Деменцияӧн олысь мортлы оланін бӧрйӧм

Оланінӧ вуджӧм йылысь мӧвпалӧм вермӧ вайӧдны лёк кыв, шог, ӧшӧдчӧм либӧ уна кыв ӧткадӧ. Тайӧ мӧвпалӧмыс — мортлы колана да nimкодь отсӧг корсьӧм йылысь. Тайӧ абу видлалӧм, кыдзи котыр радейтӧ, да абу быдӧнлы ӧткодь да ӧти кадӧ воан тшӧтш.

Alzheimer’s Association guide to long-term care, сылы residential-care checklist да Dementia Australia’s residential-care guidance вӧзйӧны видзӧдлыны мортлысь коланаӧн, уджалысьясӧн, уджъясӧн, гӧгӧрӧн да сьӧмӧн. Тайӧ лист бокыс оз вӧзйы торъя оланін да оз веж ас местаын отсӧг сетысь да сьӧм йылысь юӧрсӧ.

Кыдзи тӧдмавны, ковмас-ӧ видзӧдлыны оланін?

Видзӧд, кутшӧм отсӧг мортлы колӧ ӧні да вермас-ӧ тайӧ отсӧгсӧ сетны гортын. Мӧвпав мортлысь дзоньвидзалун, быдлунъя дӧзьӧритӧм, йӧзкӧд йитчӧм да nimкодь торъяс йылысь. Сідзжӧ мӧвпав, вайӧдӧ-ӧ дӧзьӧритӧм сьӧкыдлун мортлы либӧ сылы отсалысь йӧзлы дзоньвидзалунлы лёк.

Абу ӧти стадия либӧ лыддьӧг, коді шуӧ, кор мортлы колӧ вуджны. Мортлы вермас лоны бурджык ӧтувъя оланін, либӧ сійӧ вермас кӧсны овны гортын, содтӧм отсӧгӧн. Сёрнитӧй морткӧд да, колӧ кӧ, сылысь врачкӧд, социал уджалыськӧд либӧ дӧзьӧритӧм нуӧдыськӧд. Юав, кутшӧм отсӧг ногъяс вермасны лӧсявны, водзӧ мый вуджӧм йылысь мӧвпалӧм кутны.

Пыртӧй мортӧс мӧвпалӧмъясӧ, кыдз сійӧ кӧсйӧ. Юав, мый сылы медся колана: ин, сёян, кыв, культура, ен йылысь оланног, тӧдса уджъяс либӧ котыр да ёртъяслӧн ветлӧдлӧм. Сылысь nimкодь торъяс вермасны отсавны лыддьӧгсӧ чинтыны, дӧзьӧритӧмлы коланаӧн вежсьӧм дырйиыс кӧ.

Мый колӧ тӧдмавны оланінъясӧ ветлӧдлӧм водзын?

Медводз гижӧй дженьыдик лыддьӧг мортлы колана отсӧг йылысь. Тайӧ вермас лоны отсӧг быдлунъя уджъясын, медотсӧг, йӧзкӧд йитчӧм, тӧдса кыв либӧ ывлаын кад колянін. Ті он кӧ тӧд, кутшӧм службаыс вермас ковны, юав дзоньвидзалун либӧ социал отсӧг сетысьысь.

Шуйгав оланінъясӧ, ветлӧдлӧм водзын. Юав, вермасны-ӧ найӧ сетны мортлы колана отсӧг, эм-ӧ вӧсна жыр, мый лоӧ водзӧ да мый юӧр налӧн колӧ тіянсянь. Кор гижӧд юӧр служба да сьӧм йылысь. Пыртан условиеяс, сьӧм отсӧг да лицензия правилӧяс торъялӧны ина серти, сы понда видзӧд ас местаын юӧръяс, оз ков надеитчыны сӧмын ӧтувъя гижӧд вылӧ.

