Mmuae tiawa no
Fi ase fi onipa no ahiade a ɛfa hwɛ ho, nea ɔpɛ, ne ne pɛ sɛ ɔbɛkɔ so ne nnipa ne nhyehyɛe a onim wɔn adi nkitaho no so. Kɔsra afie a wubetumi apaw no, bisa adwumayɛfo ntetee, nhyehyɛe a wɔayɛ ama hwɛ, dwumadi ne ka ho asɛm, na fa onipa no hyɛ gyinaesi mu sɛnea ɔpɛ no.
- Mmara biako nni hɔ a ɛkyerɛ bere pɔtee a tenabea mu hwɛ fata.
- Kyerɛw onipa no ahiade ne nea ɔpɛ gu hɔ ansa na woatoto afie ahorow ho.
- Kɔsra hɔ wɔ mmere ahorow mu na hwɛ sɛnea adwumayɛfo ne wɔn a wɔte hɔ di nkitaho.
- Bisa na nya nneɛma a wɔyɛ, sika a wɔgye ne ahiade a ebetumi aba daakye ho nsɛm a wɔakyerɛw mu pefee.
Wɔ kratafa yi so (6 afã horow) .
Sɛ woresusuw tenabea mu hwɛ ho a, ebetumi de ahotɔ, awerɛhow, anigye a enni hɔ anaa nkae ahorow pii aba bere koro mu. Gyinaesi no fa mmoa a ɛfata onipa no ahiade ne nea ɔpɛ no ho. Ɛnyɛ sɔhwɛ a ɛkyerɛ sɛnea abusua bi dɔ onipa no, na ɛnyɛ anammɔn bi a obiara du so wɔ bere koro mu.
Alzheimer’s Association akwankyerɛ a ɛfa bere tenten hwɛ ho, ne tenabea mu hwɛ nhwehwɛmu list ne Dementia Australia akwankyerɛ a ɛfa tenabea mu hwɛ ho hyɛ nyansa sɛ hwɛ onipa no ahiade, adwumayɛfo, dwumadi, baabi a ɔte ne ka. Krataafa yi mpaw fie pɔtee bi, na ensi mpɔtam hɔ adwumayɛfo ne sikasɛm ho afotu ananmu.
Mɛyɛ dɛn ahu sɛ ɛfata sɛ mesusuw tenabea mu hwɛ ho?
Hwɛ mmoa ko a onipa no hia mprempren ne sɛ wobetumi de saa mmoa no ama wɔ fie anaa. Susuw onipa no ahobammɔ, da biara hwɛ ahiade, asetenam asetena ne nea ɔpɛ ho. Afei nso susuw ho hwɛ sɛ adwuma a ɛfa hwɛ ho no reka onipa no anaa wɔn a wɔboa no no akwahosan anaa.
Bere biako anaa nhwehwɛmu list biako nni hɔ a esi gyinae sɛ bere bɛn na ɛsɛ sɛ obi tu. Ebetumi aba sɛ onipa bi pɛ sɛ ɔte kuw mu, anaasɛ ɔpɛ sɛ ɔtena fie na onya mmoa foforo. Wo ne onipa no nkasa, na sɛ ɛho hia a, wo ne ne dɔkta, asetenam adwumayɛni anaa hwɛ ho nhyehyɛeni nso nkasa. Bisa mmoa ahorow a ebetumi afata ansa na woasi atu no ho gyinae.
Fa onipa no hyɛ gyinaesi mu sɛnea ɔpɛ no. Bisa nea ɛho hia no: baabi a ɛwɔ, aduan, kasa, amammerɛ, ɔsom mu nneyɛe, dwumadi a onim wɔn anaa abusuafo ne nnamfo nsrahwɛ. Nea ɔpɛ betumi aboa ama woanya afie a wobɛhwɛ no so, bere mpo a ebinom mu hwɛ ahiade resesa.
Dɛn na ɛsɛ sɛ mihu ansa na makɔsra afie ahorow?
