Beléle na ame

Aƒe si me wokpɔa ame siwo le agbe kple dementia ŋu ƒe tiatia

Wowɔ asitɔtrɔ le eŋu 7 miniti xlẽGolden Moments ƒe ƒuƒoƒoae ŋlɔe · Alesi míeŋlɔa nui

Ŋuɖoɖo kpuia

Dze egɔme kple ame la ƒe dzikpɔkpɔ ƒe hiahiãwo, nu siwo wòlɔ̃na kple eƒe didi be yeanɔ kadodo me kple ame siwo ŋu wònya nyuie kple gbesiagbe nuwɔna siwo ŋu wònya nyuie. Srã aƒe siwo ate ŋu anyo kpɔ, bia nya tso dɔwɔlawo ƒe hehe, dzikpɔkpɔ ƒe ɖoɖowɔwɔ, nuwɔnawo kple gazazãwo ŋu, eye nàna ame la nakpɔ gome le nyametsotsowo me alesi wòdi.

  • Se aɖeke meli si gblɔa ɣeyiɣi si tututu aƒe si me wokpɔa amewo ŋu nyo o.
  • Ŋlɔ ame la ƒe hiahiãwo kple nu siwo wòlɔ̃na ɖi hafi nàtsɔ aƒewo asɔ kple wo nɔewo.
  • Srã aƒewo kpɔ le ɣeyiɣi vovovowo me eye nàkpɔ alesi dɔwɔlawo kple amewo wɔa nu kple wo nɔewo.
  • Bia be woana nyatakaka siwo me kɔ, siwo woŋlɔ ɖi tso subɔsubɔdɔwo, fexexeawo kple dzikpɔkpɔ ƒe hiahiã siwo ava le etsɔme ŋu.
Le axa sia dzi (6 akpawo) .
  1. Aleke mawɔ anya be ele be mabu aƒe si me wokpɔa amewo ŋu ŋua?
  2. Nu kawoe wòle be manya hafi masrã aƒewo kpɔ?
  3. Nu kawoe wòle be made dzesii le sasrãkpɔ me?
  4. Nya kawoe kpena ɖe ame ŋu be wòatsɔ dzikpɔkpɔ asɔ kple wo nɔewo?
  5. Aleke mate ŋu akpe ɖe ŋu le ʋuʋu mea?
  6. Aleke mate ŋu ayi edzi akpɔ gome le eme le ʋuʋu la megbea?

Ne èle ŋugble dem le aƒe si me wokpɔa amewo ŋu ŋu la, ate ŋu ana nàse le ɖokuiwò me be yɔyɔ aɖe le ye ŋu, nuxaxa, alo kakaɖedzi manɔmee, alo seselelãme geɖe le ɣeyiɣi ɖeka me. Nyametsotsoa ku ɖe kpekpeɖeŋu si sɔ kple ame la ƒe hiahiãwo kple nu siwo wòlɔ̃na didi ŋu. Menye dodokpɔ si ɖea alesi ƒomea tsɔa ɖe le eme fia o, eye menye afɔɖeɖe si woɖo ɖi si ame sia ame aɖo le ɣeyiɣi ɖeka me o.

Alzheimer’s Association ƒe mɔfiame tso dzikpɔkpɔ didi ŋu, eƒe aƒe si me wokpɔa amewo ŋu ƒe xexlẽdzesi kple Dementia Australia ƒe mɔfiame tso aƒe si me wokpɔa amewo ŋu ɖea aɖaŋu be woalé ŋku ɖe ame la ƒe hiahiãwo, dɔwɔlawo, nuwɔnawo, nɔnɔmea kple gazazãwo ŋu. Axa sia mekafua aƒe aɖe koŋ o, eye metea ŋu xɔa teƒe na nutoa me dɔwɔla alo ga ŋuti aɖaŋuɖoɖo o.

Aleke mawɔ anya be ele be mabu aƒe si me wokpɔa amewo ŋu ŋua?