Юав, эм-ӧ уджалысьяслы деменция кузя велӧдчӧм, кыдзи лӧсьӧдӧны дӧзьӧритӧм планъяс да кыдзи котыр вермӧ юӧртны выльтор. Тӧдмав, кыдзи мунӧ быдлунъя оланног, кутшӧм уджъяс вӧчӧны да кыдзи отсалӧны олысьяслы ас бӧрйӧм вӧчны. Деменциялы лӧсьӧдӧм юкӧн — тайӧ ӧти позянлун, но сійӧ абу быдӧнлы колана; ӧткодьӧй збыль отсӧгсӧ, мый быд ин сетӧ.

Мый вылӧ колӧ видзӧдлыны ветлӧдлӧм дырйи?

Позьӧ кӧ, ветлӧй ӧтиысь унджык оланінӧ. Тусьтӧй кад медводза ветлӧдлӧм вылӧ, сэсся юав, позьӧ-ӧ ветлыны выльысь мӧд кадӧ либӧ сёян кадӧ. Мӧд ветлӧдлӧмыс вермӧ петкӧдлыны унджык ӧтдор оланног да сетны позянлун тӧдмасьны мукӧд уджалысьяскӧд.

Видзӧд, кыдзи уджалысьяс сёрнитӧны олысьяскӧд. Вӧдитчӧны-ӧ найӧ йӧзкӧд пыди пуктанаӧн, сетӧны-ӧ вочавидзны кад да пыртӧны-ӧ найӧс быдлунъя бӧрйӧмъясӧ? Кокниа-ӧ олысьяс казялӧны да эм-ӧ налӧн уджъяс, кодъяс лӧсялӧны налӧн nimкодь да вермӧмъяслы? Юав, позьӧ-ӧ видзӧдлыны уджъяслӧн расписание, сёянінъяс, ывла места да ас местаяс.

Видзӧд сы вылӧ, мый тайӧ мортлы колана: гӧгӧрвоана пасъяс, веськыд туйяс узьногинӧ, тӧдса вещӧяс, лӧнь местаяс, кыв да культура отсӧг, да позянлун аддзыны радейтана йӧзсӧ. Сӧмын мича пыртаніныс оз петкӧдлы, кыдзи мунӧ быдлунъя дӧзьӧритӧм.

Босьт ассьыны эскана ёрт либӧ котырись, тайӧ отсас кӧ тіянлы казьтыштны юалӧмъяс да бӧрын ӧткодьӧдлыны аддзӧмтор. Ті верманныд вӧдитчыны Alzheimer’s Association checklist-ӧн, медым пасйыны аддзӧмтор. Видзӧд гижӧдъяс тіянлыныс кыдз сернитан могъяс, а не кыдз баллы лыддьӧг, коді бӧрйӧ оланінсӧ тіян пыдди.

Кутшӧм юалӧмъяс отсалӧны ӧткодьӧдны дӧзьӧритӧмсӧ?

Юав, кыдзи уджавны уджалысьяс лун торъя кадъясын, кыдзи найӧ тӧдмалӧны мортлысь оланногсӧ да мый лоӧ, кор сылысь коланаыс вежсьӧ. Юав, коді видлалӧ дӧзьӧритӧм планъяссӧ да кыдзи котыр вермӧ висьтавны сьӧкыдлун йылысь. Мортлы колӧ кӧ отсӧг сёянйын, ас дӧзьӧритӧмын либӧ йитчӧмын, юав, кыдзи тайӧ отсӧгыс тыдалӧ быдлунъя уджын.

Юав котырлысь ветлӧдлӧм, петӧмъяс, врач дорӧ ветлӧм, уджъяс да мортлысь позянлун босьтны тӧдса вещӧяс йылысь. Оланінйын эм кӧ деменциялы лӧсьӧдӧм программа, юав, мый велӧдчӧм, уджъяс да быдлунъя отсӧг сійӧӧн сетӧны. Кор примеръяс, кыдзи олысьяс пыртӧмаӧсь бӧрйӧмъясӧ, а не сӧмын программа ним вылӧ видзӧд.