Nea edi kan, yɛ mmoa a onipa no hia no ho list tiaa. Eyi betumi ayɛ da biara dwumadi mu mmoa, ayaresabea hwɛ, asetenam nkitahodi, kasa a onim anaa baabi a obetumi akɔ abɔnten. Sɛ wunnim a, bisa akwahosan anaa asetenam hwɛ adwumayɛni nneɛma a ebia ɛho behia.
Frɛ afie no ansa na woakɔsra wɔn. Bisa sɛ wobetumi adi onipa no ahiade ho dwuma anaa, sɛ dan bi betumi ayɛ nea ɛwɔ hɔ, anammɔn a edi hɔ ne nsɛm a wohia fi wo hɔ. Bisa na nya nneɛma a wɔyɛ ne sika a wɔgye ho nsɛm a wɔakyerɛw mu. Hokwan, sika mmoa ne mmara a ɛfa akwammisa ho no yɛ soronko wɔ beae biara, enti hwɛ mpɔtam hɔ nsɛm mu sen sɛ wobɛfa asɛm bi a ɛwɔ hɔ kɛkɛ so.
Bisa sɛ adwumayɛfo anya dementia hwɛ ho ntetee anaa, sɛnea wɔyɛ hwɛ nhyehyɛe, ne sɛnea abusuafo betumi akyɛ nsɛm foforo. Hu sɛnea da biara nhyehyɛe te, dwumadi bɛn na wɔyɛ, ne sɛnea wɔboa wɔn a wɔte hɔ ma wɔpaw nneɛma. Dementia hwɛbea titiriw yɛ ɔkwan baako, nanso ɛnyɛ obiara na ohia; fa mmoa ankasa a baabi biara de ma no toto ho.
Dɛn na ɛsɛ sɛ mehwɛ bere a mekɔsra hɔ?
Sɛ ebetumi ayɛ yiye a, kɔsra afie bɛboro baako. Yɛ nhyiam ma nsrahwɛ a edi kan, afei bisa sɛ wobetumi asan akɔ hɔ bio wɔ bere foforo anaa bere a wɔredidi. Nsrahwɛ a ɛto so abien betumi akyerɛ da biara nhyehyɛe no yiye na ama woahu adwumayɛfo afoforo.
Hwɛ sɛnea adwumayɛfo ne wɔn a wɔte hɔ kasa. Wɔne nnipa kasa wɔ obu mu, wɔma wɔn bere ma wɔbua asɛm, na wɔfa wɔn hyɛ da biara paw mu anaa? Wɔn a wɔte hɔ te nka sɛ wɔn ho tɔ wɔn, na wɔwɔ nneɛma a wɔyɛ a ɛne wɔn anigye ne nea wobetumi ayɛ hyia anaa? Bisa sɛ wubetumi ahwɛ dwumadi nhyehyɛe, adidibea, abɔnten mmeae ne kokoam mmeae.
Hwɛ nneɛma nketenkete a ɛho hia saa onipa yi: nsɛnkyerɛnne a ɛyɛ mmerɛw sɛ wɔbɛte ase, akwan a emu da hɔ a ɛkɔ tiafi dan mu, nneɛma a onim wɔn, mmeae a ɛhɔ yɛ komm, kasa ne amammerɛ mu mmoa, ne hokwan a ɛma wohu wɔn a wɔdɔ wɔn. Foyer a ɛyɛ fɛ nkyerɛ sɛnea da biara hwɛ te.
Sɛ ɛbɛboa wo ma wokae nsɛmmisa na woatoto nea wuhui ho akyi a, fa adamfo anaa busuani a wowɔ ne mu ahotoso ka wo ho. Wubetumi de Alzheimer’s Association nhwehwɛmu list adi dwuma akyerɛw nea wuhu. Fa wo nsɛm a woakyerɛw no sɛ nneɛma a ɛbɛboa nkɔmmɔbɔ, na ɛnyɛ sɔre a ɛpaw fie no ma wo.
Nsɛmmisa bɛn na ɛboa ma wototo hwɛ no ho?