Kpɔ kpekpeɖeŋu si hiã ame la fifia kple ne woate ŋu ana kpekpeɖeŋu ma le aƒe me hã. Bu ame la ƒe dedienɔnɔ, gbesiagbe dzikpɔkpɔ ƒe hiahiãwo, hadome agbe kple nu siwo wòlɔ̃na ŋu. Bu eŋu hã kpɔ be dzikpɔkpɔ ƒe dɔwo le ŋusẽ kpɔm ɖe ame la alo ame siwo le kpekpeɖeŋu nam nɛ ƒe lãmesẽ dzi hã.

Afɔɖeɖe alo xexlẽdzesi aɖeke meli si tsoa nya me be ɣekaɣie wòle be ame aɖe naʋu o. Ate ŋu adzɔ be ame aɖe nalɔ̃ be yeanɔ nutoa me ƒe nɔnɔme aɖe me, alo adi be yeanɔ aƒe me kple kpekpeɖeŋu bubuwo. Ƒo nu kple ame la, eye ne ehiã la, kple eƒe dɔdala, hadome dɔwɔla alo dzikpɔkpɔ ƒe ɖoɖowɔla. Bia kpekpeɖeŋu ƒomevi siwo ate ŋu asɔ hafi nàwɔ nyametsotso le ʋuʋu ŋu.

Na ame la nakpɔ gome le nyametsotsowo me alesi wòdi. Bia nu siwo le vevie nɛ: teƒe si wòle, nuɖuɖu, gbegbɔgblɔ, dekɔnu, subɔsubɔ, nuwɔna siwo ŋu wònya nyuie alo sasrãkpɔ tso ƒometɔwo kple xɔlɔ̃wo gbɔ. Nu siwo wòlɔ̃na ate ŋu akpe ɖe ŋuwò nàɖe aƒewo ƒe xexlẽdzesi dzi, togbɔ be dzikpɔkpɔ ƒe hiahiã aɖewo le tɔtrɔm hã.

Nu kawoe wòle be manya hafi masrã aƒewo kpɔ?

Gbã la, ŋlɔ kpekpeɖeŋu si hiã ame la ƒe xexlẽdzesi kpui aɖe ɖi. Esia ate ŋu anye kpekpeɖeŋu le gbesiagbe nuwɔnawo, atikewɔwɔ ƒe dzikpɔkpɔ, hadome kadodo, gbegbɔgblɔ si ŋu wònya nyuie alo teƒe si wòate ŋu anɔ le gota. Ne mèka ɖe edzi o la, bia lãmesẽ alo hadome dzikpɔkpɔ ƒe dɔwɔla be subɔsubɔdɔ kawoe ate ŋu ahiã.

Ƒo ka na aƒewo hafi nàyi wo gbɔ. Bia be woate ŋu akpɔ ame la ƒe hiahiãwo gbɔ hã, be xɔ aɖe ate ŋu anɔ anyi hã, afɔɖeɖe siwo kplɔe ɖo kple nyatakaka siwo hiã wo tso gbɔwò. Bia be woana nyatakaka siwo woŋlɔ ɖi tso subɔsubɔdɔwo kple fexexeawo ŋu. Mɔnukpɔkpɔ ƒe sewo, gaɖoɖo kple mɔɖegbalẽ nana ƒe sewo to vovo le teƒe vovovowo, eyata kpɔ nutoa me nyatakakadzrawo ɖa ɖe nyati sia tɔgbe dzi.

Bia be dɔwɔlawo xɔ hehe le dementia ŋuti dzikpɔkpɔ me hã, alesi wowɔa dzikpɔkpɔ ƒe ɖoɖowo kple alesi ƒomewo ate ŋu ama nyatakaka yeyewo. Bia alesi gbesiagbe nuwɔnawo yia edzii, nuwɔna kawoe wonaa amewo kple alesi wokpena ɖe amewo ŋu be woatia nu. Akpa si wotu na ŋkuɖoɖo ƒe kuxiwo gbɔ kpɔkpɔ nye tiatia ɖeka, gake menye ame sia ame hiãe o; tsɔ kpekpeɖeŋu ŋutɔŋutɔ si teƒe ɖe sia ɖe naa sɔ kple wo nɔewo.

Nu kawoe wòle be made dzesii le sasrãkpɔ me?

