Uwaak eo ekaddu
Jino kōn aikuj ko, men ko armej eo ej kōņaan, im an kōņaan bwe en pād wōt ippān armej im men ko an e m̧ōkaj kake. Etali jikin ko, kajjitōk kōn katakin ro rej jerbal, karōk in lale, jerbal ko im oneean ko, im koba armej eo ilo kōm̧m̧an pepe jon̄an wōt an kōņaan.
- Ejjeļo̧k juon wōt iaan eo ej kwalọk naan in aikuj jikin lale.
- Je laajrak in aikuj im men ko armej eo ej kōņaan m̧okta jān am keidi jikin ko.
- Etal ilo iien ko reoktak im lale wāwein an ro rej jerbal im ro rej pād ie maron bwebwenato ippān doon.
- Kajjitōk kōn meļeļe ko rejem̧ļo̧k ilo jeje kōn jerbal ko, oneean ko im aikuj ko tokālik.
Ilo peij in (6 ra)
Kōm̧m̧an ļōmņak kōn jikin lale emaron bōktok men ko āinwōt ainem̧m̧an, būrom̧ōj, ak jab jeļā, ak elōn̄ en̄jake ilo juon wōt iien. Pepe in ej kōn pukot jibañ eo ej ekkar ñan aikuj im men ko armej eo ej kōņaan. E jab juon melejoon kōn jon̄an an baam̧le yokwe, im jab juon wōt buñten eo aolep rej tōpar ilo ejja iien eo wōt.
Meļeļe in Alzheimer’s Association kōn jikin lale eo eto, laajrak in jikin lale, im meļeļe in Dementia Australia kōn jikin lale rej ba bwe jen lale aikuj ko an armej eo, ro rej jerbal, jerbal ko, jikin eo im oneean ko. Pija in ejjab ba bwe juon jikin eo em̧m̧antata ak ejjab bōk jikin kōmālij ko an ro rōjeļā im ro rej jipañ ilo jāān ilo jikin eo am.
Ewi wāwein aō jeļā eļan̄ñe em̧m̧an in etale jikin lale?
Lale ta jibañ eo armej eo ej aikuj kiō im eļan̄ñe jibañ eo maron bōk ilo m̧weo. Kōm̧m̧an ļōmņak kōn mour im ejmour an armej eo, aikuj ko an ilo raan otemjej, mour ippān ro jet im men ko ej kōņaan. Bareinwōt lale eļan̄ñe jerbal in lale ej jelet ejmour an armej eo ak ro rej jibañ e.
Ejjeļo̧k juon wōt iien ak laajrak eo ej ba naan in em̧m̧akūt. Juon armej emaron kōņaan pād ilo juon jukjukinpād ippān ro jet, ak emaron kōņaan pād wōt ilo m̧weo ippān jibañ ko rōkāāl. Kōnono ippān armej eo im, eļan̄ñe em̧m̧an, ippān taktō eo an, rijerbal in jibañ ak eo ej lale karōk eo an. Kajjitōk kōn kain jibañ ko remaron ekkar m̧okta jān am kōm̧m̧an pepe in em̧m̧akūt.
Koba armej eo ilo kōm̧m̧an pepe jon̄an wōt an kōņaan. Kajjitōk ta eo elap tokjen ñan e: jikin eo, mōn̄ā ko, kajin eo, m̧anit, kabuñ, jerbal ko e m̧ōkaj kake ak etal in loe ko jān baam̧le im ro m̧ōtta. Men ko ej kōņaan remaron jibañ kadikļo̧k laajrak eo, jekdo̧o̧n ne jet aikuj in lale rej oktak.
Ta eo aō aikuj jeļā m̧okta jān aō etali jikin ko?
M̧oktata, kōm̧m̧an juon laajrak ekadu kōn jibañ eo armej eo ej aikuj. Eļapļo̧k in ekoba jibañ ilo jerbal ko ilo raan otemjej, lale in ejmour, bwebwenato ippān ro jet, juon kajin e m̧ōkaj kake ak juon jikin ñan pād ilikin. Kajjitōk ippān juon eo rōjeļā ilo ejmour ak jibañ eļan̄ñe kwoj jab jeļā ta jerbal ko remaron aikuj.
Kūr jikin ko m̧okta jān am etal. Kajjitōk eļan̄ñe remaron jibañ aikuj ko an armej eo, eļan̄ñe ewor ruum, ta buñten ko tokālik im ta meļeļe ko re aikuj jān kwe. Kajjitōk kōn meļeļe ko rejem̧ļo̧k ilo jeje kōn jerbal ko im oneean ko. Kakien ko kōn maron, jāān im ļaajrak ko rej oktak ilo kajjojo jikin, innām lale meļeļe ko an jikin eo am, jab kōņaan wōt juon bwebwenato.