Bisa sɛnea adwumayɛfo nhyehyɛe te wɔ da no mu mmere ahorow mu, sɛnea adwumayɛfo sua onipa no da biara nhyehyɛe, ne nea ɛsi bere a n’ahiade sesa. Bisa onipa ko a ɔhwɛ hwɛ nhyehyɛe no mu bio ne sɛnea abusuafo betumi aka asɛm bi a ɛhaw wɔn. Sɛ onipa no hia mmoa wɔ adidi, ankorankoro hwɛ anaa nkitahodi mu a, bisa sɛnea saa mmoa no te wɔ adeyɛ mu.
Bisa abusuafo nsrahwɛ, abɔnten kɔ, ayaresabea nhyiam, dwumadi ne sɛ onipa no betumi de nneɛma a onim wɔn aba hɔ anaa. Sɛ fie bi wɔ dwumadi titiriw ma wɔn a wɔwɔ dementia a, bisa ntetee, dwumadi ne da biara mmoa a ɛka ho. Bisa nhwɛso a ɛkyerɛ sɛnea wɔfa wɔn a wɔte hɔ hyɛ paw mu sen sɛ wobɛfa dwumadi no din so kɛkɛ.
Bisa na nya sika a wɔgye ho nsɛm a wɔakyerɛ mu pefee, nea ɛka ho ne sɛnea sika no betumi asesa. Kenkan nhyehyɛe ahorow no yiye na sɛ sikasɛm anaa mmara mu nsɛm mu nna hɔ a, hwehwɛ mpɔtam hɔ afotu a ɛfata. Nnye nni sɛ wɔde ɔsom bi ka ho anaa ɛwɔ hɔ esiane nsɛm a efi ɔman anaa ɔmantam foforo mu nti.
Sɛ onipa no nipasu, abusuabɔ anaa kokoam nsɛm hia hwɛ titiriw a, hwɛ yɛn akwankyerɛ a ɛfa sɛnea wobɛboa obi a ɔyɛ LGBTQ+ a ɔwɔ dementia ho. Ɛka nsɛmmisa a ɛfa din a ɔpɛ, nsrahwɛfo, ankorankoro hwɛ ne adwumayɛfo mmara ho.
Mɛyɛ dɛn aboa wɔ atu no mu?
Fa onipa no hyɛ paw a ɔbɛyɛ mu sɛnea ɔpɛ no. Nsrahwɛ a ɔbɛkɔ fie hɔ, adidi wɔ hɔ anaa bere tiaa a ɔbɛtena hɔ kakra betumi aboa nnipa binom ma wɔahu baabi no yiye, sɛ ɛwɔ hɔ na ɔpene so a. Ebetumi aba sɛ onipa no pɛ sɛ ɔpaw ade bi a ɔde bɛto ne dan mu, atade anaa da biara nhyehyɛe bi a ɔde bɛkɔ.
Fa nsɛm a ɛho hia kyɛ adwumayɛfo, wɔ onipa no pene so. Eyi betumi ayɛ ne din a ɔpɛ, ɔkwan a ɔfa so di nkitaho, ne da biara nhyehyɛe, aduan a ɔpɛ, dwumadi a n’ani gye ho ne nea ɛboa no ma ne ho tɔ no. Ma nsɛm no nyɛ tiaa na fa w’adwene si hwɛ so. Ɛsɛ sɛ onipa no kɔ so ka nkɔmmɔbɔ a ɛfa ne ho no ho.
Sɛ fie no ma ho kwan a, fa nneɛma a onim wɔn bra. Bisa adwumayɛfo sɛnea wobetumi ayɛ onipa no dan ma ate nka sɛ onim hɔ a ɛremma no nyɛ den sɛ ɔbɛkɔ baabiara wɔ mu. Mfonini, ntoma a ɔpɛ anaa dɔn a onim betumi ayɛ ade a ɛho hia sen sɛ wobɛbɔ mmɔden sɛ wobɛyɛ fie no nyinaa bio.
Mɛyɛ dɛn akɔ so aboa atu no akyi?