Srã aƒe wu ɖeka kpɔ ne ate ŋu adzɔ. Wɔ ɖoɖo ɖe sasrãkpɔ gbãtɔ ŋu, emegbe bia be àte ŋu ava ake le ɣeyiɣi bubu alo le nuɖuɣi hã. Sasrãkpɔ evelia ate ŋu afia gbesiagbe nuwɔna geɖe wu eye wòaɖe mɔ na wò be nàdo go dɔwɔla bubuwo.

Kpɔ alesi dɔwɔlawo ƒoa nu kple amewo. Ðe woƒoa nu na amewo kple bubu, naa ɣeyiɣi wo be woaɖo eŋu eye wokpena ɖe wo ŋu le gbesiagbe nyametsotsowo mea? Ðe amewo le dzidzɔ kpɔm eye nu siwo woate ŋu awɔ si sɔ kple nu siwo doa dzidzɔ na wo kple woƒe ŋutete le wo si hã? Bia be àte ŋu akpɔ nuwɔnawo ƒe ɖoɖowo, nuɖuxɔwo, gota teƒewo kple ame ŋutɔ ƒe teƒewo hã.

Di nu siwo le vevie na ame sia: dzesi siwo gɔmesese le bɔbɔe, mɔ siwo me kɔ siwo kplɔa ame yia nugododeƒe, nu siwo ŋu wònya nyuie, teƒe siwo fa tu, gbegbɔgblɔ kple dekɔnu me kpekpeɖeŋu, kple mɔnukpɔkpɔwo be woakpɔ ame siwo wòlɔ̃na. Aƒea ƒe akpa si dzeani ɖeɖe mate ŋu afia alesi gbesiagbe dzikpɔkpɔ yia edzii o.

Kplɔ xɔ̃ alo ƒometɔ aɖe si ŋu nèka ɖo ɖo ne esia akpe ɖe ŋuwò nàɖo ŋku nyawo dzi eye nàtsɔ nu siwo nèkpɔ asɔ kple wo nɔewo emegbe. Àte ŋu azã Alzheimer’s Association ƒe xexlẽdzesi atsɔ aŋlɔ nu siwo nèkpɔ ɖi. Bui be wò nuŋlɔɖiwo nye nu siwo akpe ɖe ŋuwò le dzeɖoɖo me, ke menye dzesi si atia aƒea na wò o.

Nya kawoe kpena ɖe ame ŋu be wòatsɔ dzikpɔkpɔ asɔ kple wo nɔewo?

Bia alesi dɔwɔlawo ƒe ɖoɖo le le ŋkeke ƒe ɣeyiɣi vovovowo me, alesi dɔwɔlawo srɔ̃a ame la ƒe gbesiagbe nuwɔnawo kple nu si dzɔna ne eƒe hiahiãwo trɔ. Bia ame si gbugbɔ léa ŋku ɖe dzikpɔkpɔ ƒe ɖoɖowo ŋu kple alesi ƒomea ate ŋu ahe susu ayi nya aɖe dzi. Ne ame la hiã kpekpeɖeŋu le nuɖuɖu, ame ŋutɔ ƒe dzikpɔkpɔ alo kadodo me la, bia alesi kpekpeɖeŋu ma le le ŋkeke me.

Bia nya tso ƒomea ƒe sasrãkpɔwo, gota yiyi, atikewɔƒe yiyi, nuwɔnawo kple mɔnukpɔkpɔ si le ame la si be wòatsɔ nu siwo ŋu wònya nyuie ava. Ne ɖoɖo tɔxɛ aɖe li na ame siwo le agbe kple dementia le aƒe aɖe me la, bia hehe, nuwɔnawo kple gbesiagbe kpekpeɖeŋu siwo le eme. Bia kpɔɖeŋuwo tso alesi wokpena ɖe amewo ŋu be woatia nu ŋu, ke menye ɖoɖoa ƒe ŋkɔ ɖeɖe ko dzi nàka ɖo o.

Bia be woana fexexeawo ƒe nyatakaka tsitotsito, nu siwo le eme kple alesi fexexeawo ate ŋu atrɔ. Xlẽ nubablaawo nyuie eye nàdi nutoa me aɖaŋuɖoɖo si sɔ ne ga alo se ŋuti nya aɖewo me mekɔ na wò o. Mègabu be subɔsubɔdɔ aɖe le eme alo li le esi nyatakaka tso dukɔ alo nuto bubu aɖe me tae o.