Kajjitōk eļan̄ñe ro rej jerbal re kar bōk katakin kōn lale in dementia, ewi wāwein an karōk in lale walọk im ewi wāwein an baam̧le maron leļo̧k meļeļe ekāāl. Jeļā ewi wāwein an jerbal ko ilo raan otemjej, ta jerbal ko rej leļo̧k im ewi wāwein an jibañ ro rej pād ie bwe ren kōm̧m̧an pepe ko aer. Juon jikin eo ekkā ñan dementia ej juon iaan, ak jab aolep armej re aikuj e; keidi jibañ eo m̧ool kajjojo jikin ej leļo̧k.
Ta eo aō aikuj lale ilo iien aō etal in loe?
Etali elōn̄ļo̧k jān juon jikin eļan̄ñe emaron. Kōm̧m̧an juon iien ñan am etal m̧oktata, innām kajjitōk eļan̄ñe kwomaron bar etal ilo juon iien eo eoktak ak ilo iien mōn̄ā. Etal eo kein karuo emaron kwalọk elapļo̧k kōn mour eo an raan otemjej im kōtlọk bwe kwon maron ioon ro rej jerbal ro jet.
Lale wāwein an ro rej jerbal kōnono ippān ro rej pād ie. Rej ke koutiej armej ro, leļo̧k iien ñan uwaak im koba er ilo pepe ko ilo raan otemjej? Ro rej pād ie rej ke āinem̧m̧an im ewor ke men ko ñan kōm̧m̧ani rej ekkar ñan men ko re kōņaan im maron̄ ko aer? Kajjitōk eļan̄ñe kwomaron lo laajrak in jerbal ko, jikin mōn̄ā ko, jikin ko ilikin im jikin ko rem̧m̧an.
Pukot men ko reļap tokjeer ñan armej in: kakōļļe ko rem̧m̧an in meļeļe kake, iaļ ko realikkar ñan ruum̧ in tutu, men ko an e m̧ōkaj kake, jikin ko reainem̧m̧an, jibañ ilo kajin im m̧anit, im iien ko ñan lo ro ej yokwe er. Juon jikin dedeļọk eo em̧m̧an an lukuun wōt ejjab kwalọk wāwein an lale eo ilo raan otemjej.
Bōktok juon m̧ōtta ak baam̧le eo kwoj liki eļan̄ñe enaaj jibañ yuk keememej kajjitōk ko im keidi ļōmņak ko āliktata. Kwomaron kōjerbal laajrak eo an Alzheimer’s Association ñan je men ko kwoj loe. Lale men ko kwar je āinwōt men ko ñan kōnono kaki, jab āinwōt juon nomba eo ej kāālet jikin eo ñan kwe.
Ta kajjitōk ko remaron jibañ keidi lale eo?
Kajjitōk ewi wāwein an ro rej jerbal pād ilo iien ko reoktak ilo raan, ewi wāwein aer katak kōn men ko an armej eo ilo raan otemjej im ta eo ej walọk ñe aikuj ko an rej oktak. Kajjitōk wōn eo ej etali karōk in lale ko im ewi wāwein an baam̧le maron kwalọk juon inepata. Eļan̄ñe armej eo ej aikuj jibañ ilo mōn̄ā, lale make ak bwebwenato, kajjitōk ewi wāwein an jibañ in jerbal ilo mour eo an raan otemjej.
Kajjitōk kōn etal in loe ko an baam̧le, etal ko ilikin, iien ko ippān taktō, jerbal ko im maron̄ in armej eo ñan bōktok men ko an e m̧ōkaj kake. Eļan̄ñe juon jikin ewor juon prokuraam eo ekkā ñan dementia, kajjitōk kōn katakin eo, jerbal ko im jibañ eo ilo raan otemjej ej leļo̧k. Kajjitōk kōn waanjon̄ak ko kōn wāwein an ro rej pād ie bōk kweilo̧k ilo pepe ko, jab liki wōt āt in prokuraam eo.
Kajjitōk kōn juon meļeļe eo ej kwalọk kajjojo oneean, ta eo ej pād ilo im ewi wāwein an oneean ko maron oktak. Riiti pepa in errā ko em̧m̧an im bōk kōmālij jān ro rōjeļā ilo jikin eo am eļan̄ñe meļeļe ko kōn jāān ak kakien ko rejjab alikkar. Jab ļōmņak bwe juon jerbal ej bōk jāān ak ej pād wōt kōnke emōj am ron̄ kōn e jān juon state ak juon laļ eo juon.
Eļan̄ñe mour eo an armej eo, jim̧or ko an ak mour make eo an ej aikuj elapļo̧k lale, lo meļeļe eo ad kōn jibañ juon armej eo ej mour ippān dementia im ej LGBTQ+. Ej kwalọk kajjitōk ko kōn āt ko re kōņaan, ro rej maron loe, lale make im kakien ko an ro rej leļo̧k jibañ.
Ewi wāwein aō maron jibañ ilo em̧m̧akūt eo?
Koba armej eo ilo kōm̧m̧an pepe jon̄an wōt an kōņaan. Juon etal in loe ñan jikin eo, juon mōn̄ā ie ak juon iien ekadu in pād ie emaron jibañ jet armej bwe ren jeļā kake jikin eo, eļan̄ñe ej pād im em̧m̧an ñan er. Armej eo emaron kōņaan kāālet juon men ñan ruum̧ eo an, nuknuk ak juon men an iien otemjej ñan bōktok.