Wo ne adwumayɛfo nyɛ adwuma na hu sɛnea wɔkyɛ nsɛm foforo ne onipa ko a wobɛfrɛ no. Bisa onipa no sɛnea ɔte nka wɔ nsrahwɛ ne dwumadi ho. Ebetumi aba sɛ nnipa binom pɛ nsrahwɛ tiaa mpɛn pii; afoforo nso betumi apɛ bere kakra na wɔn ho atɔ wɔn. Hwɛ nea ɛte sɛ ɛyɛ yiye ma no na monyɛ nsakrae bom.
Hwɛ ahiade ne nea ɔpɛ betumi asesa. Wo ne onipa no ne adwumayɛfo nhwɛ hwɛ nhyehyɛe no mu bio, bisa nsɛmmisa bere a biribi mu nna hɔ, na kyɛ nsɛm foforo a ebetumi aboa. Sɛ onipa no adwene tu fra anaa ne ho sɛe kɛse mpofirim a, ka kyerɛ hwɛ kuw no ntɛm; adwene a etu fra mpofirim hia ayaresabea hwɛ ntɛm ara, sɛnea NHS kyerɛ no.
Fie a wobɛpaw yɛ gyinaesi a ɛho hia, na paw a edi kan no betumi ayɛ sɛ ɛnyɛ nea ɛfata paa daakye. Boaboa nsɛm ano, fa onipa no hyɛ mu, bisa da biara hwɛ ho asɛm, na ma nkitahodi nkɔ so wɔ atu no akyi.
Nsɛmmisa a wɔtaa bisa
Mɛyɛ dɛn ahu sɛ ɛsɛ sɛ misusuw tenabea mu hwɛ ho ma obi a ɔwɔ dementia?
Susuw ho hwɛ sɛ mmoa a onipa no nya mprempren no di n’ahiade ho dwuma, ne sɛ asetena wɔ fie da so ara yɛ adwuma ma no ne wɔn a wɔhwɛ no no. Wo ne onipa no ne n’akwahosan anaa asetenam hwɛ kuw no nkasa; bere biako anaa nhwehwɛmu list biako nni hɔ a esi gyinae ma abusua biara.
Ɛsɛ sɛ obi a ɔwɔ dementia tu kɔ dementia hwɛbea titiriw bi mu anaa?
Ɛnyɛ obiara na ohia baabi a wɔayɛ ama wɔn a wɔwɔ dementia titiriw. Bisa mmoa ko a onipa no hia ne nea ofie biara de ma, a adwumayɛfo ntetee, dwumadi, kokoam nsɛm ne abusuafo mmoa ka ho.
Dɛn na ɛsɛ sɛ mibisa tenabea mu hwɛ fie bi?
Bisa dementia ho ntetee, adwumayɛfo a wɔwɔ hɔ, ankorankoro hwɛ, dwumadi, nkitahodi a ɛda abusuafo ne adwumayɛfo ntam, nsrahwɛ, ne sɛnea wɔhwɛ hwɛ no mu bio. Bisa na nya nneɛma a wɔyɛ, sika a wɔgye ne sɛnea mmoa betumi asesa bere a ahiade resesa ho nsɛm a wɔakyerɛw mu.
Mɛyɛ dɛn aboa obi ma watumi agye atu a watu no atom?
Fa no hyɛ paw a ɔbɛyɛ mu sɛnea ɔpɛ no. Fa nneɛma a onim wɔn bra na kyɛ ne da biara nhyehyɛe, nea ɔpɛ ne akwan a ɔpɛ sɛ wɔfa so ne no di nkitaho a ɔpɛ sɛ adwumayɛfo hu no. Kɔ so ne adwumayɛfo nyɛ adwuma wɔ atu no akyi.
Nneɛma a wonya fi mu
Yɛde link kɔ ahyehyɛde ahorow ne adesua ahorow a krataafa yi de ne ho to so no so. Wɔhwɛɛ emu biara bere a wɔyɛɛ kratafa no foforo no.
- Long-Term Care · Alzheimer's Association
- Choosing a Residential Care Community · Alzheimer's Association
- Residential care · Dementia Australia
- Sudden confusion (delirium) · NHS