Ne ehiã be woalé ŋku ɖe ame la ƒe amenyenye, kadodowo alo ame ŋutɔ ƒe nyawo ŋu wu la, kpɔ míaƒe mɔfiame tso kpekpeɖeŋu nana ame si le agbe kple dementia si nye LGBTQ+ ŋu. Nyabiasewo le eme tso ŋkɔ siwo wolɔ̃na, amedzrowo, ame ŋutɔ ƒe dzikpɔkpɔ kple dɔwɔlawo ƒe sewo ŋu.

Aleke mate ŋu akpe ɖe ŋu le ʋuʋu mea?

Kpe ɖe ame la ŋu wòatia nu alesi wòdi. Sasrãkpɔ le aƒea me, nuɖuɖu le afima alo ɣeyiɣi kpui aɖe ƒe dzudzɔ ate ŋu akpe ɖe ame aɖewo ŋu be woanya teƒea nyuie, ne esia li eye wònya kpɔ na wo. Ate ŋu adzɔ be ame la adi be yeatia nu aɖe na xɔa me, awu alo gbesiagbe nuwɔna aɖe si yeatsɔ ayi.

Gblɔ nyatakaka siwo aɖe vi na dɔwɔlawo, ne ame la lɔ̃. Esia ate ŋu anye ŋkɔ si wòlɔ̃na, alesi wòƒoa nu, gbesiagbe nuwɔnawo, nuɖuɖu siwo wòlɔ̃na, nuwɔna siwo doa dzidzɔ nɛ kple nu siwo kpena ɖe eŋu be wòase le eɖokui me nyuie. Na nyatakakaawo nanɔ kpuie eye woaku ɖe dzikpɔkpɔ ŋu. Ele be ame la nayi edzi anɔ dzeɖoɖo siwo ku ɖe eŋu me.

Tsɔ nu siwo ŋu wònya nyuie va ne aƒea ɖe mɔ na wo. Bia dɔwɔlawo alesi woate ŋu awɔe be ame la ƒe xɔ nadze abe teƒe si ŋu wònya nyuie ene evɔ magblẽ nu le zɔzɔ le eme ŋu o. Ate ŋu adzɔ be foto aɖe, avɔ si wòlɔ̃na alo gaƒoɖokui si ŋu wònya nyuie le vevie wu be woate kpɔ be yewoawɔ aƒe bliboa katã ƒe nɔnɔme.

Aleke mate ŋu ayi edzi akpɔ gome le eme le ʋuʋu la megbea?

Wɔ dɔ kple dɔwɔlawo be nànya alesi woamaa nyatakaka yeyewo kple ame si nàte ŋu aƒo ka na. Bia ame la alesi wòse le eɖokui me tso sasrãkpɔwo kple nuwɔnawo ŋu. Ame aɖewo ate ŋu adi be woasrã wo kpɔ enuenu gake woanɔ anyi ɣeyiɣi kpui aɖe; ame bubuwo ate ŋu adi ɣeyiɣi be yewoanɔ te ɖe nɔnɔmea nu. Lé ŋku ɖe nu si dze abe enyo na wo ene ŋu eye miatrɔ nu ɖe wo ŋu ɖekae.

Dzikpɔkpɔ ƒe hiahiãwo kple nu siwo wolɔ̃na ate ŋu atrɔ. Gbugbɔ lé ŋku ɖe dzikpɔkpɔ ƒe ɖoɖoa ŋu kple ame la kple dɔwɔlawo, bia nya ne nane me mekɔ na wò o, eye nàgblɔ nyatakaka yeyewo siwo ate ŋu akpe ɖe ŋu. Ne ame la va tɔtɔ zi ɖeka alo eƒe lãme gblẽ kura wu la, gblɔe na dzikpɔkpɔ ƒe ƒuƒoƒoa enumake; tɔtɔ kpata hiã be woalé ŋku ɖe eŋu le atikewɔwɔ me enumake, abe alesi NHS gblɔe ene.

