сиха хаийта; NHS ма-бохху, цӀеххьана тилдаларна сиха медицинин гӀо оьшу.

ЦӀа харжар ладаме сацам бу, ткъа хьалха хаьржинарг тӀейогӀучу хенахь уггаре а дика хир доцуш хила тарло. Хаам гулбе, стаг юкъавалийта, хӀора дийнан Ӏуналлех лаьцна хатта, дӀаваханчул тӀаьхьа а зӀе дӀа ма къаста.