Кор гижӧд юӧр сьӧм йылісь паськыда: мый пырӧ сьӧмӧ да кыдзи сьӧмыс вермас вежсьыны. Лыддьӧй сёрнитчӧмъяссӧ видзчысьӧмӧн да, сьӧм либӧ юралысь сикас торъяс гӧгӧрвоанаӧсь кӧ, кор тӧдана местаса отсӧг. Эн думышт, мый торъя служба сетӧны либӧ сійӧ тыртӧма, сӧмын мӧд штат либӧ мӧд муысь юӧр серти.

Мортлысь аслыспӧлӧслун, йитчӧмъяс либӧ ас дорйӧглы колӧ кӧ содтӧм видзӧдӧм, видзӧд миян ЛГБТК+ деменцияӧн олысь мортлы отсалӧм йылысь гижӧд. Сэні эм юалӧмъяс нимкӧд шуӧм, ветлысьяс, ас дӧзьӧритӧм да отсӧг сетысьяслӧн правилӧ йылысь.

Кыдзи отсавны вуджӧмын?

Пыртӧй мортӧс бӧрйӧмъясӧ, кыдз сійӧ кӧсйӧ. Оланінӧ ветлӧм, сэні сёян сёйӧм либӧ дженьыдик кад олан мортлы вермас отсавны тӧдмасьны выль местаӧн, тайӧ позьӧ кӧ да сійӧ кӧ лӧсялӧ. Морт вермас бӧрйыны жырын, паськӧм либӧ оланногтор, мый босьтны ассьыс.

Юӧрт уджалысьяслы колана юӧр, мортлы лӧсялана кӧ. Тайӧ вермас лоны сылы нимкодь ним, йитчӧм ног, быдлунъя оланног, сійӧлы радейтан сёян, нимкодь уджъяс да мый отсалӧ сылы бур вӧвны. Юӧрыс мед вӧлі дженьыд да сӧмын дӧзьӧритӧм йылысь. Морт оз ков лоны сы йылысь сёрнитӧмысь бӧрсяын.

Босьтӧй тӧдса вещӧяс, оланіныс позьӧ кӧ. Юав уджалысьяссянь, кыдзи мортлысь жырыс вермас лоны тӧдса, но ветлӧдлыны сійӧ оз ков лоны сьӧкыд. Серпас, радейтана шонтӧг либӧ тӧдса часі вермас лоны ыджыдджык, коді кӧсйӧ став гортсӧ выльысь вӧчны.

Кыдзи овны пыртӧмӧн вуджӧм бӧрын?

Уджав уджалысьяскӧд ӧтлаын, медым тӧдмавны, кыдзи найӧ юӧртӧны выльтор да коді дорӧ шыӧдчыны. Юав мортсянь, кыдзи сійӧ аддзӧ ветлӧдлӧм да уджъяссӧ. Мукӧдлы вермас ковны тшӧкыда, но дженьыд ветлӧдлӧм; мукӧдлы колӧ кад вӧлӧмасьны. Видзӧд, мый сылы лӧсялӧ, да вежӧй ӧтлаын.

Дӧзьӧритӧмлы коланаыс да nimкодь торъяс вермасны вежсьыны. Видлав дӧзьӧритӧм плансӧ морткӧд да уджалысьяскӧд ӧтлаын, юав, мыйкӧ гӧгӧрвоана кӧ, да юӧрт выльтор, мый вермас отсавны. Морт дзик ӧдйӧ вежсис кӧ либӧ зэв омӧльтчис, ӧдйӧ висьтав дӧзьӧритан уджалысьяслы; дзик ӧдйӧ вежсьӧмлы колӧ пырджык медотсӧг, шуӧ NHS.

Оланін бӧрйӧм — тайӧ ыджыд мӧвпалӧм, да медводза бӧрйӧмыс вермас оз лоны бур веськыда. Чукӧрт юӧр, пырт мортӧс мӧвпалӧмӧ, юав быдлунъя дӧзьӧритӧм йылысь да видз йитчӧмсӧ вуджӧм бӧрын но.