Aƒe tiatia nye nyametsotso vevi aɖe, eye tiatia gbãtɔ ate ŋu maganye esi sɔ wu le ɣeyiɣi aɖe megbe o. Ƒo nyatakakawo nu ƒu, kpe ame la ɖe ŋuwò, bia nya tso gbesiagbe dzikpɔkpɔ ŋu, eye nàna kadodo nanɔ mia dome le ʋuʋu la megbe hã.

Nyabiase siwo bɔ

Aleke mawɔ anya ɣeyiɣi si mabu aƒe si me wokpɔa ame si le agbe kple dementia ŋu ŋu?

Bu eŋu kpɔ be kpekpeɖeŋu si le ame la si fifia le eƒe hiahiãwo gbɔ kpɔm hã, eye be agbenɔnɔ le aƒe me agate ŋu anyo na ame la kple ame siwo le kpekpeɖeŋu nam nɛ hã. Ƒo nu kple ame la kple eƒe lãmesẽ alo hadome dzikpɔkpɔ ƒe ƒuƒoƒo; afɔɖeɖe alo xexlẽdzesi aɖeke meli si tsoa nya me na ƒome ɖe sia ɖe o.

Ɖe wòle be ame si le agbe kple dementia naʋu ayi akpa si wotu na ŋkuɖoɖo ƒe kuxiwo gbɔ kpɔkpɔ mea?

Menye ame sia ame hiã akpa tɔxɛ si wotu na ame siwo le agbe kple dementia o. Bia kpekpeɖeŋu si hiã ame la kple nu si aƒe ɖe sia ɖe naa, siwo dometɔ aɖewoe nye dɔwɔlawo ƒe hehe, nuwɔnawo, ame ŋutɔ ƒe nyawo kple ƒomea ƒe gomekpɔkpɔ.

Nya kawoe wòle be mabia aƒe si me wokpɔa amewo ŋu?

Bia nya tso dementia ŋuti hehe, dɔwɔlawo ƒe anyinɔnɔ, ame ŋutɔ ƒe dzikpɔkpɔ, nuwɔnawo, kadodo kple ƒomea, sasrãkpɔwo kple alesi wogbugbɔ léa ŋku ɖe dzikpɔkpɔ ŋu. Bia be woana nyatakaka siwo woŋlɔ ɖi tso subɔsubɔdɔwo, fexexeawo kple alesi kpekpeɖeŋu ate ŋu atrɔ ne hiahiãwo trɔ ŋu.

Aleke mate ŋu akpe ɖe ame aɖe ŋu wòanɔ te ɖe ʋuʋu nu?

Kpe ɖe eŋu wòatia nu alesi wòdi. Tsɔ nu siwo ŋu wònya nyuie va eye nàgblɔ gbesiagbe nuwɔna siwo, nu siwo wòlɔ̃na kple kadodo ƒe mɔ siwo wòdi be dɔwɔlawo nanya nɛ. Yi edzi nànɔ dɔ wɔm kple dɔwɔlawo le ʋuʋu la megbe hã.

Dzɔtsoƒewo

Míeɖoa kadodo ɖe habɔbɔwo kple nusɔsrɔ̃ siwo dzi axa sia ɖoa ŋu ɖo la gbɔ. Wolé ŋku ɖe wo dometɔ ɖesiaɖe ŋu ne wowɔ axaa yeyee.

  1. Long-Term Care · Alzheimer's Association
  2. Choosing a Residential Care Community · Alzheimer's Association
  3. Residential care · Dementia Australia
  4. Sudden confusion (delirium) · NHS

Èdzra ɖo ɖe fefe fafɛ aɖe ŋua?

Nɔnɔmetata gãwo, ɣeyiɣidzidzenu aɖeke meli o, dzesi aɖeke meli o eye naneke meli woade asi ete o. Fe ɖekae le wò web-browser me.

Tsɔ fefe siawo ɖe asi

Golden Moments dɔwɔnu si wozãna femaxee na iPhone, iPad kple Android: nɔnɔmetata ƒe tile gãwo, fefe siwo me wò ŋutɔ wò ƒomea ƒe fotowo le, kple nɔnɔmetatawo ƒe agba siwo wɔa dɔ Wi‐Fi manɔmee. Akɔntabubu, boblododo, ɣeyiɣidzidzenu alo dzesi aɖeke meli o.