Kwalọk meļeļe ko remaron jibañ ñan ro rej jerbal, ippān errā an armej eo. Eļapļo̧k in ekoba āt eo ej kōņaan, wāwein an bwebwenato, men ko an ilo raan otemjej, mōn̄ā ko ej kōņaan, jerbal ko ej itoklimo kaki im ta eo ej jibañ e bwe en āinem̧m̧an. Kōjparok meļeļe eo bwe en ekadu im ej kōn lale eo wōt. Armej eo en pād wōt ilo bwebwenato ko kōn e.
Bōktok men ko an e m̧ōkaj kake eļan̄ñe jikin eo ej kōtlọk e. Kajjitōk ippān ro rej jerbal ewi wāwein an ruum̧ eo an armej eo maron āinwōt juon jikin e jeļā kake, im jab bin an etetal ie. Juon pija, juon blanket eo ej kōņaan ak juon awa eo e m̧ōkaj kake emaron ļapļo̧k tokjen jān an kajjeon kōm̧m̧an bwe aolepān m̧weo en āinwōt juon.
Ewi wāwein aō maron pād wōt ilo ālikin em̧m̧akūt eo?
Jerbal ippān ro rej jerbal ñan jeļā ewi wāwein aer leļo̧k meļeļe ekāāl im wōn eo ñan kūr e. Kajjitōk ippān armej eo ewi wāwein an en̄jake kōn etal in loe im jerbal ko. Jet armej remaron kōņaan etal in loe ko ekadu iien otemjej; ro jet remaron kōņaan iien ñan m̧ōkaj kake jikin eo. Lale ta eo ej āinwōt āinem̧m̧an ñan er im kōm̧m̧an oktak ippān doon.
Aikuj ko im men ko armej eo ej kōņaan remaron oktak. Etali bar karōk in lale eo ippān armej eo im ro rej jerbal, kajjitōk ñe ewor juon men ejjab alikkar im leļo̧k meļeļe ekāāl ko remaron jibañ. Eļan̄ñe armej eo ej jepelļo̧k im pok ak ej lukkuun nanaļo̧k, ba ñan kumi in lale eo m̧ōkaj; pok eo ej jepelļo̧k ej aikuj lale in ejmour m̧ōkaj, ekkar ñan NHS.
Kāālet juon jikin ej juon pepe eaorōk, im juon kāālet eo m̧oktata emaron jab wōt ekkar tokālik. Aintok meļeļe ko, koba armej eo, kajjitōk kōn lale eo ilo raan otemjej im kōjparok bwebwenato eo ālikin em̧m̧akūt eo.
Kajjitōk ko rekkā kajjitōk kaki
Ewi wāwein aō jeļā naan in kōm̧m̧an ļōmņak kōn jikin lale ñan armej eo ej mour ippān dementia?
Kōm̧m̧ane ļōmņak eļan̄ñe jibañ eo an kiō ej kōjparok aikuj ko an im eļan̄ñe mour ilo m̧weo ej jerbal wōt ñan e im ñan ro rej lale e. Kōnono ippān armej eo im kumi in ejmour ak jibañ ko an; ejjeļo̧k juon wōt iien ak laajrak eo ej kōm̧m̧an pepe ñan aolep baam̧le.
Aikuj ke armej eo ej mour ippān dementia em̧m̧akūt ñan juon jikin lale eo ekkā ñan dementia?
Jab aolep armej re aikuj juon jikin eo ekkā ñan dementia. Kajjitōk kōn ta jibañ eo armej eo ej aikuj im ta eo kajjojo jikin ej leļo̧k, ekoba katakin ro rej jerbal, jerbal ko, mour make im an baam̧le pād ilo.
Ta eo aō aikuj kajjitōk ippān juon jikin lale?
Kajjitōk kōn katakin kōn dementia, wāwein an ro rej jerbal pād, lale eo make, jerbal ko, bwebwenato ippān baam̧le, etal in loe im wāwein an karōk in lale oktak. Kajjitōk kōn meļeļe ko rejem̧ļo̧k ilo jeje kōn jerbal ko, oneean ko im wāwein an jibañ maron oktak eļan̄ñe aikuj ko rej oktak.
Ewi wāwein aō maron jibañ armej eo an mour ilo juon jikin ekāāl?
Koba e ilo kōm̧m̧an pepe jon̄an wōt an kōņaan. Bōktok men ko an e m̧ōkaj kake im kwalọk ñan ro rej jerbal men ko an iien otemjej, men ko ej kōņaan im wāwein ko an bwebwenato. Wōnm̧aanļo̧k wōt am jerbal ippān ro rej jerbal ālikin an em̧m̧akūt.
Unin meļeļe ko
Kōmij kōkobaiki n̄an doulul ko im ekkatak ko me peij in ej pedped ioor. Em̧ōj etale kajjojo iien eo me peij in ear kōkkāāl.
- Long-Term Care · Alzheimer's Association
- Choosing a Residential Care Community · Alzheimer's Association
- Residential care · Dementia Australia
- Sudden confusion (delirium) · NHS